سه سال از آن بهاری که اهالی سراوان مقابل ماشین‌های حمل زباله برای چند هفته ایستادند تا زباله‌ به جنگل نرسد، می‌گذرد. سه سال بعد از آن برخوردهای سخت با مردمی که دهه‌ها از بو و کوه چند‌صدمتری زباله خسته بودند، «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، در هفته گذشته به گیلان سفر کرد و گفت «موضوع زباله در گیلان قابل‌حل است؛ چون زباله در شمال کشور هنوز به مرحله بحران نرسیده است.» از نظر سخنگو، کوه‌های زباله در جنگل و ساحل، نبود سایت‌های استاندارد، مشکل گسترده کارخانه کود آلی و زباله‌سوزها، بی‌توجهی به تفکیک از مبدأ و زباله‌های سرگردان در روستاها و اعتراضات و بستن راه بر ماشین‌های حمل زباله هنوز به مرحله بحرانی نرسیده! این صحبت‌ها در حالی از سوی نماینده دولت مطرح شده است که از اسفند گذشته صدای دهیاران روستاهای گیلان بلند بود. آنها سردرگم میان عملکرد استانداری برای مدیریت پسماند قرار گرفته‌ بودند؛ زمانی به‌اجبار سطل‌های زباله از روستاها جمع شد و به آنها گفتند خودشان باید زباله‌های روستاهایشان را مدیریت کنند و حالا به آنها گفته شده به‌اجبار باید سطل زباله بگذارند. آنها می‌پرسند چه چیزی در این چند سال تغییر کرده؟ آیا محل دپوی جدیدی برای زباله‌ها تعیین شده؟ آیا فکری به حال ساماندهی سراوان و دیگر محل‌های دپو کرده‌اید و آیا قرار است حالا برخلاف سال‌های قبل زباله‌های روستایی را جمع کنید؟ دهیاران بسیاری از روستاها بدون پاسخ از سوی استانداری، سرگردان در این شرایط هستند و بسیاری از آنها می‌گویند بازگشت سطل‌های زباله یعنی برگشت به عقب.

در استان‌­های ساحلی شمال، آتش زدن باقی­مانده محصولات در زمین­‌های زراعی یک روش سنتی رایج بوده است. با پیدایش پسماندهای مصرفی و افزایش تدریجی آن­ها و نبود گزینه‌های جایگزین مدیریت پسماند، همچنان سوزاندن به‌عنوان اصلی‌ترین راهکار مورد استفاده روستاییان قرار می­‌گرفت. ازآنجاکه پسماندهای روستایی همواره حاوی مقدار زیادی چوب و پوشال نیز بود، زباله­‌های مصرفی مانند بسته‌­های پلاستیکی هم به این ترکیب اضافه می‌­شد و در خانه­‌ها سوزانده می‌­شد. در دهه­ ۸۰، زمانی که سطل­‌های زباله به روستاها آورده شد، اگرچه بخش عمده­‌ای از زباله‌­ها در این سطل­‌ها جمع­‌آوری و انتقال می‌­یافت، اما همچنان مقدار زیادی زباله که بیش از ظرفیت انتقال بود، به‌دلیل مشکلات این سیستم انتقال نمی‌­یافت و توسط دهیاری‌­ها سوزانده می‌­شد. اکنون سوزاندن زباله در محل­ه‌های متعدد و خانه‌­های روستایی به یک راهکار تثبیت‌شده تبدیل شده است. افزایش میزان حجمی و وزنی زباله‌­های روستایی، این آتش­‌ها را به شعله‌­های بزرگتری تبدیل کرده که حالا خود، یک معضل جدید است.

