بایگانی مطالب : آب
طلب از طالبان
فروردین امسال «ملا عبدالغنی برادر»، معاون اقتصادی نخست وزیر طالبان، چهار ماه پس از سفر به ایران و اعلام تعهد به تأمین حقابه در بازدیدی از«سد کجکی» اعلام کرد هیرمند پرآب شده است. بااینحال، حکومت طالبان همچنان از پرداخت حقابهٔ ایران از هیرمند که بنابر معاهدهٔ ۱۳۵۱ حق قانونی ایران است، سر باز زدند و میزان آب رسیده به ایران از دو طغیان هیرمند را بهجای حقابه معرفی کردند. حالا و با شروع سال آبی جدید، هیئتی از ایران به کابل سفر کرده است که تفاهمات سفر ملا برادر را پیگیری کند. سفری که بهنظر کارشناسان بدون طرح مدیریتی و طبیعتاً بدون دستاوردی برای کشورمان به پایان میرسد. بهنظر میرسد در این فضای مذاکراتی همچنان طالبان میتواند بدهکار آبی به ایران باقی بماند و کسی مطالبات را حتی در شرایط از دست رفتن سیستان نیز پیگیری نکند.
خلیج گرگان خشکتر میشود
با وجود اجرای طرح لایروبی برای کانال «آشوراده»، یکی از سه کانال آبرسان به خلیج گرگان که با عنوان «علاجبخشی» اجرا شده بود، وضعیت خلیج گرگان بهبود نیافته است. بهگفتهٔ اهالی و شواهد میدانی، ساحل خلیج گرگان تا روستای قدیم چاپقلی عقب رفته است و حالا مسیری را که قبلاً با قایق طی میشد، را با موتور سیلکت طی میکنند. همچنین، محل ایستگاه قایقها به ساحل «چارقلی» تغییر پیدا کرده است و خود اهالی برای برقرار ماندن امکان قایقرانی، هر هفته با ادوات ابتدایی مسیر را لایروبی میکنند. این گفتهها از سوی مسئولان استان گلستان رد میشود و اعلام میکنند همهچیز در خلیج مرتب است. همچنین، ادعای علاجبخشی به خلیج در شرایطی است که ساحل خزر در همهٔ محدودهها دچار عقبنشینی تا حدود ۱۸ متر شده است.
خط فرونشست بر چهره مشهد
با وجودی که اطراف کلانشهر مشهد چهار سد با کاربری تامین آب کشاورزی ساخته شدهاند که حجم نرمال مخزن آنها در مجموع به بیش از ۹۲ میلیون متر مکعب میرسد، باز هم دشتهای اطراف آن شاهد حفر چاههای متعدد بهمنظور مصارف کشاورزی است. نتیجه آنکه هیولای خفته فرونشست بیدار شده و به زیرساختهای اقتصادی و فرهنگی خطه خراسان دستدرازی میکند. در این رابطه مهدی معتق، استاد مرکز تحقیقات علوم زمین و دانشگاه لایپنیتز هانوفر آلمان با بیان اینکه انتظار میرود سدها با اختصاص آبهای سطحی به کشاورزان از فشار بر سرمایههای آبی سفرههای زیرزمینی بکاهند، معتقد است که این سازههای عظیم و پرهزینه در ماموریت خود شکست خوردهاند.
