مطالعه‌ای به سرپرستی یانلینگ دنگ نشان داده است افرادی که بیشتر در معرض آلودگی هوا قرار دارند، بیش از دیگران در معرض خطر ابتلا به آلزایمر هستند؛ یافته‌ای که نقش مستقیم عوامل محیطی در زوال عقل را پررنگ‌تر می‌کند.

«ای جوون، ای نوجوون، ای نونهالُم/ به جوونی مردنت، سُهد پروبالم» (ای جوان، ای نوجوان، ای نونهال من/ مردن تو در جوانی پر و بالم را سوزاند)؛ صدای شیون و آوازهای حزین از گوشه‌گوشه ایران در عزای از دست دادن جان‌های شیرین به گوش می‌رسد. این صدای آوای غمناک زنانی است که هر بار با ازدست‌رفتن یک زندگی در گلویشان می‌نشیند و چون چکاوکی اندوه را فریاد می‌زند. اکنون هزاران جوان جان داده‌اند و هزاران چکاوک آوازی غمناک می‌خوانند. این آواها و نواها از دورترین ادوار تاریخ از زبان مادران و زنان چون میراثی به دست ما رسیده است. مرثیه‌سرایی فرهنگی کهن است که در ایران پیش‌ازاسلام رواج داشته؛ مثل رسای «مرزکو» (از پیشوایان دینی) که به زبان پهلوی اشکانی پرتوی سروده شده است.

چهلم آخرین روز خداحافظی با عزیز ازدست‌رفته است. روزی که می‌پذیری معجزه‌ای برای بازگشت آنکه زیر خاک خفته وجود ندارد و «فقدان»، واژه‌ای می‌شود که بر تن زندگی نشسته است. چهلم، پایان رؤیای بازگشت است. اما سوگ برای آنان که سروهای فروافتاده شدند، معنای دیگری دارد. این سوگ امتداد پیدا می‌کند و راهی برای جاری شدن در زمان می‌جوید. تاریخ ما پر است از سوگواری‌های جمعی. سوگواری‌هایی که در بزنگاه‌های تاریخی معنا‌های متفاوتی پیدا می‌کند. «مریم سامعی»، معاون علمی دانشنامه فرهنگ مردم ایران، از سیر تاریخی برگزاری آیین «چهلم» و ریشه‌های آن در ایران می‌گوید.

تعداد دانش‌آموزان بازداشتی همچنان یکی از ابهامات اصلی پرونده حوادث دی‌ماه است. «علیرضا کاظمی»، وزیر آموزش‌وپرورش، از آزادی همه دانش‌آموزان بازداشتی خبر داد، اما «محمد حبیبی»، سخنگوی شورای تشکل‌های صنفی فرهنگیان، این گفته‌ها را رد کرد و از تداوم بازداشت تعدادی از دانش‌آموزان گفت.

خشم این روزهای ایران، صرفاً یک واکنش لحظه‌ای نیست؛ در صف نان، پشت فرمان، زیر پست‌‌های شبکه‌های اجتماعی و حتی در سکوت خانه‌ها مدام جریان دارد. بعد از بحران‌های پی‌درپی، از اعتراضات دی‌ماه تا فشارهای اقتصادی و فرسودگی اجتماعی، حسی در روان جمعی ما انباشته شده است؛ تنشی مزمن که به‌سادگی فروکش نمی‌کند و با هر محرک کوچکی دوباره سر برمی‌آورد. این خشم، واکنش به یک تجربه خاص نیست؛ حاصل سال‌ها تجربه بی‌ثباتی، ناامنی و احساسات فروخورده است که به این روزهای ما خلاصه نمی‌شود. وقتی خشم در یک جامعه مزمن می‌شود، به حافظه جمعی راه پیدا می‌کند و آهسته‌آهسته به نسل‌های بعد منتقل می‌شود. خشم سرکوب‌شده می‌تواند به‌شکل پرخاشگری پنهان، فرسودگی، بی‌اعتمادی یا حتی بی‌حسی عاطفی بازتولید شود و تداوم یابد. اما این خشم انباشته، جامعه را به چه سمت می‌برد؟ آیا به چرخه‌ای از فرسایش روانی و اجتماعی دامن می‌زند یا شکل‌های تازه‌تری از تنش و گسست را در سال‌های پیش‌ رو رقم خواهد زد؟ «سید وحید شریعت»، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» از ریشه‌های این خشم و پیامدهای آن می‌گوید.

از زمان تصویب طرح جوانی جمعیت تا امروز مشوق‌های مختلفی برای فرزندآوری در نظر گرفته شده است. بااین‌حال، هیچ‌یک از این مشوق‌‌ها نتوانسته تأثیر چندانی در نرخ باروری بگذارد. به‌گفته یک جمعیت‌شناس، با مشوق‌های اقتصادی جمعیت افزایش پیدا نمی‌کند؛ چراکه این امر ساختاری و به عوامل مختلف دیگری وابسته است.

یک روانشناس با هشدار نسبت به گسترش انتشار اخبار و تصاویر خشونت‌آمیز در فضای مجازی اعلام کرد تداوم مواجهه با این محتواها، در صورت مدیریت‌نشدن، می‌تواند به افزایش اضطراب، اختلال خواب، فرسودگی روانی و گرایش به رفتارهای ناسالم در جامعه منجر شود.