پس از جنگ معمولاً مسیری برای بازاندیشی در مورد راه‌های رفته و راه‌های پیش رو باز می‌شود. حملات آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر، علاوه بر زیرساخت‌های نظامی و انرژی، برخی مجتمع‌های پتروشیمی ایران را نیز هدف قرار داد و موجب اختلال در بخشی از ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی و پلاستیکی کشور شد. این وضعیت، در کنار نگرانی‌ها درباره تأمین مواد اولیه برخی صنایع، بحث‌های تازه‌ای را درباره الگوی مصرف پلاستیک در ایران ایجاد کرد. شماری از فعالان و صاحب‌نظران محیط‌زیست معتقدند کاهش تولید می‌تواند فرصتی برای مدیریت مصرف، به‌ویژه در حوزه کیسه‌های پلاستیکی و محصولات یک‌بارمصرف باشد؛ فرصتی که ضمن جلوگیری از ایجاد کمبود در بخش‌های ضروری، توجه افکار عمومی را به پیامدهای محیط‌زیستی پلاستیک جلب کند. در مقابل، برخی دیگر با دیده تردید به این رویکرد می‌نگرند. به باور آن‌ها، سال‌هاست کمپین‌ها و برنامه‌های آگاهی‌بخشی درباره کاهش مصرف پلاستیک اجرا می‌شود، اما به دلیل نبود سیاست‌گذاری جامع، ضمانت‌های اجرایی کافی و حمایت از جایگزین‌های مناسب این اقدامات نتوانسته است به تغییری فراگیر و پایدار در الگوی مصرف جامعه منجر شود.

جنگ چهل‌روزه و آسیب به بیش از ۵۰ شرکت تولید و تأمین کالاهای پزشکی در کنار آسیب‌های وارده به صنایع پتروشیمی کشور که در تولید این کالاها نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کنند، آینده را برای صنعت تجهیزات و کالاهای پزشکی نگران‌کننده جلوه می‌دهد، اگرچه به گفته «علیرضا چیذری»، مدیر یکی از انجمن‌های صنفی تولید و تأمین تجهیزات پزشکی به دلیل شرایط جنگی، بسیاری از اعمال و خدمات غیراورژانسی در بیمارستان‌ها به تأخیر افتاده و خدمات اورژانسی ارائه می‌شود. تمرکز بر تولید کالاهای موردنیاز این وضعیت و همچنین قدرت کم خرید مردم و کاهش خریدار برای اقلام پزشکی موجب شده تا در حال حاضر کمبودی در این حوزه احساس نشود، اما با بازگشت اعمال غیراورژانسی احتمال بروز کمبودها در این حوزه نیز وجود دارد.

با انتشار صورتهای مالی ۶ ماهه شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس مشخص شد درآمدهای عملیاتی این شرکت نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲.۲ هزار میلیارد تومان افزایش داشته است.

سازمان منابع‌طبیعی و آبخیزداری متولی بیش از ۸۰درصد خاک ایران است. انواع و اقسام زمین‌خواری‌ها، تخریب جنگل و مرتع، معدن‌کاوی، تصرف اراضی و... در این محدوده‌ها اتفاق می‌افتد که تنها تعداد محدودی از آنها رسانه‌ای می‌شوند. بااین‌حال، برخی از همین پرونده‌های معدود معروف هم به نتیجه نرسیده‌اند،‌ ضمن اینکه بحث انحلال یا عدم انحلال این سازمان همچنان داغ است. در هفته‌های اخیر «محمد داس‌مه»، که به‌ وکیل محیط‌زیستی شهره است و در پرونده‌هایی مانند پتروشیمی میانکاله،‌ اتوبوس خبرنگاران محیط‌زیست و... درگیر بوده، به‌عنوان مشاور حقوقی رئیس سازمان منابع‌طبیعی کشور انتخاب شد. در گفت‌وگو با این وکیل درباره وضعیت سازمان منابع‌طبیعی، تعیین‌تکلیف معادن، پتروشیمی میانکاله، دماوند و انجام فعالیت‌های مشترک با سازمان حفاظت محیط‌زیست پرسش‌هایی را مطرح کردیم که مشروح آن را می‌خوانید.

از چارچوب‌های جهانی تا راهبرد بومی‌شده

اهواز سالیان سال است که با بحران آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کند و مردم این شهر بهای سنگینی برای آن می‌پردازند. بحران آلودگی‌ هوا به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم تبدیل شده، به‌طوری‌که حتی در خانه‌ها نیز مردم از هوای آلوده در امان نیستند. اسپری‌های تنفسی به‌عنوان داروی ضروری به خانه‌های بسیاری از شهروندان راه یافته است. در کنار طوفان‌های گردوغبار که تعداد روزهای بدون آن انگشت‌شمار شده، پدیده جدید «دودهای شبانه» که یک منشأ آن آتش‌سوزی هورالعظیم است، نفس مردم را به شماره انداخته است. تابستان امسال هجوم دود این آتش‌سوزی‌ها در گرمای طاقت‌فرسای ۴۸ تا ۵۲ درجه‌ای تابستان، زندگی روزمره مردم را مختل کرد. شب‌هنگام، بوی آزاردهنده دود از طریق کولرها وارد خانه‌ها می‌شد و آسایش را از مردم می‌گرفت. سردرد، سرگیجه، تهوع و اختلال در خواب تنها بخشی از عوارض این آلودگی است که با وجود آلاینده‌های شیمیایی، سلامت عمومی را به خطر انداخته است. چنین شرایطی، حق اولیه دسترسی به هوای سالم را برای مردم اهواز به یک رؤیای دور از دسترس تبدیل کرده است. «مریم محمدی روزبهانی»، دانشیار آلودگی‌های محیط‌زیست و عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید: «اهواز با آلودگی هوای ناشی از فلرهای نفتی، صنایع آلاینده و گردوغبار دست‌وپنجه نرم می‌کند و در این میان، دود ناشی از آتش‌سوزی‌های مکرر تالاب هورالعظیم، بحران را به مرحله‌ای فاجعه‌بار رسانده که سلامت مردم را به خطر انداخته است.»

یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی که تولید به‌ویژه تولید و صادرات بخش کشاورزی در کشور را در پی تشدید بحران ناترازی‌های آب و برق و گاز به چالش کشیده است، موضوع خروج آب پنهان یا مجازی از کشور به‌واسطه محصول تولیدی است. این‌بار اما موضوع دیگری به میان آمده که کمتر مورد توجه بوده است: گاز پنهان یا همان گاز مصرف‌شده برای تولید هر محصول. مدیر انرژی و کربن شرکت ملی گاز کشور می‌گوید به‌واسطه محصولات گلخانه‌ای گاز به‌صورت گاز مجازی از کشور خارج می‌شود و میزان این گاز، در محاسبه مصارف منابع تولید لحاظ نمی‌شود. همچنین، او به قیمت پایین این گاز که به نازل‌ترین قیمت ممکن در اختیار تولیدکننده قرار می‌گیرد نیز اشاره و از بخش چالش‌برانگیز دیگری صحبت می‌کند: یارانه‌های عظیم پنهان، گاز مصرفی خانگی ۲۰۰ تومان، صنایع حدود ۸ تا ۹ هزار تومان و گاز تحویلی به پتروشیمی‌ها تنها ۵۰۰ تومان قیمت‌گذاری می‌شود. این، یارانه پنهان عظیمی است که باید مدیریت شود. همچنین، اگر میزان هدررفت انرژی را به گاز طبیعی تبدیل کنیم، معادل روزانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز خواهد بود، این رقم معادل تولید ۸ فاز از میدان گازی پارس جنوبی است که باید تا پایان برنامه هفتم به چرخه مصرف بازگردد.

گرمای ماه پایانی تابستان همچنان کارگران خوزستانی را در میان شعله‌های سوزان کار، به آزمون طاقت می‌کشاند. اوج گرما پشت سر گذاشته شده، اما در گزارش جدید سامانه جهانی پایش دما، چند شهر خوزستان در فهرست گرم‌ترین شهرهای جهان معرفی شده است. آبادان در روز جمعه، ۱۴ شهریور، با تجربه دمای ۴۶ درجه سانتی‌گراد گرم‌ترین شهر جهان شد. شهر «صفی‌آباد» دزفول نیز با ثبت دمای ۴۵.۳ درجه سانتی‌گراد در کنار «عین صالح» الجزایر عنوان چهارمین شهر گرم جهان را به خود اختصاص داد. در گرم‌ترین زمان تابستان سال جاری دمای هوای خوزستان از ۵۰ درجه گذشت و به ۶۰ درجه گرمای هلاک‌کننده نزدیک می‌شد. با این‌همه، کارگران باید در این دما و شرجی نفس‌گیر به کار ادامه می‌دادند، چون کارفرمایان زیر بار هزینه تعطیلی نمی‌رفتند.

قرار بود تا پایان سال ۱۴۰۴، صنایع فولاد، سیمان، آلومینیوم‌، مس و فلزات اساسی، کانی‌های فلزی و غیرفلزی، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و صنایع شیمیایی، مجموعاً ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه بسازند تا برای تأمین برق خودشان نیاز به شبکه سراسری نداشته یا وابستگی‌شان به شبکه سراسری حداقل شود. اما اکنون کل نیروگاه‌های ساخته‌شده در این بخش فقط دو هزار مگاوات و بازدهی آنها در حد ۳۴ تا ۳۵ درصد است. «آرش نجفی»، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، معتقد است ورود مستقیم صنایع که هیچ تخصصی در نیروگاه‌سازی و نیروگاه‌داری ندارند، به این حوزه، باعث کاهش راندمان و اتلاف منابع شده است. او و «حمیدرضا صالحی»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن ساتکا، می‌گویند مسیر دولت از ابتدا اشتباه بوده و سیاست‌های ضعیف و نادرست، به‌جای حمایت، صنایع را سردرگم کرده و سرمایه‌ها را هدر داده است؛ اصلاح فوری سیاست‌های حمایتی و قیمت‌گذاری و ورود سرمایه‌گذاران متخصص تنها راه بازگرداندن اعتماد و تحقق توسعه پایدار انرژی است.

پتروشیمی پردیس با همکاری یک شرکت دانش‌بنیان، الکتروموتور ۹۰۰ کیلوواتی مورد نیاز واحد آمونیاک خود را بومی‌سازی کرد و به خودکفایی فناورانه در این زمینه دست یافت.