بایگانی مطالب : منابع طبیعی
کوه رادون تکهتکه میشود
بادهای موسمی هربار که از غرب به شرق میوزند، گردوغبار اکتشاف معدن، روستای امینآباد را در خود غرق میکند. اهالی امینآباد که در ۴۵ کیلومتری شهرضا هستند، از ابتدای امسال با بیل مکانیکی و لودر سنگین در منطقهشان روبهرو شدهاند و حالا نگران از بین رفتن کشاورزی، دامداری و پوشش گیاهی منطقه و گیاهانی دارویی که بر روی ۱۰ رشته قنات روستا قرار دارند، هستند. آنها میگویند معدنکاوی در پنج کیلومتری روستا و تنه به تنه زمینهای کشاورزی یعنی نابودی شغل آنها به قیمت سود عدهای خاص. آنها حتی هنوز بهدرستی نمیدانند چه معدنی قرار است آنجا راه بیفتد. به آنها گفتهاند «سنگ مرمریت سیاه و چیزهای دیگر» اما به گفته عضو شورای روستای امینآباد، راه افتادن معدن یعنی خشک شدن ۱۰ رشته قتات منطقه، قناتهایی که آب شرب بیش از هزار نفر از اهالی روستا را تأمین میکند.
بلوطها را بریدند، حقیقت را دفن کردند
چند درخت در منطقه «دشمن زیاری» قطع شده؟ فعالان محیطزیست میگویند بیش از ۳۰۰ درخت. در مقابل، عددی که مسئولان عنوان میکنند، ۳۵ است. از نظر مدیران استانی عدد ۳۰۰ و بیشتر بزرگنمایی است و رسانهها نباید آن را جدی بگیرند. «بهمن ایزدی»، فعال محیطزیست در استان فارس، اما نظر دیگری دارد؛ «حرف که میزنیم به فعالان و انجمنهای محیطزیستی انگ میزنند و ما را به حاشیه میبرند. زیستگاههای ما در حال از بین رفتن است و انجمنها ماندهاند چه باید بکنند. شب و روز کارمان شده حسرت و ناراحتی! مردم نگران بلاهایی هستند که بر سر جنگلها آوار شده. متخلف با چراغ سبز مسئولان در منطقه «دشمنزیاری» بیش از ۳۰۰ درخت کهنسال بلوط را قطع کرده! به رئیس سازمان منابعطبیعی هم اطلاع دادهایم، اما دریغ از پاسخ! بازرس بفرستند و ببینند ما دروغ میگوییم و بزرگنمایی میکنیم یا مدیران استانی.»
خشم فعالان از ادعای ترامپ مبنی بر فوریت سوخت فسیلی؛ تالابها در خطر
فعالان محیط زیست از اقدام دولت ترامپ برای تسریع پروژههای سوخت فسیلی خشمگین شده و آن را تلاشی برای دور زدن قوانین محیطزیستی و تهدیدی برای تالابها دانستند.
نشت تنوعزیستی، دشمن جدید طبیعت
گروهی از دانشمندان و اقتصاددانان حفاظت از محیط زیست میگویند که برخی تلاشها برای حفظ یا بازگرداندن زیستگاههای طبیعی حیاتوحش میتواند بر سایر زیستگاههای با اهمیتی که در نقاط دیگر کره زمین قرار دارند، فشار وارد کند که این به نفع حفظ تنوع زیستی نیست. در سالهای اخیر جنبش بازگرداندن زیستگاههای وحشی در بخشهای اروپا قوت گرفته است و گروههای محتلف تلاش کردهاند تا بخشهایی از زمینهایی که کاربری کشاورزی و دامپروری داشتهاند دوباره به حالت طبیعی بازگردانند. این اقدام در اصطلاح «بازوحشیسازی» (Rewilding) نام دارد و گاهی نیز تحتعنوان مسئولیت اجتماعی یا برنامه پایداری شرکتهای کشاورزی صنعتی انجام میشود. بااینحال، مطالعات جدید نشان میدهد این اقدام اگرچه بهظاهر اقدامی بهنفع حیاتوحش و تنوعزیستی است، اما در مقیاس جهانی میتواند به کاهش شدیدتر جمعیت حیاتوحش و از دست رفتن تنوعزیستی در سیاره منجر شود.
دانشگاهها پشت درِ منابع طبیعی
جنگلهای تحقیقاتی ایران در حال فراموششدن هستند و اگر تلاشها و اقدامهای دانشگاهها نبود، امروز چیزی به نام جنگلهای تحقیقاتی در ایران باقی نمیماند. جنگلهای تحقیقاتی جنگلهایی هستند که تحت مدیریت دانشگاه، البته با قرارداد منابع طبیعی محافظت میشوند. این جنگلها بخشی از جنگلهای هیرکانی ایران هستند و تفاوتهای بنیادی با دیگر عرصههای جنگلی شمال ایران دارند؛ چراکه دستاندازی، تغییر کاربری و تصرف و شکار در آنها به چشم نمیخورد. بهجای اینها زیستگاههایی امن برای حیاتوحش و گونههای گیاهی منحصربهفرد این محدودهها ایجاد شده است؛ بهگونهای که در بخش کوچک دو هزارهکتاری تحت مدیریت دانشگاه تربیتمدرس، تصاویر پلنگ ایرانی به ثبت رسیده است. درباره چالشهای جنگل تحقیقاتی دانشگاه تربیتمدرس نور پای صحبت مدیر این جنگل تحقیقاتی نشستیم. «حامد یوسفزاده»، دانشیار گروه جنگل با مدرک دکتری جنگل گرایش ژنتیک حفاظت گیاهی، میگوید نبود پاسخدهی سازمان متولی به درخواستهای مکرر دانشگاهها برای عقد قرارداد مشکلساز شده و جنگلهای تحقیقاتی، قربانی نگاه «بهرهبردارمحور» در سازمان منابع طبیعی شدهاند.
