سال ۱۳۷۷، شهرداری برای آوردن زباله‌ها به منطقهٔ انجیل‌سی تلاش کرد از سازمان محیط‌زیست مجوز بگیرد. مجوز درنهایت به‌صورت یک‌ساله و با رعایت موارد دفن بهداشتی صادر و قرار شد بعد از یک سال، زباله‌ای به آن منطقه آورده نشود. «احمد ادیبی»، عضو سابق شورای روستای فرام‌رودبار حاجی‌صادق، آن‌روزها را به‌خوبی در یاد دارد، وقتی بعد از وقفه‌ای یک‌ساله در سال ۱۳۷۹ دوباره زباله‌ها راهشان به انجیل‌سی باز شد. «فرماندار، نمایندهٔ مجلس، شهردار و هرکس که فکرش را بکنید به منطقه آمد و یک مهلت شش‌ماهه خواست تا وضع سامان یابد؟ اما چه شد؟ هیچ. از سال ۸۰ باجدیت زباله‌ها به این منطقه آورده شد.» او و اهالی روستاهای دیگر از همان زمان پیگیر وضعیت منطقه بودند. چند بار به تهران آمدند، نامه نوشتند و درخواست تغییر مکان دادند، اما همهٔ این تلاش‌ها بی‌نتیجه بود. «سال ۹۶-۹۷ بعد از بارها رفت‌وآمد و درخواست، طرح دعوی کردیم و از همهٔ سازمان‌های متولی که در این سال‌های کوتاهی کرده‌اند، شکایت کردیم. سال ۹۹ حکمی مبنی‌بر جمع‌آوری زباله این منطقه و انتقال سایت صادر شد. محکومان به حکم اعتراض کردند و در تجدیدنظر باز هم ما پیروز شدیم و در بهمن‌ماه ۱۴۰۰ حکم قطعی صادر شد و به‌این‌ترتیب، تمام ادارات و سازمان‌هایی که وظیفه داشتند مجاب شدند تا دیگر زباله‌ای به انجیل‌سی نیاورند، اما در عمل اینطور نشد.»

ادیبی به ۱۵ اسفند ۱۴۰۱ اشاره می‌کند؛ زمانی‌که رئیس کل دادگستری استان در جلسهٔ شورای حفظ حقوق بیت‌المال بر تعطیلی این سایت تأکید کرد، اما کار تا ۱۵ اسفند ۱۴۰۲ هم ادامه یافت. دو ماه قبل صحبت از پلمپ جدی شد، اما شهرداری باز هم زمان خواست. «این‌همه‌ سال و اینهمه زمان برای فکر و تصمیم‌گیری کم بود؟ ما دیگر خسته شده‌ایم. سال‌ها شیرابهٔ این محل دفن زمین‌های کشاورزی‌مان را نابود کرد. پلاستیک‌های آشغال در سطح منطقه پخش هستند و حیوانات ما در زمین و آب آلوده تغذیه می‌کنند. ما دامداریم و زندگی اهالی چندین روستا نابود شده است.» همهٔ اینها دلیلی بود تا در دو هفتهٔ گذشته مقابل سایت شب را به روز برسانند و نگذراند ماشین‌های حمل زباله پایشان به انجیل‌سی باز شود. «اینکه قرار است چه کاری برای زباله‌ها کنند، وظیفهٔ آنهاست. ما دو دهه است این وضع را تحمل کرده‌ایم و ترک فعل مسئولان باید جواب داده شود و مجازات شوند. روستاهای اطراف این سایت زباله در حدود ۱۳-۱۴ روستاست؛ روستای انجیل‌سی، سنگ‌ریزه، فرام‌رودبار حاجی‌صادق، هلی‌خال، چهره، ویارسره، هلی کتی، شالی کش و… . ما از این وضعیت خسته‌ایم.»

ادیبی درحالی از آسیب‌های این سایت برای منطقه می‌گوید که در مرداد ۱۴۰۲، «حسین حیدرپور»، رئیس ادارهٔ حفاظت محیط‌زیست بابل به ایرنا گفته بود «از مجموع ۱۵۰ مترمکعب شیرابهٔ سایت انجیل‌سی ۴۰ مترمکعب آن تصفیه می‌شود و مابقی بدون تسویه در طبیعت رها می‌شود. میزان شیرابه‌ها در تابستان کمتر است، اما غلظت آن بیشتر.»

او همچنین گفته بود روزانه ۲۸۰ تا ۳۰۰ تن زباله به سایت انجیل‌سی منتقل می‌شود و از این مقدار ۷۰ تن آن به کمپوست تبدیل و مابقی به‌صورت خام دفن می‌شود.

