این خانه سیاه می‌شود اگر…

در جهان امروزی که مخاطب رسانه‌ها کم‌حوصله‌تر از گذشته هستند گاهی تماشای یک فیلم می‌تواند بسیار تأثیرگذارتر از خواندن کتاب یا مقاله باشد. در حوزه مسائل محیط‌زیستی، تماشای برخی از آثار سینمایی خصوصاً مستند مؤثر و تأثیرگذارتر است. چندی پیش به تماشای مستندی به‌نام «خانه» (Home) نشستم که بی‌شک یکی از بهترین فیلم‌های مستند درباره مسائل محیط‌زیستی است. این مستند به کارگردانی «یان آرتوس برتراند» محصول سال ۲۰۰۹ است و باوجود گذشت حدود ۱۶ سال از ساخت آن، از مستندهای برجسته‌ای است که به مسائل محیط‌زیستی و چالش‌های جهانی مرتبط با این حوزه پرداخته است. این فیلم با بهره‌گیری از تصاویر هوایی چشم‌نواز و خیره‌کننده از سراسر جهان، موسیقی متناسب و دلنشین، پیام‌های مهمی در مورد وضعیت سیاره زمین و تهدیدات ناشی از فعالیت‌های تخریبی انسانی برای آن ارائه می‌دهد. مستند «خانه» با تأکید بر شیوه‌ای بصری متفاوت به‌جای تمرکز بر روایت‌های مستقیم یا داستانی، با استفاده از چشم‌اندازهای فوق‌العاده زمین، مخاطب را به عمق معضلات محیط‌زیستی می‌برد. همین ویژگی بر جذابیت و تأثیرگذاری فیلم افزوده است. تصاویری از مراتع، جنگل‌ها، کوه‌ها، دریاها و شهرها به‌همراه توضیحاتی درباره آسیب‌هایی که به این مناطق وارد شده است و متأسفانه همچنان ادامه دارد، تصویر متفاوتی از زمین و زیستگاه ما نشان می‌دهد. فیلم به‌طور ویژه به تغییراقلیم، تخریب جنگل‌ها، آلودگی‌های محیطی و انقراض گونه‌های جانوری و کاهش تنوع‌زیستی پرداخته است. کارگردان سعی دارد مخاطب را به این واقعیت تلخ آگاه کند که انسان خواسته یا ناخواسته در حال تخریب زیستگاه خویش است. یکی از پیام‌های اصلی و مهم فیلم این است که تمامی انسان‌ها به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر محیط‌زیست تأثیر می‌گذارند و این تهدیدات جهانی تأثیر مشترکی بر زندگی همه ما دارد و تلویحاً به اثر پروانه‌ای اشاره می‌شود.
اما شاید نکته جالب فیلم این باشد که باوجود نشان‌دادن عمق تخریب و معضلات محیط‌زیستی تماشاگر را ناامید نمی‌کند و در انتهای فیلم پیام امید و امکان تغییر نیز به مخاطب داده می‌شود. فیلم بر این نکته تأکید می‌کند که اگر انسان‌ها آگاه شوند و اقدامات جدی در راستای حفاظت از محیط‌زیست انجام دهند، هنوز می‌توان از تخریب بیشتر جلوگیری کرد. اما همان‌طورکه اشاره شد موسیقی فیلم که توسط «آریل نوا» ساخته شده است، به‌طور مؤثری متناسب با قاب‌ها و تصاویری است که در فیلم دیده می‌شود، به‌طوری‌که تصویر و موسیقی درهم‌تنیده شده. این موسیقی حسی از تأمل و نگرانی در مورد آینده زمین را ایجاد می‌کند و به اهمیت پیام‌های محیط‌زیستی فیلم می‌افزاید.
از منظر محتوا این مستند نشان می‌دهد تغییراقلیم از جمله گرمایش جهانی یکی از بزرگترین تهدیدات برای بقای انسان‌ها و دیگر موجودات زنده است. افزایش دمای کره زمین، ذوب‌شدن یخ‌های قطبی و توفان‌های شدید فقط بخشی از نتایج این تغییرات است. همچنین، در طی فیلم نشان داده می‌شود قطع بی‌رویه درختان به‌بهانه توسعه به‌خصوص در جنگل‌ها که به‌عنوان «ریه‌های تنفسی» سیاره زمین شناخته می‌شوند، تخریبی نسبتاً جبران‌ناپذیر است که تهدیدی برای حیات کل موجودات زنده و سلامت زمین است. اشاره به آلودگی هوا، آب‌ و خاک به شیوه‌ای غیرکلیشه‌ای نیز از جمله مشکلاتی است که هوشمندانه در این مستند به آنها پرداخته می‌شود. این آلودگی‌ها به‌ویژه در شهرهای بزرگ و صنعتی می‌تواند به بحران‌های محیط‌زیستی و تهدیداتی برای سلامت انسان‌ها منجر شود.
فیلم به‌طور واضح نشان می‌دهد نحوه زندگی انسان‌ها و تصمیمات اقتصادی و صنعتی‌شان بیشترین تأثیر را بر محیط‌زیست دارند. تولید بی‌رویه صنعتی در راستای مصرف‌گرایی و استفاده از منابع طبیعی جهت تأمین مواد و متریال مورد نیاز از جمله مسائلی است که به تغییر محیط‌زیست منجر می‌شود. در کل فیلم «خانه» یک مستند متفاوت و قابل‌تأمل است که از منظر فرم بصری و محتوایی تلاش می‌کند تا بینندگان را با مشکلات محیط‌زیستی که کره زمین با آن مواجه است، آشنا کند. این فیلم نه‌تنها به معرفی مشکلات می‌پردازد، بلکه بر اهمیت تغییرات مثبت و اقدامات فردی و جمعی برای نجات سیاره‌مان تأکید می‌کند. تماشای این فیلم به همه علاقه‌مندان به مسائل محیط‌زیست و به‌خصوص دانش‌آموزان و دانشجویان توصیه می‌شود.