«مهدی اشرافی» از ساکنان قدیمی دشت ارژن است، با خاندانی دامدار و زیسته در آرامش دشت. در خاطرات کودکی‌اش، پرواز غازهای قرمز هنوز زنده است و آن نقل معروف از مقدس بودن این پرنده را در یاد دارد، همان که یک غاز شکارشده با ساعت‌ها تلاش نپخت و بعد هم آن را نخوردند؛ «می‌گفتند آنقوت مقدس است، حتی یک روایت وجود دارد که پیرمرد شکارچی آنقوت هم صبح فردای این ماجرا فوت می‌کند.» او حالا عضو فعال انجمن آوای زیست‌بوم ارژن است و در کنار انجمن آوای بوم مدت‌ها تلاش کرد تا غاز قرمز به روشی درست و علمی گونه پرچم در منطقه شود. «منطقه حفاظت‌شده ارژن-پریشان منطقه بسیار مهمی است. آقای اسکندر فیروز در دهه ۵۰، دو منطقه را برای ساخت پارک ملی در نظر می‌گیرد؛ یکی از آنها پارک گلستان و دیگری همین منطقه ما است. اینجا زادگاه شیر ایرانی هم بوده و گیاهان و حیوانات بی‌نظیری دارد. همچنین، تالاب‌های ارژن و پریشان در سال ۱۳۵۵ در فهرست تالاب‌های بین‌المللی پیمان رامسر ثبت شده‌ است و این تالاب‌ها از جایگاه‌‌های بااهمیت برای پرندگان مهاجر(IBA) شناخته می‌شوند.»

شکار غاز قرمز مانند گونه‌های دیگر رواج داشته، اما این پرنده به‌گفته اشرافی تنها پرنده‌ای بوده که سال‌هاست ساکن همیشگی این تالاب شده است و جوجه‌هایش را در کوه‌های اطراف تالاب به دنیا می‌آورد. «بخش ارژن ۷۰ روستا دارد و علاوه‌برآن، با روستاهای کلانی و دشت برم که بزرگترین جنگل بلوط خاورمیانه را دارد، گاوکُشک و … درباره حفاظت از آنقوت صحبت کردیم. این روستاها در محدوده کازرون هستند، اما ساکنان ثابت ندارند و افراد تنها تابستان‌ها به این منطقه می‌آیند و به همین دلیل، نیاز به صحبت زیاد با آنها وجود دارد.»

مردم‌ پذیرای ارژن

انتخاب آنقوت به‌عنوان گونه پرچم در تالاب ارژن یکی از هفت پروژه انجمن آوای بوم بود. طی ۱۰ سال گذشته، این انجمن ۱۳ پروژه مرتبط با حفاظت پرندگان و زیستگاه‌ها را در کشور انجام داده‌ که از این تعداد هفت پروژه متمرکز بر حفاظت پرندگان تالابی یا پرندگان آبزی و کنارآبزی بوده است. آنها درباره نحوه انتخاب این گونه به‌عنوان پرچم مقاله‌ای هم به زبان انگلیسی منتشر کردند که مورد توجه قرار گرفت، اما برای «امین سیفی»، مدیر پروژه از سوی انجمن آوای بوم، علاقه‌مندی مردم منطقه به مسائل محیط‌زیستی اتفاق مهمی بود؛ «به‌نظر می‌رسد معرفی گونه پرچم تلنگر دوباره‌ای به مردم ارژن بود که بیش از گذشته از داشته‌هاشایشان مطلع شوند و برای احیای تالاب بیشتر تلاش کنند. سفر پایانی ما به دشت ارژن با آموزش کودکان در دبستان همراه بود و آنجا به‌خوبی اثربخشی این آموزش‌ها بر روی کودکان را مشاهده کردیم و دیدیم نسل جدید برای حفظ محیط‌زیست شوق و علاقه دارد.» 

این پروژه اما در ابتدا همکاری مشترکی بود بین انجمن «آوای‌ بوم» و انجمن «میراث پریشان» که با همکاری UNDP و SGP تعریف شده و عنوانش «آگاه‌سازی عموم مردم از اثرات خشکیدگی تالاب دشت ارژن» بود. 

برای او و همکارانش، مردم دشت ارژن یکی از بهترین نمونه‌ها بودند. مردمی پذیرا و با شناخت و آگاهی از اکوسیستم منطقه «در مصاحبه‌ها برای سنجش شناختشان از پرندگان هم این موضوع به‌خوبی مشهود بود، برای درک بهتر این موضوع می‌توان به داشتن نام‌های محلی برای پرندگان اشاره کرد. مثل چال‌چالَک برای چنگر یا قُلنگ برای درنای معمولی.» 

دست ارژن با وجود پرندگان مهم و اکوسیستم خاص تالابی‌اش اما با مشکل نرسیدن حقابه، خشکسالی و تصاحب زمین‌ها به‌شکلی جدی روبه‌روست و سیفی معتقد است اگر معضل آب حل شود، مردم دشت ارژن به‌خوبی می‌توانند در حفظ و نگهداری تالاب به محیط‌زیست کمک کنند. تالابی که نگرانی از خشک شدن آن‌، مانند بسیاری دیگر از تالاب‌ها، بالاست و حالا که آنقوت به‌عنوان گونه پرچم شناخته شده، بیم و امید برای حفاظت از این پرنده و منطقه شانه به شانه هم گام برمی‌دارند.