تالاب‌ها فقط پهنه‌هایی از آب و نی‌زار نیستند؛ آن‌ها قلب تپنده تنوع زیستی، معیشت محلی و فرهنگ‌های ریشه‌دار در بسیاری از مناطق ایران‌اند. اما امروز، کاهش منابع آب، آلودگی و مدیریت ناپایدار، این اکوسیستم‌های حیاتی را به مرز فروپاشی کشانده است. علیرضا وهاب‌زاده، کارشناس و فعال محیط‌زیست، در گفت‌وگو با روزنامه «پیام ما» از پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی زوال تالاب‌ها می‌گوید؛ از مهاجرت جوانان و فراموشی آیین‌ها و غذاهای بومی گرفته تا گردشگری بی‌ضابطه‌ای که به‌جای نجات تالاب‌ها، فشار بیشتری بر آن‌ها وارد کرده است. این گفت‌وگو نگاهی دارد به چالش‌ها و راهکارهای بهره‌برداری پایدار از تالاب‌ها؛ مسیری که می‌تواند هم به حفاظت از طبیعت کمک کند و هم به تداوم زندگی و فرهنگ جوامع تالابی.

تالاب‌ها فقط پهنه‌هایی آرام در حاشیه طبیعت نیستند؛ حیات آب، هوا، غذا و معیشت بسیاری از جوامع به آن‌ها گره خورده است. با این حال، تغییرات اقلیمی و تصمیم‌های نادرست انسانی، این اکوسیستم‌های حیاتی را به مرز فرسایش رسانده‌اند. لعبت زبردست، استاد دانشکده محیط‌زیست دانشگاه تهران، معتقد است تالاب‌ها ستون‌های پنهانی هستند که تعادل اقلیم، امنیت زیستی و زندگی روزمره مردم بر آن‌ها استوار است؛ ستون‌هایی که نادیده گرفتنشان، پیامدهایی فراتر از خشک شدن یک پهنه آبی دارد.

بارندگی‌های اخیر، تصویر تالاب‌های ایران را به طور موقت تغییر داده است؛ از جازموریان و بختگان تا هورالعظیم و بخش‌هایی از دریاچه ارومیه دوباره آب گرفته‌اند. اما محمد درویش، پژوهشگر و کنشگر باسابقه محیط‌زیست، معتقد است این بازگشت آب نه نشانه احیاست و نه دلیلی برای خوش‌بینی پایدار. او می‌گوید مسئله اصلی تالاب‌های ایران نه کم‌بارشی، بلکه «بی‌اعتنایی مزمن به قانون»، «دورزدن سازمان حفاظت محیط‌زیست» و «غلبه تفکر سازه‌ای در مدیریت آب» است؛ جایی که حتی در ترسالی بی‌سابقه زاینده‌رود، گاوخونی همچنان تشنه می‌ماند. او در گفت‌وگو با «پیام ما» از تعارض منافع و خطای سیاست‌گذاری در حوزهٔ محیط‌زیست می‌گوید.

رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در دیدار با رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور بر صدور اسناد مالکیت تالاب‌ها به نام سازمان حفاظت محیط زیست کشور تأکید کرد.

تخریب شتابان ذخیره‌گاه جهانی یونسکو در نوار ساحلی هرمزگان

در قانون آمده که پس از شرب،‌ اولویت با حقابه تالاب‌هاست‌، اما جا به‌ جای ایران‌ آنچه رعایت نمی‌شود، همین قانون است و نتیجه‌اش خشکیدگی تالاب‌ها! از شمال‌غرب و دریاچه ارومیه گرفته تا جنوب‌غرب در هورالعظیم و شادگان‌ و مرکز در تالاب گاوخونی و... . توجیه‌ها یکسان است؛‌ تأمین آب شرب!‌ «آرزو اشرفی‌زاده»، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالاب‌ها، در گفت‌وگو با «پیام ما» از تلاش‌های این دفتر برای گرفتن این حقابه و چشم‌انداز کلان ۱۰ساله برای مدیریت تالاب‌ها می‌گوید.

دولت حتی از تأمین آب شرب منطقه سیستان نیز عاجز مانده، چه برسد به تأمین آبی برای کشت‌و زرع. در آخرین دیدار کمیساران آب نیز خبری از تفاهم یا تعهدی از سوی کشور همسایه به گوش نمی‌رسد.

