دیاسپورای ایرانی یا همان مهاجران مقیم نقاط مختلف جهان یک‌بار دیگر نقشی مهم در تاریخ اجتماعی ایران یافته‌اند. شاید از منظر سیاسی بتوان گردهمایی اخیر دیاسپورای ایرانی در شهر مونیخ را قلیل انگاشت، اما از منظر جامعه‌شناسی هر گلوله برفی به‌دلیل ویژگی پویایش باید مورد توجه قرار گیرد.

|پیام ما| حتی در غیاب بمباران، واژه‌هایی مانند «تشدید تنش» و «جنگ قریب‌الوقوع» احساس تهدید را زنده نگه می‌دارند و اضطرابی آرام‌ناشدنی را تغذیه می‌کنند. در هفته‌های اخیر و هم‌زمان با تشدید لحن تهدیدآمیز میان ایالات متحده و ایران، بار دیگر احتمال تشدید نظامی در منطقه مطرح شده و بسیاری در وضعیت انتظار و تعلیق به سر می‌برند تا ببینند این تحولات چگونه ممکن است بر زندگی روزمره‌شان تأثیر بگذارد.

شناخت نسبت میان خلاقیت و نوآوری یکی از مباحث بنیادین در فهم جایگاه این دو مفهوم در فرهنگ، تمدن و تاریخ زیست‌ فرهنگی ایران است. این نسبت، نه یک بحث انتزاعی یا تزئینی، بلکه یکی از ستون‌های اصلی دوام اجتماعی و توان بقا در سرزمینی بوده که در طول تاریخ با ده‌ها تهدید طبیعی، محیطی و انسانی روبه‌رو شده است.

اعتراض قرار بود فرصت بازگشت احساس عاملیت باشد؛ فضایی که نه‌تنها باعث بیان خواست جمعی به مستقیم‌ترین شکل ممکن می‌شود که حتی شکاف‌های کهنه را هم کنار می‌زند و بین افرادی با زبان، جنسیت و سن متفاوت، هویتی تازه و باوری به سرنوشت مشترک می‌سازد. اما بعید است بتوان با این کلمات آنچه اتفاق افتاد و تجربه مردم معترض در دی‌ماه را خلاصه کرد. حالا واژه‌های اصلی به‌جا و به‌یادمانده، «خشونت و مرگ» است و مردمی مانده‌اند که بازماندگان و سوگواران آن‌اند. خشونتی که نه‌تنها عاملیت را در هم می‌شکند، که سد روانی افراد برای آسیب‌رساندن به دیگران و حتی خود را هم سست می‌کند. به همین دلیل، افزایش نرخ خودکشی یکی از نگرانی‌های پس از این حوادث است.

مدتی پس از وقوع آتش‌سوزی گسترده در بازارچه جنت تهران، حادثه‌ای که به‌گفته کسبه حدود ۳۰۰ غرفه را به‌طور کامل از بین برد، غرفه‌داران اعلام می‌کنند هنوز پاسخ روشنی از سوی نهادهای مسئول درباره علت دقیق حادثه، میزان خسارت، نحوه جبران زیان‌ها و زمان‌بندی بازسازی دریافت نکرده‌اند. این آتش‌سوزی معیشت دست‌کم ۳۰۰ خانواده را به‌طور مستقیم تحت‌تأثیر قرار داده است. افزون‌برآن، صدها نفر دیگر که به‌شکل مستقیم و غیرمستقیم در زنجیره تأمین، تولید، فروش و خدمات وابسته به این بازارچه فعالیت داشتند، دچار آسیب شده‌اند. در میان مال‌باختگان، شمار قابل‌توجهی از زنان سرپرست خانوار حضور دارند؛ زنانی که بخش عمده‌ای از غرفه‌ها را اداره می‌کردند و فعالیتشان در حوزه‌هایی چون پوشاک، صنایع‌دستی، خرازی و تولیدات خانگی متمرکز بود. همچنین، برخی غرفه‌داران از کارآفرینان خرد و هنرمندان دارای معلولیت جسمی بودند که بازارچه جنت تنها محل عرضه محصولات و منبع اصلی درآمدشان محسوب می‌شد. روز چهارشنبه، ۲۹ بهمن‌ماه، جمعی از ما‌ل‌باختگان در محل بازارچه گرد هم آمدند تا گزارشی از پیگیری‌های انجام‌شده از سوی نمایندگان خود دریافت کنند.

|پیام ما| نزدیک به یک قرن از تصویب نخستین قانون حفاظت از آثار ملی در ایران و ثبت نخستین اثر تاریخی در فهرست میراث ملی می‌گذرد، اما تنها ۱۰ درصد از بناها، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی ثبت‌شده در فهرست میراث ملی، حریم مصوب دارند. این خلأ، آثار ملی را در برابر توسعه شهری، پروژه‌های عمرانی و تغییر کاربری‌های بی‌ضابطه آسیب‌پذیر کرده است. رویکرد مخرب وزرا و مدیران دو دولت سیزدهم و چهاردهم هم به کمک آمده‌ تا نگرانی‌ها درباره شرایط و سرنوشت این آثار دوچندان شود. «طرح ساماندهی و نظارت بر تعیین حریم بناها، تپه‌ها و محوطه‌های تاریخی و فرهنگی» که با هدف اصلاح این وضعیت ارائه شده، از یک‌سو می‌تواند باعث نظام‌مند شدن فرایند تعیین حریم شود و از سوی دیگر، با ابهام‌ها و کمبودهایی که دارد، می‌تواند در حوزه اجرا به سرنوشت بسیاری از قوانین و دستورالعمل‌های کم‌اثر حوزه میراث‌فرهنگی دچار شود. مرکز پژوهش‌های مجلس هفته گذشته با بررسی جزئیات این طرح اظهارنظری کارشناسی در این زمینه منتشر و پیشنهاداتی برای اصلاح آن ارائه کرده است.

مردم ایران در یک سال گذشته با موج شوک‌آوری روبه‌رو شدند: «گرانی دارو». با این وجود دولت باز هم بر حذف ارز ترجیحی دارو پافشاری کرد. این درحالی‌است که بررسی نتایج یک پژوهش* نشان می‌دهد؛ مشکلات جدی در تأمین دارو و هزینه‌های بالای آن، یکی از انگیزه‌های معترضان در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ به‌بعد بوده است. از سوی دیگر، سایه جنگ بر سر کشور، مردم را نگران کرده است. یکی از نمایندگان مجلس چندی پیش گفته بود، در صورت وقوع جنگ، ذخایر دارویی کشور برای دو ماه جواب می‌دهند این در حالی است که سازمان غذا و دارو باید یک ذخیره شش‌ماهه داشته باشد.

«در کنار هم بمانیم». این خلاصه کلام دو حفاظتگر برای گذر از این روزهای سخت است؛‌ «غلامرضا قادری» و «مهسا هاشمی». هر دو در حال انجام مجموعه‌ای از فعالیت‌های حفاظتی بودند؛ غلامرضا در استان فارس و مهسا در استان اصفهان و گلستان. موج حوادث آمد،‌ اینترنت برای روزها قطع شد و پس از وصل شدنش همه‌چیز از اولویت افتاد؛ از جمله محیط‌زیست. در کلاس مهسا،‌ دانشجویان حال و حوصله پرداختن به پرندگان را ندارند. از سوی دیگر، سایه فضای امنیتی از قبل سنگین‌تر شده و نگرانی‌ها افزایش پیدا کرده است.