مرگ تدریجی خلیج گرگان
بهنظر میرسد ستاد ملی هماهنگی و مدیریت تالابهای کشور دارد خلیج گرگان را برای عبور از بدترین شرایطی که ممکن است طی ۲۵ سال آینده با آن روبهرو شود، آماده میکند. درحالیکه پیشتر لایروبی کانال آشوراده بهعنوان راه علاج خلیج گرگان معرفی میشد و اعتباری در حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برای آن صرف شد، اما حالا دولت میگوید این اقدام کافی نبوده است. بنابر آنچه معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری گلستان و مدیرکل حفاظت محیطزیست این استان به «پیامما» میگویند و براساس آنچه در سال ۱۳۹۹ تکلیف شده است، حالا باید اقدامهای دیگری هم بر خلیج انجام شود. بهمن امسال معاون اول رئیسجمهوری مصوبه انجام مطالعه برای پمپاژ آب از دریای خزر به خلیج را امضا کرد. پمپاژی که گویا قرار است از دو منطقه، یکی در شرق و دیگری در غرب خزر، انجام شود. گرچه مجری این طرح وزارت نیرو خواهد بود، اما مطالعات آب از سوی سازمان حفاظت محیطزیست انجام میشود. طبق آخرین دادههای موجود، خزر تا ۲۵ سال آینده به تراز ۳۳- خواهد رسید؛ ترازی که پیشتر آن را تجربه نکردهایم. این کاهش تراز میتواند تمام پهنه ۵۱ هزار هکتاری خلیج گرگان را خشک و آن را به یک کانون نمکی تبدیل کند. اعتبار پیشبینیشده برای علاج خلیج گرگان عددی در حدود ۲.۳ هزار میلیارد تومان است.
ورم کردن پساب زیر پوست «اینچه»
سال پرباران تالاب اینچه ۲۵۰ تا ۳۰۰ هکتار آب داشت و در سال کمبارش تا مرز خشکیدگی میرفت، در سالهای اخیر مساحت اینچه به یکهزار هکتار رسیده است. دلیل این چهاربرابر شدن بارشهای فراتر از نرمال نیست، سهچهارم دیگر پساب است، پسابی که به جان اینچه افتاده و مراتع را هم به زیر آب برده! برخلاف آنکه شرکت کانسار خزر میگوید همه اقدامات برای حفظ طبیعت و تالاب را انجام داده، اما محیطزیست و منابعطبیعی از شکایت به دستگاه قضا خبر میدهند.
هیرکانی-زاگرس؛ دو روایت از یک بحران
|پیام ما| زمزمههای اجرای دستورالعمل برداشت درختان شکسته و افتاده از جنگلهای شمال صدایی چندان بلند در فضای منابع طبیعی کشور داشت که باقی بحثها در حوزه جنگل، آبخیزداری و... را به حاشیه برد. در هفتههای اخیر کمپینی که در مخالفت با برداشت شکسته و افتاده شکل گرفت، بیش از ۵۰ هزار امضا جمعآوری کرد. در مقابل موافقان اجرای دستورالعمل هم با نگارش نامههایی به مسئولان، خواستار اجرای آن شدند. درنهایت، در دوگانه موافقان برداشت درختان شکسته و افتاده، مخالفان برداشت توانستند حرف خود را به کرسی بنشانند، بهطوریکه «علی تیموری»، رئیس سازمان منابع طبیعی، در نشستی در کافهکارزار از تعلیق اجرای این دستورالعمل خبر داد تا بحثهای بیشتری پیرامون آن انجام شود. فارغ از اینکه این برداشت انجام شود یا خیر، این دوگانهسازی چه تبعاتی بر مدیریت جنگلها دارد و برای حل آن چه باید کرد؟ «رحیم ملکنیا»، عضو هیئتعلمی دانشگاه لرستان، از جمله کسانی است که در سالهای اخیر به این تقابلها و دوگانهسازیها انتقادهایی را وارد دانسته و مطالبی را هم در این زمینه منتشر کرده است. او بهتازگی در یک سخنرانی با عنوان «مدیریت جنگلها؛ از سیاستگذاری مشارکتی تا برنامهریزی فنی» که به همت انجمن علمی دانشجویی دانشگاه تربیت مدرس برگزار شده بود، ضمن انتقاد دوباره از رهاشدگی زاگرس در مقابل هیرکانی، تلاش کرد در شکل کلان به دو مقوله سیاستگذاری و برنامهریزی در حوزه جنگل بپردازد.
قطع درختان «منتسب به دوران قاجار» در خیابان سپه قزوین
جمعیت بیشتر، منابع کمتر
با نزدیکشدن به سال ۲۰۵۰، دانشمندان، پژوهشگران و فعالان محیطزیست بیشازپیش به چالشها و فرصتهایی که پیش رو داریم توجه نشان میدهند. تغییرات اقلیمی، رشد سریع جمعیت، فناوریهای پیشرفته و شهرنشینی فزاینده، تصویری پیچیده و گاهی نگرانکننده از آینده زمین دارند. بااینحال، پیشبینی این تحولات میتوانند فرصتی برای بازسازی و حرکت بهسوی پایداری ایجاد کنند.
