حفاظت از میراث فرهنگی از اصلی‌ترین ارکان هویت ملی و تاریخی هر کشور است. یکی از عواملی که حفاظت از این میراث ارزشمند را با چالش مواجه می‌کند، حفاری‌های غیرمجاز و کاوش‌های غیرقانونی است. این موضوع در سال‌های اخیر تحت‌تأثیر باورهای غلط، سودجویی و ناآگاهی از ارزش واقعی میراث‌فرهنگی، گسترش یافته است. از سوی دیگر، قوانین و مقررات موجود در برخی موارد نتوانسته‌اند به‌طور مؤثر در مقابله با این معضل عمل کنند. به‌ویژه، در مورد ابزاری چون فلزیاب‌ها و دیگر تجهیزات کاوش پیشرفته، که روزبه‌روز پیچیده‌تر شده و امکان کاوش‌های غیرمجاز را تسهیل کرده‌اند. در این زمینه، تصویب قوانین جدید و به‌روز برای مقابله با حفاری‌های غیرمجاز و حفاظت از میراث فرهنگی، یک ضرورت است که اخیراً در قالب طرح جدیدی که در مجلس اعلام وصول شده است، به‌طور جدی در حال پیگیری است.

|پیام ما| «یکی از سیاسیون که ارتباط گرفتن با ایشان هم بسیار سخت است، چندبار به بنده گزارش دادند که بنابر گزارش‌های یک زمین‌شناس معروف، در فلان نقطه گنجینه‌ای وجود دارد، ما هم تحقیق میدانی را آغاز کردیم؛ چندین متر آن منطقه را به پایین و چپ و راست حفاری کردیم و درنهایت دستور توقف دادیم، چون چیزی پیدا نشد.» این جملات مربوط به اظهارات بی‌پرده «عزت‌الله ضرغامی»، وزیر سابق میراث‌فرهنگی، در جمع فرماندهان و مدیران پایگاه‌های یگان حفاظت میراث‌فرهنگی است که در اردیبهشت ۱۴۰۱ بیان شده است، در این جلسه ضرغامی از حفاری‌های سفارشی پرده برداشت و نکاتی در مورد گزارش‌های سیاسیون مبنی‌بر وجود گنجینه در نقاطی از کشور بیان کرد. نکته‌ای که نشان می‌دهد بزرگترین چالش میراث‌ فرهنگی کشور که «گنج‌یابی» و حفاری غیرمجاز است، تا چه سطحی نفوذ کرده و چرا با آن برخورد قاطعی صورت نمی‌گیرد. نکته قابل‌تأمل اما این است که این روند محدود به یک دوره خاص نبوده و به‌گفته قائم‌مقام وزارت میراث‌فرهنگی سفارش‌ها برای حفاری و پیدا کردن گنج از سوی مقامات به وزارت میراث همچنان ادامه دارد.

از هزاران گور شناسایی‌شده تنها ۱۰ گور در سال ۱۳۹۴ از دل خاک بیرون آمد که نه‌تنها جامعه باستان‌شناسی ایران را شگفت‌زده کرد، بلکه ثابت کرد ایرانیان از هزاران سال پیش ساکن کرانه‌های خلیج‌فارس بودند. از‌آن‌پس بود که این آثار نقش حیاتی و کلیدی در امر ملی و سیاسی پیدا کردند. باوجوداین، سال‌هاست این گورها به حال خود رها شده‌اند. تهدید جدید این‌بار از این قرار است: «احداث سیستم دفع فاضلاب در زیستگاه متعلق به این گورها، حذف بند خاکی برپاشده به‌منظور حفاظت از گورستان و بهسازی معابر روستا روی عرصه». اقداماتی که به‌گفته بسیاری از کارشناسان منجر به تخریب این سند باستانی منحصربه‌فرد می‌شود. جالب اینجاست که این اتفاق در حالی می‌افتد که مقامات عالی حکومتی ایران همواره بر اهمیت اثبات نام خلیج‌فارس تأکید کرده و آن را حق ملت ایران دانسته‌اند. ملت ایران هم همواره با میلیون‌ها امضا اعلام کرده‌اند؛ خواستار حفاظت از حقانیت ایرانیان بر خلیج‌‌فارس هستند. اما چرا متولیان امر برای نجات این سرمایه فرهنگی، ملی و سیاسی اقدامی جدی و اساسی انجام نمی‌دهند؟

|پیام ما|سال‌هاست که یگان حفاظت میراث‌فرهنگی کشور از نبود نیروی حفاظتی گله دارد و آسیب‌های فراوانی به‌دلیل همین کمبود نیرو به محوطه‌ها و بناهای تاریخی وارد می‌شود، اما همچنان در گزارش‌های ارائه‌شده از سوی یگان حفاظت میراث‌فرهنگی، کمبود تجهیزات و نیروی انسانی یکی از سرفصل‌های این گزارش بود.

محوطه باستانی دهتل در حدود پنج کیلومتری دهستان دهتل در بستک هرمزگان قرار گرفته است و یکی از مهمترین مراکز مهم هنر صخره‌ای در ایران محسوب می‌شود. در سراسر این سایت، در وسعتی حدود ۲۵۰ هکتار، سنگ‌نگاره‌های منحصربه ‌فردی بر تن سنگ‌های کروی‌شکل پراکنده‌اند. در مجموع بالغ‌بر دو هزار سنگ‌نگاره در این محوطه قرار دارد که قدمت بعضی از آنها به بالغ‌بر ۹ هزار سال می‌رسد. سایت باستانی دهتل در هفدهم دی‌ماه ۱۳۹۸ در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است، اما هنوز اقدام حفاظتی برای این محوطه ارزشمند که اطلاعات مهمی درباره تمدن ایلام در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد، صورت نگرفته است. محوطه‌ای که می‌تواند به‌عنوان یک سایت-موزه و به تعبیر مرتضی فرهادی، «موزه‌ای در باد» هر روز میزبان پژوهشگران و دانشجویان و گردشگران از سراسر دنیا باشد، اما سال‌هاست به‌حال خود رها شده و مقصد حفاران غیرمجاز است، به‌تازگی باز هم اخباری مبنی‌بر تخریب آن به دست ما رسیده است.

کوهسار بادفر ملقب به پوآرو یکی از بزرگترین حفاران غیرمجاز در فضای مجازی با داشتن بیش از یک میلیون فالوور در فضای مجازی از سوی مقامات قضایی محکوم شد. بادفر که هم‌اکنون فراری است به ۱۱سال و ۶ ماه حبس، ۸۰ میلیون جریمه و ۷۵ ضربه شلاق محکوم شده است.