غرب ایران و شرق عراق در چند سال آینده غیر قابل سکونت می‌شود

در یک روز تابستانی گرم و مه‌آلود در اسوالبارد «آروین ادواردز»، متخصص بوم‌شناسی یخچال‌ها، بر سطح یخی ایستاده بود که زیر پایش آب روان می‌شد و سنگ‌ها از ستیغ کوه فرو می‌ریختند. او این صحنه را به «حضور در شهری در حال سوختن در میانه یک حمله هوایی» تشبیه کرد. چنین تصویری، نه شرح جنگ که روایت زیست‌شناسی است که دو دهه عمرش را وقف پژوهش در مناطق قطبی کرده و اکنون شاهد سرعت گرفتن مرگ یخچال‌هاست.

|پیام ما| رئیس‌جمهور در جمع مدیران سازمان حفاظت محیط‌زیست با تأکید بر توقف توسعه در فلات مرکزی ایران، خواستار انتقال طرح‌های توسعه‌ای به سواحل جنوبی شد و گفت: اگر شرایط فراهم بود، دولت را به منطقه مکران منتقل می‌کردم.

با نخستین انفجاری که کوه‌ «آق‌برون» را در عصر روز سه‌شنبه، ۲۴ تیرماه، در هم شکست، اهالی روستای ویدر در استان مرکزی از خانه‌هایشان بیرون آمدند. دومین انفجار مهیب آنها را مطمئن کرد که باز هم جنگ شده و این صدای موشک یا بمبی است که از جنگنده‌های اسرائیلی بر سر کوه آوار شده. اما نه جتی در کار بود و نه جنگنده‌ای. شدت انفجار معدن «سیمان سفید فرداد» این‌بار آنقدر زیاد بود که ترس جنگ را برای اهالی روستاهای منطقه زنده کرد. موج انفجار ساختمان‌ها را لرزاند، وسایل خانه‌ها را تکان داد و نفس اهالی را بند آورد. آنها آق‌برون را از دور می‌دیدند که میان تلی از خاک گم شده و بعد از آن خاک‌ها بر ریه و تن باغ‌های اهالی ویدر نشستند و آنها را مجاب کردند تا برای چندمین‌بار در سال‌های اخیر به وضعیتی که کارخانه‌های سیمان و معادن با برداشت‌هایشان در منطقه ایجاد کرده‌اند، معترض شوند.

در خانه‌ای در زابل، «آناهیتا»ی سه‌ساله در وان پلاستیکی نشسته تا سرمای آب، جبران کولر خاموش باشد. چند کوچه آن‌طرف‌تر، مادری با بیماری ریوی در گرمای خفه‌ بدون برق، برای نفس کشیدن تقلا می‌کند. اینها فقط روایت‌هایی از سیستان‌اند؛ جایی که قطعی برق دیگر فقط خاموشی نیست، تهدیدی برای جان است. درحالی‌که برخی شهرها مثل تهران از خاموشی مصون مانده‌اند و یا سهم بسیار کمی از خاموشی‌ها دارند و در اصفهان قطعی‌ها منظم و پیش‌بینی‌پذیر است، در شهرهایی مثل زابل، فریدون‌کنار و مشهد، بی‌برنامگی، نوسان شدید و قطع هم‌زمان آب و برق زندگی را مختل کرده. نابرابری در توزیع خاموشی، به گلایه‌ و اضطراب دامن زده و شکاف مناطق گرم و محروم با پایتخت را عمیق‌تر کرده است.

شرق تا غرب و جنوب با تا مرکز کشور، آسمان پشت غبار و خاک است؛ اهواز، مشهد، تهران، کرج، زاهدان، کاشان، کرمان و بسیاری شهرهای دیگر. هنوز آماری از مراجعه به مراکز درمانی به‌دلیل تنفس در این هوا بیرون نیامده، اما هشدار داده‌اند که شهروندان از حضور در فضای باز بپرهیزند. در پیش‌بینی‌ها گفته‌اند این وضع تا پاییز ادامه دارد. این خاک از کجا برخاسته و چرا تا این حد غلیظ است؟ این‌طورکه «بهزاد رایگانی»، سرپرست ستاد ملی سياستگذاری و هماهنگی مديريت پديده گردوغبار در سازمان حفاظت محیط‌زیست، به «پیام ما» می‌گوید، غبارهای نقاط مرزی شرق و غرب از کشورهای همسایه می‌آید و بخش مرکزی کشور گرفتار کانون‌های داخلی است. به‌گفته او، در تهران که از روز آتش‌بس آسمانش غبارآلوده شده، این خاک برآمده از خشکسالی بلند‌مدت، بیابان‌های خشک اطراف، معادن شن‌وماسه و زمین‌های کشاورزی خشکیده است و اکنون، در پنجمین سال خشکسالی بلندمدت کشور، تنها راه نشستن غبار، باران است.

|پیام ما| شاخص آلودگی هوای تهران در یکشنبه‌شب به ۵۰۰ رسید. عنوان «وضعیت بسیار خطرناک» برای شهرهایی چون تهران و کرج، آن‌هم در فصل تابستان، نگرانی دوچندانی را به‌همراه آورده است. صبح روز گذشته جلسه‌ای اضطراری برای بررسی بحران گردوغبار با حضور نهادهای محیط‌زیستی و هواشناسی در تهران برگزار شد، اما خروجی‌اش مانند گذشته نکته اثرگذاری نداشت. هرچند بارها بر وجود کانون‌های داخلی تأکید شده، اما «احد وظیفه»، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، معتقد است گردوغبار موجود، از غرب و کشورهای عراق و سوریه به کشور آمده و به‌دلیل امواج بلند هواشناسی زمان طولانی‌تری در هوا خواهد ماند؛ چراکه گردوخاک به عمق جو نفوذ کرده است و به‌ سرعت و آسانی فروکش نمی‌کند. شهرهای غرب کشور که محل ورود گردوغبار بودند نیز درگیر وضعیت بحرانی‌ جدی هستند و شهرهای استان کرمانشاه شاخص ۵۰۰ را در آلودگی تجربه کرده‌اند. دراین‌میان، سازمان هواشناسی کشور از وزش باد شدید و خیرش گردوخاک در ۲۰ مرکز استان تا روز چهارشنبه خبر داده و هشدار نارنجی برای آنها صادر کرده است.