جمعه نهم مرداد، قسمت نخست از فصل دوم پادکست «رِضونانس» منتشر شد؛ پادکستی که مفهوم «پایداری» را نه در قالب بندهای هفده‌گانه سند توسعه پایدار، که در بطن زندگی می‌جوید. «رضا عسگری»، پادکستر «رضونانس»، در هر قسمت، روایت متفاوتی از پایداری را در زندگی مردم جای‌جای ایران بیان می‌کند. در اپیزود قنات، پای صحبت مردی می‌نشیند که احیا و ساخت قنات ارسنجان را سبب شده است. در اپیزود آبخوان‌داری، میکروفون پادکستش را به‌سمت یکی از اهالی «گربایگان» می‌گیرد و داستان احیای سفره‌های آب زیرزمینی را از طریق سیلاب به گوش مخاطبان می‌رساند. در سفر دیگری که عسگری به «تالاب کمجان» داشته و صدای گونه‌های جانوری و حشرات تالاب هم در پس‌زمینه پادکست شنیده می‌شود، روایت استمرار و تلاش جامعه محلی را برای حفظ بیشه‌ای می‌شنویم که حالا نمونه موفقی از احیای تالاب در ایران به‌حساب می‌آید. در گفت‌وگوی «پیام ما» با عسگری، این جوان اصفهانی از مسیر پنج‌ساله تولد یک ایده تا تبدیلش به پادکست «رضونانس» می‌گوید.

سال‌هاست که روایت غالب درباره بحران آب در ایران، روایتی مهندسی است؛ روایت سدها، کانال‌ها، سامانه‌های نوین آبیاری و فناوری‌هایی که قرار است مصرف آب را کاهش دهند. هر بار که از بحران آب سخن گفته می‌شود، نخستین راهکارهایی که به ذهن می‌رسد، توسعه آبیاری تحت فشار، افزایش بهره‌وری انتقال آب یا استفاده از تجهیزات جدید است؛ گویی بحران صرفاً مسئله‌ای فنی است که با ابزارهای فنی قابل‌حل خواهد بود. اما امروز، در میان پژوهشگران مدیریت منابع آب، روایت دیگری در حال پررنگ‌شدن است؛ روایتی که می‌گوید مسئله اصلی نه کمبود فناوری، بلکه ضعف حکمرانی آب است. از این منظر، فناوری تنها زمانی می‌تواند به نجات منابع آب کمک کند که در دل یک نظام تصمیم‌گیری شفاف، داده‌محور و پاسخ‌گو قرار گیرد. در غیر این صورت، حتی پیشرفته‌ترین تجهیزات نیز ممکن است تنها شکل مصرف آب را تغییر دهند، نه سرنوشت آن را.

در حالی که دریاچه ارومیه پس از سال‌ها خشکسالی، در سال جاری شاهد بیشترین ورودی آب بوده است، هشدارهای کارشناسان مبنی بر لزوم اصلاح الگوی کشت در حوضه آبریز این دریاچه همچنان پابرجاست. با آغاز فصل تبخیر، بار دیگر این پرسش مطرح می‌شود: آیا مدیریت مصرف آب و توقف توسعه صنایع آب‌بر، می‌تواند ضامن احیای پایدار نگین آبی آذربایجان باشد؟

علیرضا شریعت، دبیرکل فدراسیون صنعت آب ایران، با رد تصور بهبود شرایط آبی کشور صرفاً بر اساس میانگین بارندگی‌های کشوری، نسبت به تداوم بحران آب در فلات مرکزی هشدار داد. وی تأکید کرد که توزیع نامتوازن بارش‌ها، ۵ سال خشکسالی متوالی و تمرکز ۶۰ درصدی جمعیت در این مناطق، نیازمند تغییرات اساسی در حکمرانی آب، اصلاح شبکه توزیع و بازنگری در آمایش سرزمین است.

«چالش آبی که می‌خوریم و آبی که می‌نوشیم». اگرچه که آب را می‌نوشیم، ولی چگونه و طی چه فرایندی آب را می‌خوریم؟ پاسخ به این پرسش، مجموعه‌ای از تعاملات، رفتار و کنش‌های بی‌پایان انسان با مایع بی‌بدیل آب را نمایان می‌سازد. فارغ از اینکه بخواهیم در این مقال به همه عوامل خرد و کلان تولید چالش‌های آبی و محیط‌زیستی در ایران و یا جهان بپردازیم، شاید تعجب کنید که ریشه عمومی بسیاری از چالش‌های آبی ایران و تبعات خسارت‌بار آن شامل ضعف کمی و کیفی آب و کاهش ظرفیت ذخیره منابع آبی و نابودی مراتع ارزشمند، حذف فیزیکی عرصه‌های آبی، فرونشست، ریزگرد، مهاجرت‌های آبی و تنش‌های اجتماعی و امنیتی آب بر سر همین آبی است که می‌خوریم.

«شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور در سفری به استان کهگیلویه‌و‌بویراحمد در پاسخ به اعتراضات فعالان محیط‌زیست این استان درباره چرایی سکوت سازمان متبوع خود برای جلوگیری از ساخت سدهای ماندگان و خرسان روی سرشاخه‌های کارون که فاقد مجوزهای محیط‌زیستی هستند و حکم قطعی برای توقف ساخت یکی از آنها وجود دارد، با سکوت درباره سد خرسان بیان کرده است «درباره سد ماندگان موضع ما مخالفت بود؛ اما تأکید دکتر پزشکیان این است که دستگاه‌های دولتی علیه هم شکایت نکنیم.»

به‌نظر می‌رسد پس از سخنرانی رهبری و توصیه به عموم نهادها در مورد حمایت از رئیس‌جمهوری و کابینه‌اش، مجلس شورای اسلامی که پس از اوج‌گیری ناترازی‌ آب و برق در تابستان ۱۴۰۴، با جمع‌آوری حدود ۱۰۰ امضا از نمایندگان، قصد استیضاح وزیر نیرو را داشت کمی کوتاه آمد و به طرح سؤال از «عباس علی‌آبادی» بسنده کرد. اما به‌نظر نمی‌رسد مجلس و نمایندگانش از فشار سیاسی بر بخش آب و برق کوتاه آمده باشند، فشاری که برای سالیان، شبکه توزیع آب و برق کشور را به‌شکل فزاینده‌ای بزرگ کرد و مصرف آب به‌ویژه در بخش کشاورزی را به‌نفع حوزه‌های انتخابیه هر نماینده بالا برد. مجلس در تمام این سال‌ها سهم خودش از ناترازی را گردن نگرفته است. کمیسیون آب و کشاورزی مجلس از یک‌سو، سیاست‌های دولت در بخش کشاورزی را مورد انتقاد قرار می‌دهد و از جای خالی برنامه‌هایی مانند کشت «فراسرزمینی» صحبت می‌کند، فرونشست زمین را بحران می‌داند، اما از سوی دیگر، به‌دنبال برداشتن محدودیت از چاه‌های آب کشاورزی و توسعه شبکه‌های آبرسانی به‌نفع بالارفتن بازدهی و افزایش سطح زیرکشت است. جدالی که به‌نام آب و برق دنبال می‌شود، اما معلوم نیست نتیجه نهایی آن چیست؟