کشورهایی که در مسیر «راه ابریشم» هستند، در کنار اشتراکات فرهنگی و تمدنی، از نظر محیط‌زیستی نیز یک ویژگی مشترک دارند؛‌ پوشش گیاهی و جانوری آنها به‌شدت آسیب‌ دیده است. این کشورها باید بتوانند در این زمینه با هم همکاری کنند و به راه‌حل‌هایی با مشارکت تمام ذی‌نفعان برسند. اینها گفته‌های «ماندانا سجادی»، عضو هیئت‌علمی‌ دانشگاه تهران، است که در نشست «گردشگری، صلح و محیط‌زیست در راه ابریشم» مطرح کرد. این نشست به همت انجمن علمی‌ مطالعات صلح ایران و گروه گردشگری خانه اندیشمندان علوم انسانی روز چهارشنبه، ۲۵ مهر، در سالن حافظ خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

رونق اکوتوریسم در مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط‌زیست و باز کردن درها به‌روی گردشگران چندسالی است که از سوی این سازمان مطرح می‌شود. آنها می‌گویند می‌توان براساس طرح‌های مدیریت مناطق که در آنها زون‌های تفرجی مشخص شده، هم سازه‌های سازگار با طبیعت را بارگذاری کرد و هم مسیرهایی را برای زون‌های تفرجی گسترده در نظر گرفت. سال گذشته در اولین همایش پارک‌های ملی کارشناسان گردشگری بر پتانسیل‌های این بخش تأکید کردند، آنها امسال نیز در دومین همایش پارک‌های ملی در شهرکرد نیز این گزینه را راه‌حلی برای بهبود شرایط حفاظت دانستند. «ایمان هادی»، مسئول واحد طبیعت‌گردی سازمان حفاظت محیط‌زیست، نیز در این دو همایش و در کارگاه گردشگری مشارکتی تالاب میقان در اراک‌، سازوکارهای قانونی انجام این کار را تبیین کرد. آیا گردشگری حیات‌وحش یا اکوتوریسم در ایران با شرایط حاضر این قابلیت را دارد که بازوی حفاظت باشد؟ در گفت‌وگو با ایمان هادی دراین‌باره از او پرسیدیم.

بیش از چهار قرن از آن روزگار که شاه‌عباس در میان جنگل‌های انبوه هیرکانی اشرف، بهشهر کنونی در مازندران، کاخ‌ها و عمارت‌های خود را بنا کرد، می‌گذرد. شاه‌عباس که اشتیاق زایدالوصفی به مازندران، سرزمین مادری خود، داشت درکنار قصر اشرف یا چهلستون اشرف، کاخ صفی‌آباد و عمارت چشمه، عمارت باشکوهی دیگر در قلب جنگل‌های مازندران و بهشهر بنا کرد که آن را باغ عباس‌آباد می‌نامند. اگرچه دیگر از صدای سم اسبان و گام‌های نگهبانان قصر خبری نیست، قهقهه زنان حرمسرا خاموش شده و پرسه‌های خواجه‌های بخت‌برگشته حرم شاه لابه‌لای انبوه درختان باغ در دل تاریخ برای همیشه به فراموشی سپرده شده است و تنها ویرانه‌ای از آن عمارت باشکوه به‌جای مانده. اما اهمیت این باغ و سایر قصرهای اشرف برای شاه‌عباس به‌قدری بود که به‌گفته «دیوید بلو»، نویسنده کتاب «شاه‌عباس، پادشاه سنگدلی که به افسانه بدل شد»، در ۱۷سال پایانی سلطنت او به یکی از اقامتگاه‌های اصلی شاه‌عباس در مجموعه کاخ‌ها و باغ‌های اشرف تبدیل شد و او ماه‌های زمستان را به‌طور مرتب در آنجا سپری می‌کرد و با فرستادگان دولت‌های غربی در اشرف ملاقات داشت؛ به‌طوری که در آن سال‌ها فقط پنج بار دیدار کوتاه از اصفهان انجام داد!

من با این تفکر که بگوییم یک مکان بکر را معرفی نکنیم تا به آن آسیب نرسد، موافق نیستم. ما برای شانه خالی کردن از برنامه‌ریزی و وضع قوانین و ضمانت اجرایی آنها راه آسان را که وضع ممنوعیت است، انتخاب کرده‌ایم. «نورآقایی» در گفت‌وگو با «پیام ما» از ساماندهی بلاگرهای سفر می‌گوید و پروژه ناتمامش به‌دلیل عدم حمایت دولتی درباره استفاده از بلاگرها برای توسعه گردشگری. او علت اصلی همه مشکلات در حوزه گردشگری را ضعف قانونی و عدم وجود برنامه‌ریزی در این حوزه می‌داند. موضع‌گیری‌های احساسی دلسوزانه بدون پشتوانه علمی، باعث می‌شود ما از امکانات کشور(ظرفیت فضاهای تاریخی) استفاده نکنیم و درگیر هیاهو برای هیچ باشیم.

نیاز، مهم‌ترین عامل شکل‌گیری صنایع‌دستی بوده است، و البته فرهنگ تأثیری مستقیم بر شکل و فرم صنایع‌دستی دارد. صنایع‌دستی به‌عنوان عنصری از فرهنگ مادی، برآمده از فرهنگ هر منطقه است. اما پس از خلق، تبدیل به شاخصه‌ای فرهنگی می‌گردد. یعنی عنصری از فرهنگ مادی که حامل فرهنگ غیرمادی است. این عنصر فرهنگ مادی در جهتی معکوس، نقش بسیار پررنگی در حفظ بستر فرهنگی خود دارد. علی چراغی مدرس و فعال گردشگری، پژوهشگر حوزه فرهنگ اقوام و صنایع‌دستی، در گفت‌وگویی با «پیام‌ما» درباره تأثیر آموزش بر توسعه پایدار، گردشگری و حفظ فرهنگ و منابع کشور می‌گوید.

آرامگاه مولانا جلال‌الدین محمد بلخی در قونیه بسان پرچم همیشه برافراشته زبان و ادب پارسی و فرهنگ ایرانی در آناطولی است. پیش از تأسیس جمهوری ترکیه، «مولوی‌خانه‌ها» مراکز آموزش و اشاعه زبان پارسی در آن سرزمین بودند، اما آتاتورک آموزش پارسی را ممنوع کرد و مولویه نیز به‌تدریج از این زبان غنی دور شد. باوجوداین، آرامگاه مولانا همچنان تجلی‌گاه فرهنگ ایرانی است. به‌ویژه در دو مناسبت تولد و وفات مولانا در مهرماه و آذرماه که شمار زیادی از شهروندان ترکیه و گردشگران ایران و دیگر کشورها به قونیه سفر می‌کنند، فرصت مغتنمی برای معرفی فرهنگ ایران فراهم می‌شود که متأسفانه نهادهای فرهنگی کشورمان بهره چندانی از آن نمی‌برند.

رئیس‌جمهور همراه با مدیران وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و نیز جمعی از فعالان این حوزه، از بخشی از الواح هخامنشی بازگردانده شده به ایران، رونمایی کرد. گل‌نوشته‌های به نمایش گذاشته شده بدون متن و در واقع مهر است که موضوعات آن بیشتر اساطیری است. قطعاتی که به تازگی رونمایی شده در کنار الواح مسترد شده از سفرهای روسای جمهور پیشین در معرض نمایش قرار گرفته است.