سال پیش‌رو، سال جهاد تجدیدپذیرهاست. در شرایطی کشور در میانه دو جنگ قرار داشت ۳ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر وارد مدار شد، این عدد دوبرابر میزانی است که قبل از دولت چهاردهم ایجاد شده و اکنون سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر وعده ۱۱ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی تا پایان تابستان را داده است. وعده‌ای که البته صالحی، رئیس هیئت‌مدیره «انجمن ساتکا» آن را بیش از حد خوش‌بینانه می‌داند و معتقد است تا پیک تابستان نهایتاً هزار و ۶۰۰ تا ۲ هزار مگاوات دیگر به مجموع نیروگاه‌های تجدیدپذیر اضافه شود.

جعفر محمدنژاد سیگارودی، معاون سرمایه‌گذاری سازمان ساتبا، می‌گوید توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیاز پایدار برق کشور باشد و این سازمان هم‌زمان با گسترش نیروگاه‌های خورشیدی، توسعه نیروگاه‌های بادی، زیست‌توده و سایر منابع تجدیدپذیر را نیز در دستور کار دارد. او تأکید می‌کند هم‌زمانی تولید انرژی تجدیدپذیر با اوج مصرف در تابستان، بخش مهمی از نیاز برق کشور را تأمین می‌کند و با گسترش فناوری‌ها، مسیر تأمین پایدار برق از منابع تجدیدپذیر هموارتر خواهد شد.

سال‌هاست درباره توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر صحبت می‌شود، اما واقعیت میدانی، تصویر دیگری دارد. اگرچه نیروگاه‌های خورشیدی با سرعت بیشتری پیش رفته‌اند، اما پروژه‌های بادی، زیست‌توده و زمین‌گرمایی همچنان در حاشیه مانده‌اند. بسیاری از تصمیم‌ها نه براساس یک برنامه‌ریزی منسجم، بلکه در قالب بخشنامه‌ها و ابلاغ‌های ناگهانی اتخاذ می‌شوند؛ دستورهایی که در مدت کوتاهی می‌توانند قواعد سرمایه‌گذاری را کاملاً دگرگون کنند. این درحالی‌است که برنامه توسعه هفتم، هدف ساخت ۱۲ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر را پیش‌بینی کرده است؛ هدفی که بدون اصلاح جدی سازوکارهای مالی، ارزی و نهادی، دور از دسترس خواهد بود. در گفت‌وگوی پیش‌ رو، «امیر طالبی طرقبه»، مدیرعامل شرکت شایان شار کیش و عضو انجمن انرژی‌های تجدیدپذیر، از دلایل کندی توسعه، تصمیم‌های متناقض و آثار ورود مستقیم دولت به عرصه اجرا سخن می‌گوید.

در مراسمی با حضور برخط دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، ۲۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی جدید در سراسر کشور به بهره‌برداری رسید و عملیات اجرایی ۴۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی دیگر در تهران آغاز شد. این طرح‌ها با هدف توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه‌ای اجرا می‌شوند.

رئیس ساتبا اعلام می‌کند طی یک سال گذشته ۸۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی پروانه صادر شده؛ رقمی که سه تا چهار برابر کل ظرفیت پیش از دولت چهاردهم است. اما وقتی پای زمین‌های واقعی، قراردادهای بسته‌شده و بهره‌برداری عملی به میان می‌آید، تصویر متفاوتی از واقعیت آشکار می‌شود؛ از حدود ۲۸ هزار هکتار زمین تخصیص‌یافته که به‌صورت بالقوه می‌توانست ۱۸ هزار و ۶۰۰ مگاوات برق خورشیدی تولید کند، تنها چهار هزار و ۵۰۰ هکتار تحویل سرمایه‌گذاران شده و کمتر از هزار مگاوات برق به شبکه رسیده است. اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد بسیاری از زمین‌ها نیمه‌تمام و بلاتکلیف مانده‌اند و بخش قابل‌توجهی از زمین‌ها حتی به سرمایه‌گذاران واقعی داده نشده است. از سوی دیگر، آمار مربوط به زمین‌های واگذارشده برای احداث نیروگاه خورشیدی از سوی سازمان‌های مختلف متفاوت اعلام می‌شود. سازمان منابع‌طبیعی کشور اعلام کرده بود ۲۰ هزار و ۲۳۴ هکتار زمین برای احداث نیروگاه خورشیدی به سازمان امور راضی اختصاص‌ یافته، اما آنچه سازمان امور اراضی به «پیام ما» ارائه می‌دهد، فاصله قابل‌توجهی با این عدد دارد.

یکی از اصلی‌ترین موضوعاتی که تولید به‌ویژه تولید و صادرات بخش کشاورزی در کشور را در پی تشدید بحران ناترازی‌های آب و برق و گاز به چالش کشیده است، موضوع خروج آب پنهان یا مجازی از کشور به‌واسطه محصول تولیدی است. این‌بار اما موضوع دیگری به میان آمده که کمتر مورد توجه بوده است: گاز پنهان یا همان گاز مصرف‌شده برای تولید هر محصول. مدیر انرژی و کربن شرکت ملی گاز کشور می‌گوید به‌واسطه محصولات گلخانه‌ای گاز به‌صورت گاز مجازی از کشور خارج می‌شود و میزان این گاز، در محاسبه مصارف منابع تولید لحاظ نمی‌شود. همچنین، او به قیمت پایین این گاز که به نازل‌ترین قیمت ممکن در اختیار تولیدکننده قرار می‌گیرد نیز اشاره و از بخش چالش‌برانگیز دیگری صحبت می‌کند: یارانه‌های عظیم پنهان، گاز مصرفی خانگی ۲۰۰ تومان، صنایع حدود ۸ تا ۹ هزار تومان و گاز تحویلی به پتروشیمی‌ها تنها ۵۰۰ تومان قیمت‌گذاری می‌شود. این، یارانه پنهان عظیمی است که باید مدیریت شود. همچنین، اگر میزان هدررفت انرژی را به گاز طبیعی تبدیل کنیم، معادل روزانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز خواهد بود، این رقم معادل تولید ۸ فاز از میدان گازی پارس جنوبی است که باید تا پایان برنامه هفتم به چرخه مصرف بازگردد.