بحران آب در ایران یکی از بحرانی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی و اقتصادی است که پیامدهای گسترده‌ای برای آینده کشور دارد. کاهش منابع آب، تغییرات آب‌وهوایی و سوء‌مدیریت سیستم‌های آبی منجر به مسائلی مانند خشک شدن دریاچه‌ها، کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و افزایش بیابانزایی شده است. در این میان، بحران حقوق آب برون‌مرزی -به‌ویژه در مورد رودخانه هیرمند و دریاچه هامون- اهمیت ویژه‌ای دارد. این موضوع که با روابط سیاسی و دیپلماتیک ایران با افغانستان و تخصیص منابع آبی گره خورده است، توجه عاجل را می‌طلبد. این تحلیل به بررسی بحران آب ایران با تمرکز بر مناطق خشک مانند سیستان‌وبلوچستان می‌پردازد و درعین‌حال نقش محوری شفافیت، پاسخگویی و بودجه‌بندی جدید دولت را در رسیدگی به این مشکل برجسته می‌کند.

|پیام‌ما| در هفته گذشته دولت تمرکز زیادی برای ترویج و گسترش پویشی به‌نام #دو-درجه-کمتر به راه انداخت تا بتواند بخشی از ناترازی قابل‌توجه برق و گاز را در سردترین روزهای پاییز ۱۴۰۳ جبران کند. همزمان با این پویش وزارت نیرو و شرکت توانیر نیز با اعمال خاموشی‌های زمانبندی‌شده در سراسر کشور و برای همه بخش‌های خانگی، صنعت، کشاورزی و بخش عمومی و تعطیل کردن ۲۳ استان کشور تلاش کرد برق موجود را باتوجه‌به گاز مورد نیاز برای تولید، مدیریت کند. رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران اما معتقد است میزان ناترازی با این پویش‌ها و تعطیلی‌ها حل نخواهد شد و دولت باید فکری به حال هدررفت انرژی داشته باشد: «پویش دو درجه کمتر می‌تواند نهایتاً باعث ۶۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی باشد، میزان کمبود ما ۳۰۰ مترمکعب است و برای رفع آن پیشنهاد می‌دهیم، اما توجه نمی‌شود؛ چون نهاد رگولاتوری وجود ندارد و دولت فقط بلد است از محل کنترل قیمت مدیریت کند.» موضوع مقابله با اتلاف انرژی اما فقط در مورد برق و گاز نیست و کارشناسان آن را به سایر اشکال انرژی نیز بسط می‌دهند. موضوعی که در همایش تخصصی اتاق مشهد با رئیس مرکز پژوهش‎ها و مرکز ملی مطالعات کشاورزی و آب ایران نیز به بحث گذاشته شد.

طی سه سال گذشته ایران نه‌تنها موفق به تأمین حقابه از هیرمند نشده است بلکه با تکمیل بند انحرافی کمال‌خان از سوی طالبان، حالا افغانستان سیلاب‌های این رودخانه را هم مهار و از جریان آن به‌سمت ایران جلوگیری می‌کند. افغانستان می‌گوید این آب را برای توسعه کشاورزی لازم دارد و غذای مردمش در گرو آن است، اما برای ایران این حقابه برای حیات سیستان و هامون و امکان زیست‌پذیری در این منطقه ضروری است. حالا و در شرایطی که دستگاه دیپلماسی تلاش می‌کند با تعریف یک بازی برد-برد حقابه را تأمین کند، اما وزارت جهادکشاورزی ساز خودش را کوک می‌کند. همایش مشترک برای سرمایه‌گذاری ایران در کشاورزی افغانستان در شرایطی برگزار شده است که طرف طالبانی تا‌به‌حال حتی قدمی از مواضع تندش در برابر حقابه کوتاه نیامده است. گرچه موضوعات مطرح‌شده در این همایش نشان می‌دهد وزارت جهادکشاورزی هیچ نگاهی به موضوعات دیپلماتیک میان دو کشور به‌ویژه حقابه نداشته است، طالبان از سرمایه‌گذاری ایران بدون اینکه قرار باشد امتیازی بدهد، ابزار خرسندی کرده و آغوشش را به روی سرمایه ایران باز کرده است.

یک متخصص منظر کوهستان در آستانه روز جهانی کوهستان با بیان اینکه کوه‌ها به‌عنوان «سپری سبز» در برابر فرسایش خاک و بیابان‌زایی عمل می‌کنند، گفت: این عناصر طبیعی اغلب در برنامه‌ریزی‌های شهری و منطقه‌ای ایران مورد غفلت قرار گرفته‌اند.

بحران آب و آینده جنگ‌های هیدروپلیک در خاورمیانه

«سازمان دیده‌بان خشکسالی ایالات متحده» اعلام کرد همه ایالت‌های این کشور به جز «آلاسکا» و «کنتاکی» با خشکسالی مواجه هستند که رقمی بی‌سابقه است.

بوستان باصفای دو که در محلۀ فردوس شرق و در منطقۀ ۵ تهران قرار دارد و بالغ بر ۷۰۰ سرو نقره‌ای در آن کاشته بودند، حالا دیگر مثل سابق نیست؛ بوستان باصفا دیگر صفا ندارد! نبود آبیاری مناسب، رهاشدن پارک و عدم رسیدگی منظم، باعث خشک‌شدن درختان آن شده و باغچه‌های پر از چمن را به زمین خاکی و پر از علف هرز تبدیل کرده است.

تابستان امسال، جنوب اروپا تحت تأثیر موج‌های گرمای پیاپی قرار گرفته است. در یونان، این اثرات خشکسالی شامل کمبود آب، دریاچه‌های خشک‌شده و حتی مرگ حیواناتی می‌شود که از آب‌های شور تغذیه می‌کنند. این در حالیست که تعداد بالای گردشگران و شبکه‌های آب قدیمی بحران خشکسالی در یونان را بدتر کرده است.