نمی‌خواهند مدیریت اجتماعی پسماند عملی شود

اهالی روستای انجیل‌سی همان حرف‌هایی را می‌زنند که اهالی سراوان بعد از تجمع دو سال قبل خود می‌گفتند. گفته‌ها و مشکل یکی است، اما هیچ تلاشی برای حل آن انجام نگرفته. چنانچه «عارف آهنگر»، فعال محیط‌زیست و بنیانگذار ماپ (مدیریت اجتماعی پسماند) در مازندران، نیز همین را به «پیام ما» می‌گوید و منفعت وضعیت فعلی را بیش از منفعت حل آن می‌داند. «زباله را از مازندران به گلستان منتقل می‌کنند، اما از طرح‌های آموزشی و مدیریت اجتماعی استقبال نمی‌کنند. دلیلش چیست؟ جز اینکه انتقال زباله برایشان درآمد و سود بسیاری دارد؟»

او از مسیرهای قانونی‌ای که این طرح در سال‌های گذشته طی کرده می‌گوید. مسیرهایی که در عمل باعث نشده این طرح‌ها فراگیر شوند و حالا سؤال او این است که چطور با وجود مصوبه و تأییدیهٔ کارگروه ملی مدیریت پسماند برای استفاده از مدیریت اجتماعی پسماند، اما همچنان این مصوبه‌ها خاک می‌خورند؟ «به‌صراحت در صورت‌جلسهٔ این کارگروه که آذرماه پارسال بود، توسعهٔ طرح ماپ آورده شده است. این مصوبه سند بالادستی محسوب می‌شود، اما هیچ‌یک از شهرداران و مسئولان متولی به آن توجهی نمی‌کنند و در مقابل به فکر جابه‌جایی زباله به شهر دیگر هستند.»

آهنگر می‌گوید تنها طرحی که برای حل معضل پسماند در همهٔ شهرها و استان‌ها از آن نام برده می‌شود، جابه‌جایی محل دفن است. این کار فقط یک محل دفن جدید ایجاد می‌کند و آنها با این کار زمانی موقتی برای خود می‌خرند و صورت مسئله را پاک می‌کنند. «شهر کیاکلا سایت مجزای دفن داشت که قدمتی ۶۰ساله داشت. آن سایت با آموزش و مشارکت مردمی نه‌تنها تعطیل شد که زبالهٔ تولیدی شهر نصف شد و تفکیک هم به‌درستی عملی شد. اتفاقی که باید در همهٔ کشور رخ دهد.»

شهرداران، بی‌توجه به مدیریت پسماند

«براساس ماده ۴ آیین‌نامهٔ اجرایی قانون مدیریت پسماند، «مدیریت‌ اجرایی پسماندهای عادی باید طرح جامع و تفصیلی مدیریت پسماند را به‌گونه‌ای تهیه کنند که در مراکز استان‌ و همچنین شهرهای با جمعیت بیش از یک میلیون نفر تا پایان سال‌ ۱۳۹۰ و در سایر شهرها و روستاها تا پایان سال ۱۳۹۲، همهٔ پسماندهای عادی را به‌صورت تفکیک‌شده ‌جمع‌آوری کنند، اما شهرداری‌های به آن اهتمام نکردند.» این را «مهدی خادم ثامنی»، مدیرکل دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط‌زیست، به «پیام ما» می‌گوید و تأکید می‌کند که در این سال‌ها موضوع پسماند استان‌های شمالی، بیشترین مصوبات را در کارگروه‌های استانی و  ملی پسماند داشته است. «ما از همکاری مجموعهٔ قوهٔ قضائیه و وزارت دادگستری بهره گرفتیم، اما چند بحث مطرح بود. یکی اینکه در وزارت کشور سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها ستاد تخصصی مرتبط با مدیریت پسماند وجود نداشت، اما خوشبختانه هفتهٔ گذشته مرکزی در وزارت کشور با عنوان مرکز مدیریت پسماند شهری و روستایی راه‌اندازی شد. این اتفاق خوبی است، هرچند کافی نیست؛ اما همینکه در وزارت کشور شاهد ایجاد این مرکز باشیم اتفاق مثبتی است.» به‌گفتهٔ او، این اتفاق باعث تمرکز دقیق‌تر بر وضعیت مدیریت پسماند شهری و همچنین اختصاص بودجهٔ مکفی برای حل مشکلات حوزهٔ مدیریت پسماند خواهد بود. «ما در تلاشیم برنامه‌هایی مانند خرید تضمینی کمپوست توسط وزارت جهادکشاورزی عملی شود. مدیریت و رفع این معضلات باید یکپارچه و همزمان باشد و صرف زباله‌سوزی راهکار ما نیست. درحقیقت زباله‌سوزی آخرین راهکار و گزینه است، با سوزاندن پسماند تر، کود کمپوست ارزشمندی را از دست خواهیم داد.» 

مردان و زنان بابل‌کناری، بعد از روزها به تجمعشان در مقابل سایت انجیل‌سی پایان داده‌اند، اما این پایان مسئلهٔ پسماند در منطقه نیست. انجیل‌سی بیش از دو دهه خانهٔ زباله بوده و بدون لندفیل استاندارد، آب و خاک و هوا  را نابود کرده است. قرار است زباله‌ها از این منطقه با صرف هزینهٔ زیاد به گلستان منتقل شود و مانند سراوان گیلان، عمارت آمل و هزاران نقطهٔ دیگر، هیچ‌کس مسئولیت سامان دادن به این وضعیت را به گردن نمی‌گیرد. وضعیت سردرگم پسماند باز هم در استان‌های شمالی خودی نشان داده و باز هم تلاش‌ها در مسیر پاک کردن صورت مسئله است.