رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی با اعلام آمادگی برای پیگیری مجدد، خواستار استقرار دبیرخانه کنوانسیون تهران در یکی از پنج کشور ساحلی دریای خزر شد. سمیه رفیعی همزمان با روز ملی خزر، بر ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای برای مقابله با بحران کاهش تراز آب و آسیب‌های فرامرزی تأکید کرد و استاندار گلستان نیز سه پیشنهاد عملی برای احیای این پهنه آبی ارائه داد.

کاهش مستمر تراز آب دریای خزر و پسروی نگران‌کننده خط ساحلی، ایران و چهار کشور ساحلی دیگر را به تدوین یک برنامه اقدام منطقه‌ای رسانده است؛ برنامه‌ای که هدف آن تقویت همکاری‌ها برای مقابله با پیامدهای افت سطح آب، حفاظت از اکوسیستم خزر و افزایش تاب‌آوری سواحل این پهنه آبی است.

دریای خزر با چالش‌های زیست‌محیطی گسترده‌ای از جمله انباشت زباله، ورود فاضلاب‌های شهری و پساب‌های صنعتی روبروست که علاوه بر تهدید اکوسیستم این دریاچه، سلامت عمومی و صنعت گردشگری را نیز نشانه گرفته است. در واکنش به این وضعیت، سازمان حفاظت محیط‌زیست با اجرای مدل‌های اقتصادی مدیریت پسماند و طرح‌های نوین بازیافت پلاستیک، گام‌های جدیدی را برای احیای سواحل شمالی کشور آغاز کرده است.

مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به روند نگران‌کننده پسروی آب دریای خزر اعلام کرد که در پنج سال اخیر حدود یک متر از تراز آب این دریا کاسته شده که این رقم معادل بیش از نیمی از کاهش تراز ۲۵ ساله گذشته است.

تابستان ۱۳۷۰، طاهره با یک چمدان از خانه‌اش در کلاچای بیرون آمد. خزر پیش آمده بود و آب دریاچه خانه‌ها را در خود محو می‌کرد. برای او و بسیاری دیگر خانه لب ساحل آرزویی شد گمشده در دل آب. همان زمان «جهان‌بخش»، معاون عمرانی استاندار گیلان، گفته بود بر اثر بالا آمدن آب دریای خزر حدود ۳۰ واحد تجاری و ۳۵۰ واحد مسکونی در سطح شهرها، غیرقابل‌سکونت شده‌اند و «جزایری»، مدیرکل برنامه‌ریزی و امور شهری ضمن بازدید از خط ساحلی دریا در منطقه نوشهر و کورکورسر گفته بود پیشروی آب ۵۰۰ خانه مسکونی در تنکابن را تخریب کرده است. خانه‌ها در آب تمام شدند و زندگی بسیاری از مردم حاشیه خزر هم معلق روی آب ماند. حالا سه دهه بعد از آن پیشروی، خزر در سال‌های اخیر شروع به پسروی کرده. خانه‌ها، حیاط‌ها، مغازه‌ها و زندگی‌هایی که سال‌های قبل به زیر آب رفته بودند، شاید چون مردگان متحرک سر از آب بیرون بیاورند و این داستان خزر است؛ داستان پسروی‌ها و پیشروی‌های دائم.

کارشناسان می‌گویند برای دستیابی به زیست‌بوم پایدار در محیط زیست دریای خزر و پیرامون آن، باید میثاق‌ها و مقرراتی حاکم بر همهٔ کشورهای ساحلی این دریا وضع و با همکاری و نظارت آنها اجرایی شود. کنوانسیون تهران به‌عنوان نخستین گام برای نظم و انسجام بخشیدن به برنامه‌های حفاظت از محیط زیست دریایی خزر شناخته می‌شود که به‌تازگی سندی بر این کنوانسیون با عنوان «لایحهٔ ارزیابی اثرات زیست‌محیطی فرامرزی الحاقی به کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر»، قرار است به آن اضافه شود. این الحاقیه پس از بررسی در کمیسیون کشاورزی، آب، منابع‌طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی به صحن رفته است. اکنون مرکز پژوهش‌های مجلس، گزارشی کارشناسی بر آن ارائه داده و تأکید کرده است با توجه به فشار فزاینده بر خزر، با تصویب و اجرای سند الحاقی ارزیابی اثرات محیط زیست فرامرزی، الحاقی به کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر چارچوب حفاظت از این زیست‌بوم تقویت خواهد شد.