«عاشقانه‌ای برای کرم ابریشم» نخستین ساخته‌ «لیلا فولادوند»، مستندساز ایرانی و مدیرعامل انجمن مستندسازان حیات‌وحش، تنوع‌زیستی و محیط‌زیست ایران است. این فیلم چرخه‌ شگفت‌انگیز زندگی کرم ابریشم را از لحظه‌ تخم‌گذاری تا تبدیل شدن به بید بالغ روایت می‌کند. فولادوند پس از این تجربه، مسیر کاری خود را به‌سوی دیگر گونه‌ها و چالش‌های محیط‌زیستی گسترش داد و سال‌هاست این موضوعات را در قاب تصویر ثبت می‌کند. لیلا فولادوند دانش‌آموخته کارگردانی تئاتر از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و تنها مستندساز ایرانی است که موفق شده در بخش مقدماتی جشنواره معتبر Jackson Wild -یکی از مهم‌ترین رویدادهای جهانی در زمینه‌ فیلمسازی طبیعت، علم، محیط‌زیست و بحران اقلیمی- به‌عنوان داور حضور داشته باشد. او در طول ۱۸ سال فعالیت حرفه‌ای، موفقیت‌های متعددی به‌دست آورده است. در هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم شهر، فیلم «شهر زنده» ساخته‌ مشترک او و محمدحسین نظری، به‌دلیل ثبت تصاویر خلاقانه از محیط‌زیست شهری تهران، دیپلم افتخار، نشان زرین جشنواره و جایزه نقدی بخش «بهترین دستاورد فنی و هنری» را دریافت کرد. همچنین، در جشنواره تلویزیونی مستند، فیلم «شهر زنده» جایزه بهترین فیلم را به‌همراه «محمدحسین نظری» از آن خود کرد و فولادوند برای فیلمبرداری این اثر، تندیس بهترین فیلمبرداری را نیز به‌دست آورد. لیلا فولادوند در کنار این افتخارات، تنها تصویربردار زن سینمای مستند ایران است که به عضویت انجمن جهانی زنان تصویربردار حیات‌وحش (Wildlife Camera Woman) درآمده؛ جایگاهی که او را در میان چهره‌های شاخص و اثرگذار این عرصه در جهان قرار می‌دهد. در این گفت‌وگو از او پرسیدیم چرا سراغ فیلمسازی درباره محیط‌زیست و حیات‌وحش رفت؟ آیا به‌عنوان زن با چالشی مواجه شده است و چشم‌انداز مستدسازی زنان را چطور می‌بیند؟

|پیام ما| پانزدهمين نشست اجلاس جهانی كنوانسيون رامسر در شهر «ویکتوریا فالز» کشور زیمبابوه در حالی روز جمعه، سوم مرداد، شروع به کار کرد و تا ۹ مرداد ادامه دارد که در آن جایزه قهرمان جوان تالاب‌های جهان به «ایمان ابراهیمی»، حفاظت‌گر پرندگان، داده خواهد شد و همچنین «احمدرضا لاهیجان‌زاده»، معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست که در رأس هیئتی کارشناسی در این نشست حضور دارد، به‌عنوان «نایب‌رئیس کنفرانس» انتخاب شده است. این کنوانسیون بیش از نیم‌قرن قبل در شهر رامسر و تنها با حضور ۱۷ کشور شکل گرفت، حالا بیش از ۱۷۰ عضو دارد و در تلاش است تا با کمک‌های فنی و مشورتی راهی برای حفاظت از تالاب‌ها و شهرهای تالابی جهان بیابد.

مسئولیت اجتماعی شرکتی در ایران ملغمه‌ای است بی سر و ته. این شرایط بیش از همه‌‌جا در همایش ملی «تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران» مشهود بود؛ به‌خصوص در پنل «صنعت نفت و مسئولیت اجتماعی». به‌نظر می‌رسد در این صنعت که پیشینه‌دارترین صنعت کشور در حوزه مسئولیت اجتماعی است، نقص‌ها و کم‌کاری‌ها بیش از هر جای دیگر در معرض دید قرار دارد. مشاور اجتماعی وزیر نفت از بازنگری در نظام‌نامه مسئولیت‌های اجتماعی شرکتی (CSR) خبر داد، درحالی‌که گفت‌وگوهای مطرح‌شده در همان نشست نشان می‌داد شرکت‌های زیرمجموعه توجهی به نظام‌نامه موجود ندارند و حتی کارشناسان CSR شرکت‌های تابعه وزارت نفت خبری از محتویات آن ندارند. سؤال این است که آیا آنها اصلاً می‌دانستند که نظام‌نامه‌ای وجود دارد؟ مدیر مسئولیت اجتماعی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس که از انحرافات این مفهوم گلایه‌مند بود و به صرف هزینه‌ها، بدون اثربخشی و کارآمدی اشاره می‌کرد، از هزار میلیارد تومان بودجه مسئولیت اجتماعی در سال گذشته گفت که در منطقه پیرامونی عسلویه و ماهشهر هزینه شده است، اما هیچ اشاره‌ای به تأثیر این هزینه‌کردها در رفع آسیب‌های شرکت‌های متبوعشان نکرد. مدیر مسئولیت اجتماعی شرکت انرژی دانا از طرح‌های CSR این هلدینگ پرده برداشت؛ طرح‌هایی که تنها در پروژه توسعه میدان نفتی سهراب که در محدوده تالاب حفاظت‌شده هورالعظیم قرار دارد، پیگیری می‌شود و بیشتر جنبه اجتماعی دارد. گفته‌های او این سؤال را برای بسیاری از حاضران این پنل ایجاد کرده بود که آیا مسئولیت اجتماعی این شرکت نوعی باج‌دهی‌ و حق‌السکوت دادن به مردم محلی و مسئولین است؟ یا ناآگاهی از چیستی مسئولیت اجتماعی شرکتی؟ استاد دانشگاه شهید بهشتی، مخالف ایده منحرف شدن مسئولیت اجتماعی شرکتی در ایران بود، اما از دخالت نمایندگان و ناکارآمدی و ارزیابی نداشتن پروژه‌های آن می‌گفت!