مدیریت پسماند به‌عنوان یکی از مهمترین مسائل شهری و ‌محیط‌زیستی، همواره در کانون توجه دولت‌ها، شهرداری‌ها و نهادهای محیط‌زیستی قرار دارد. ایران در سال ۱۴۰۳ شاهد فعالیت‌های متعددی چون تلاش‌های محلی، تصمیم‌گیری‌های اجرایی و برخی اصلاحات قانونی در این حوزه بود. بااین‌حال، این سال به‌لحاظ مدیریت پسماند، سالی پر از تلاطم و ناکامی‌ها بود. در این سال، فرصت‌های بسیاری برای بهبود مدیریت پسماند از دست رفت. منحل شدن کارگروه تخصصی، نبود هم‌افزایی و استفاده از توانمندی‌ها و ظرفیت بهره‌ور بخش خصوصی، منحل شدن شرکت تخصصی مدیریت پسماند، عدم اجرایی شدن قوانین و نپیوستن به کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله ناکامی‌ها است.

| پیام ما | با گذشت چند روز از وقوع حادثه در بندر شهیدرجایی، موج واکنش‌ها همچنان ادامه دارد. حادثه بزرگی که روز شنبه، ششم اردیبهشت‌ماه، رخ داد، تاکنون ۷۰ کشته و چندین نفر مفقود برجای گذاشته است. دیروز مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو اعلام کرد در جریان این حادثه تأسیسات آب‌شیرین‌کن صد هزار مترمکعبی و نیروگاه بندرعباس آسیب جدی دیده‌اند.

| پیام ما | در شهرهای ما، زباله فقط زباله نیست. بخشی از واقعیت روزمره است؛ نمادی از سبک زندگی، سازوکار اقتصادی، و نحوه مشارکت اجتماعی. در سال‌هایی که همه‌چیز دیجیتال می‌شود، از تاکسی تا خرید خانه، گروهی از جوان‌ها تلاش کرده‌اند همین زباله را هم به‌نوعی دیجیتال کنند با اپلیکیشن، پلتفرم و مدل‌های خلاقانه بازیافت. استارتاپ‌هایی مثل «تفکیکان» که در سال‌های اخیر موفق به جذب سرمایه شد، یا نرم‌افزارهایی مثل «کارو» در مشهد، «جارو» در تهران و کرج و «کلینزی» در بوشهر، به‌دنبال این هستند که مدیریت پسماند شهری را از قالب سنتی و پرهزینه بیرون بکشند و وارد بازی نوآورانه کنند. اما کار به این سادگی هم نیست. این‌طور نیست که صرفاً با راه‌اندازی یک اپلیکیشن و اندک تبلیغ در اینستاگرام، مردم به تفکیک زباله از مبدأ روی بیاورند یا ناگهان فرهنگ شهر تغییر کند. همین حالا اگر یک قوطی فلزی نوشابه روی زمین بیفتد، احتمال زیاد است که خیلی زود یکی از زباله‌گردها آن را بردارد، چون ارزش فروش دارد. اما کیسه‌ای زباله تر، بی‌بو و بی‌ارزش ممکن است هفته‌ها در گوشه یک کوچه بماند، بی‌آنکه کسی حتی لحظه‌ای درباره‌اش فکر کند. این گزارش نگاهی دارد به برخی از این تلاش‌ها برای نوآوری در حوزه بازیافت در ایران، چالش‌هایشان، و چشم‌اندازی که پیش‌ رو دارند. نه با نگاه تبلیغاتی، نه با کلیشه‌های محیط‌زیستی بلکه از منظر فناوری، مشارکت عمومی و واقعیت‌های شهری امروز.

بانک جهانی در گزارشی از وضعیت مبارزه زنان با آلودگی‌های پلاستیکی در جنوب آسیا، نمونه‌هایی را بیان می‌کند که در آن زنانی یک‌تنه برای مهار این آلودگی‌ها با وجود سختی‌ها و تبعیض‌ها گام برداشته‌اند. «سیسیل فرمن» و «دینا اُمالی» در این گزارش به نمونه‌هایی می‌پردازند که با کمک بانک جهانی توانسته‌اند در راه مهار آلودگی پلاستیکی گام بگذارند. اما این یکی از گزارش‌ها درباره فعالیت زنان برای مقابله با آلودگی پلاستیکی است. نمونه‌های این فعالیت‌ها در کشورهای مختلف متفاوت است، نمونه‌اش زیمباوه و مالاوی در آفریقاست که آنجا هم برای مدیریت پسماند جامد زنان با جدیت در این عرصه حضور دارند.

