تحلیل اظهارنظرهای ضد و نقیض در مورد وضعیت آب کشور

برای سبز‎‌وار کار از اعمال دو ساعت خاموشی در روز گذشته است. قطع دونوبته برق در این شهر، همراه با قطع آب –که شرکت آبفا آن را افت فشار اعلام کرده‌ است– صدای اعتراض شهروندان این شهر در خراسان‌رضوی را بلند کرده است. حالا کسبه در بازار می‌گویند از این خاموشی‌ها، زیان قابل‌توجهی دیده‌اند و مردم نیز می‌گویند بی‌برقیِ همراه با بی‌آبی، در گرمترین روزهای سال، زندگی را بسیار دشوار کرده است. اعمال محدودیت گسترده در زمینه آب و برق در این شهرستان درحالی‌است که شهروندان در قیاس با مرکز استان، تصویری از تبعیض احساس می‌کنند و می‌پرسند چرا باید فقط به سبزوار این حجم از محدودیت در دسترسی به آب و برق اعمال شود. حالا بعد از حضور شهروندان گلایه‌مند در جلوی فرمانداری برای دو شب متوالی، فرماندار می‌گوید مسئله در سطوح استانی و کشوری در حال پیگیری است. اما شرکت توزیع برق بدون توجه به اعتراض‌ها و بدون پاسخ همچنان خاموشی اعمال می‌کند.

گزارش‌های مردمی رسیده به «پیام‌ما» و سایر رسانه‌ها نشان می‌دهد پایتخت‌نشینان و البته شهرک‌های حومه تهران، هفته گذشته با قطع طولانی آب روبه‌رو بوده‌اند. موضوعی که بلافاصله از سوی شرکت آب‌وفاضلاب تکذیب و اعلام شد که فقط «افت فشار» به شبکه اعمال شده است. با وجود این تکذیب‌ها اما یک روز قبل مدیرعامل آب‌وفاضلاب تهران، اعلام کرده است مردم باید به فکر خرید «تانکر» و «مخزن آب» باشند. خبری که روایت از خبری دیگر دارد: «اوضاع دسترسی به آب در تهران وخیم‌تر خواهد شد.» حالا این خیابان سعدی تهران است که به مشتری‌هایش اضافه شده است و فروشندگان پمپ، تانکر و ادوات مربوط به آنها در این خیابان فروش بیشتری دارند. خیلی دورتر از خیابان سعدی، در گوشه‌وکنار کشور، تبلیغات گسترده در مورد کمبود آب، سودای انتقال‌ آب دریا و بین‌حوضه‌ای را افزایش داده است. «سیاست‌های دولت می‌تواند تحت‌تأثیر این اقتصاد سیاسی آب قرار بگیرد.» این را «سعید سلیمانی‌ها»، کارشناس آب از «اندیشکده تدبیر آب»، می‌گوید و هشدار می‌دهد: «همین سیاست‌ها می‌تواند درنهایت منجر به طبقاتی شدن آب و برق شود.»

۳۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۳، به پیشنهاد وزارت کشور، جلسه‌ای با حضور همه وزرا برگزار شد و مصوباتی برای کاهش تنش آب شرب در تهران و برخی شهرها به‌همراه داشت. با وجود اهمیت این مصوبات، نقدهایی فنی به آن وارد است که پرداختن به آنها ضروری به‌نظر می‌رسد. تأثیرات ظاهری کمبود یا افت کیفیت آب بر محیط زندگی انسان، بر کسی پوشیده نیست. اما مجموعه‌ اثرات مستقیم و غیرمستقیم بحران آب بر پایداری و آینده ایران، همواره از سوی مسئولان نادیده گرفته شده‌ است. ضروری است همه مؤلفه‌های کمی، کیفی، پنهان، آشکار، مستقیم و غیرمستقیم مؤثر بر مدیریت منابع‌طبیعی مانند آب، خاک و هوا مورد توجه قرار گیرد. حاکمیت باید برای هریک از این مؤلفه‌ها، شاخص‌های مشخصی تعریف کند و براساس ماهیت و میزان اثرگذاری آنها، مسئولیت‌پذیری و سازوکار پاسخگویی را در ساختار مدیریت خود اعمال کند. در نبود چنین نگرش و ساختاری در بدنه قوه مجریه، تصمیم‌گیری در هیئت وزیران محدود به وزارتخانه‌های ظاهراً مرتبط با موضوع آب می‌ماند؛ درحالی‌که آب نقشی چندوجهی و بنیادی در همه ابعاد زندگی ایفا می‌کند. بی‌توجهی به نقش‌های غیرمستقیم و گاه پنهان دیگر وزارتخانه‌ها در فرایند تصمیم‌سازی و مطالبه‌گری راهبردی، باعث می‌شود تصمیمات نهایی از جامعیت و کارآمدی لازم برخوردار نباشد.

جواد محجوبی، مدیر عامل آب منطقه‌ای یزد، در نشست خبری امروز از تعرض به خط انتقال آب یزد در نهم فروردین خبر داد و اعلام کرد که ایستگاه شماره ۳ به دلیل خسارت‌های وارده تقریباً غیرقابل تعمیر در کوتاه‌مدت است و نیاز به حداقل دو ماه زمان برای بازسازی دارد.

در روزهای اخیر خبر بحرانی‌بودن وضعیت سدهای کشور را بارهاوبارها از مسئولین شنیدیم. چیزی که تصاویر منتشر شده نیز گویای آن است. این وضعیت علاوه بر تکرار چندباره آن نیازمند اتخاذ رویکرد و ارائه راهکار در مدیریت مصرف آب در شرایط بلادرنگ و عجله‌ای است. در سال آینده با بحران آب در اکثر نقاط کشور به‌ویژه در کلان‌شهر تهران مواجه هستیم و سخنگوی صنعت آب از مدیریت مصرف آب و احتمال قطعی‌های برنامه‌ریزی در تهران خبر داده است؛ اما در این میان مسئله‌ای که با بحران آب تشدید می‌شود، نرخ فرونشست زمین در پی استفاده بیش از حد از آبخوان‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی است.

|پیام ما|بحران کمبود بارش در ایران، اکنون به یک هشدار جدی تبدیل شده است. در سال آبی جاری که از مهرماه آغاز شده و تا دی‌ماه ادامه داشته، کشور با کاهش ۴۵.۸ درصدی بارش‌ها مواجه شده است. این آمار که نشان‌دهنده شرایط بحرانی در بخش‌های مختلف کشور است، نگرانی‌ها را در مورد آینده منابع آبی و وضعیت کشاورزی شدت بخشیده است. درحالی که سیلاب‌های فصلی در نقاط مختلف جهان اخبار رسانه‌ها را پر کرده، ایران گرفتار کم‌بارشی و خشک‌سالی است. وضعیت آبی کشور به نقطه‌ای رسیده که می‌تواند تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و حتی زیست‌محیطی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.