استاد دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل هشدار داد: گردشگران زباله‌ها را رها می‌کنند و می‌روند، اما مازندران با سوءمدیریت و کمبود بودجه درگیر است.

پس از سال ۱۳۸۸ و تصمیم مدیریت شهری و ... مبنی‌بر استفاده از مخازن فلزی در برخی از معابر مهم شهری، استفاده از مخازن گالوانیزه به‌تدریج در سطح شهر تهران و حتی دیگر شهرهای کشور توسعه‌ یافت و مخازن پلاستیکی با مخازن فلزی جایگزین شد. موضوعی که به‌تدریج فراگیر شد و امروزه غالب مخازن پسماند ذخیره‌سازی کشور را مخازن فلزی تشکیل داده‌اند. ولی آیا این تغییر رویه به‌نفع شهروندان و محیط‌زیست کشور بوده است؟! با بررسی وضعیت فعلی و گذشته مدیریت پسماندها در کشورهای توسعه‌یافته و همچنین نتایج برخی از پژوهش‌های بومی (همچون گزارش جهاددانشگاهی دانشگاه صنعتی شریف- ارزیابی زیست‌محیطی مکانیزاسیون خدمات شهری) و مشاهدات میدانی متخصصین از سایر کشورهای توسعه‌یافته، می‌توان به این نتیجه رسید که درصورت مدیریت اصولی پسماندها، استفاده از مخازن ۱۱۰۰لیتری پلاستیکی در مقایسه با مخازن فلزی (گالوانیزه) چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ زیست‌محیطی و بهداشتی مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود. لذا در ادامه تلاش شده است موضوع استفاده گسترده از مخازن گالوانیزه در فرایند مدیریت پسماند کشور مورد آسیب‌شناسی و بررسی کارشناسی قرار گیرد.

سازمان تجارت منصفانه «organization trade fair world» انجمنی سازمان‌یافته با رویکرد بازار محور است که مهم‌ترین هدف آن توسعه پایدار از طریق کمک به تولیدکنندگان جهان سوم است تا شرایط دادوستد بهتر و عادلانه‌تری را فراهم کند و پایداری را توسعه دهد. شاید بهترین تعریف برای «تجارت عادلانه» یا «تجارت منصفانه» این باشد: خریدوفروش محصولاتی که در مراحل تولید و فروش آن به انسان و محیط‌زیست، احترام گذاشته شده باشد. با مصرف محصولاتی که حاصل تجارت عادلانه است، در حقیقت در مسیر بهبود اقتصاد و معیشت کشاورزان خرده‌پا قدم برداشته‌ایم. این جنبش به دنبال روند جهانی‌سازی اقتصاد به وجود آمد که طی آن سرمایه‌داران کشورهای توسعه‌یافته با انتقال سرمایه خود به کشورهای جهان سوم و استثمار کارگران آن کشورها به دنبال نیروی کار ارزان‌تر و در نهایت تولید ارزان‌تر بودند و با این کار شرایط حقوق کارگران در کشور خود را دور می‌زدند و در نهایت می‌توانستند محصولات ارزان‌تر تولید کنند؛ درصورتی‌که تولیدکنندگانی که در کشور خود به امر تولید مشغول بودند توان رقابت در بازارهای جهانی با این استثمارگران را نداشتند.

با نزدیک شدن به نوروز، سنت خانه‌تکانی اجرا می‌شود اما این سنت دیرینه در صورت رعایت نشدن اصول محیط‌ زیستی می‌تواند به افزایش آلودگی هوا، تولیدزباله و مصرف بی‌رویه منابع منجر شود. بر همین اساس کارشناسان محیط ‌زیست بر ضرورت مدیریت پسماند، استفاده ازمواد شوینده کم‌ضرر و کاهش مصرف آب در خانه‌تکانی تأکید می‌کنند.

آلمان سیستم «Pfand» یا سپرده‌گذاری را اجرا کرده است که در آن هنگام خرید نوشیدنی در بطری‌های پلاستیکی، شیشه‌ای یا قوطی‌های فلزی، مبلغی به‌عنوان ودیعه از مشتری دریافت می‌شود.