ایران در دعوای آبی
|پیام ما| روند مسائل آبی کشور نشان میدهد بهتناسب امکانات و قابلیتهای موجود باید هرچه سریعتر به شناسایی علل و ریشههای مناقشات آبی داخلی و مکانیسمهای گسترش آن پرداخته شود. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی اعلام کرده است که «بهنظر میرسد توسعه هرچه بیشــتر علوم مرتبط با حکمرانی محیط زیستی و بهتبع آن حکمرانی آبی باید بیشتر مورد توجه مدیران مربوطه، سیاستگذاران و قانونگذاران این حوزه قرار گیرد. این نوع توسعه علمی نیاز رو به رشد کشور برای ایمنی بیشتر در مقابله با اثرگذاری رخدادهای آبی و محیط زیستی مخرب آتی است. توجه به این مسئله صرفا مختص ایران نبوده و پژوهشگران ناظر شرایط آبی کشــورهای دیگر جهان نیز نبود تمرکز سیاستی بهروز و حکمرانی متناسب با شرایط اقلیمی حاضر را بخشی از چالشهای موجود در حوزه بحرانها و مناقشات آبی میدانند. این گزارش در بخش دیگری میگوید که امروزه بخشی از بدنه سیاست خارجی کشور به مســئله آب اختصاص دارد که بهنوبه خود حائز اهمیت و دقت است. همین که بعد سیاست خارجی کشور به اهمیت مسئله آب و نقش آن بر تعاملات و تعارضات احتمالی آتی بیشاز پیش توجه دارد، بدون شک ابعاد مثبت و تأثیرگذاری دارد. اما بحث مهم دیگر، پیشبرد همین نوع از دیپلماسی و سازوکار حل اختلاف برای مسائل و تنشهای بومی مرتبط با آب در کشور است. مسئلهای که باید ابتدا از نظر سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در کشور ریشهیابی و بررسی شده و برای حل مسائل و تبعات آن چارهاندیشی شود.
چند سال بیآبی در «خیج»
با خشک شدن قناتهای خیج یکی از روستاهای پرجمعیت در شاهرود، طی ۲۰ سال گذشته باغداری این روستا با چالش جدی مواجه شده و طی یک سال گذشته این موضوع به بخش آب شرب نیز تعمیم پیدا کرده است. بهگفتهٔ اهالی، مشکل آب در این روستا بهحدی رسیده است که برخی روزها آب کمتر از یک ساعت در شبکه موجود است. میزان باغهای این روستا نیز به یکدهم کاهش پیدا کرده است. سال گذشته برای این روستا چاهی حفر شد که به آب نرسید و اکنون چاه دیگری از سوی آبفای شهرستان شاهرود در دست احداث است. اهالی میگویند «هشدار دادهایم که جانمایی این چاه اشتباه است و به آب نمیرسد»، اما آبفا همچنان کارش را ادامه میدهد.
بارندگی در تهران ۱۰برابر شد
بر اساس آمار رسمی سازمان هواشناسی کشور از ابتدای سال آبی جاری تا ۶ مهر میزان بارشها در ۱۸ استان صفر بوده است، بارشها در تهران ۹۴۴ درصد افزایش یافته است.
تفاهم همسایهها بر سر آب
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی اعلام کرده است که با رئیسجمهوری طی جلساتی قرار شده است طی تفاهمی با پاکستان، بتوانند با همکاری دو کشور علیه سیاستهای آبی افغانستان که همهٔ کشورهای منطقه را تهدید میکند، اقدام کنند. بااینحال، برخی کارشناسان روابط و حقوق بینالملل میگویند این تفاهم در شرایط فعلی ایران ایراداتی دارد و میتواند منجر به قراردادهای یکطرفه بینجامد. هشدار کارشناسان روابط و حقوق بینالملل در مورد دست پایین ایران در رابطهای دوسویه است که گاهی تجربههایش برای ایران تکرار شده است. در کنار این هشدارها برخی کارشناسان بر این باورند که همکاری منطقهای و چندجانبه و نه روابط دوجانبه برای آب و محیطزیست منطقه و بهشکل اولی برای ایران راهگشا است، مگر اینکه مانع توسعهٔ رابطه یعنی تعیینتکلیف در جامعهٔ بینالملل انجام شود.
اجماع ملی بر سر بحران آب
بغرنجشدن چالشهای آب، محیطزیست، گردوغبار و مانند آن که بخشی از آن متوجه مدیریت داخل است و برخی نیز ارمغان همسایهها، یک سؤال را در جامعۀ کارشناسی پررنگ میکند: در اقلیم خشک ایران و منطقه، حکمرانی مطلوب چگونه تعریف میشود که سطح چالشها را به حداقل برساند؟ «مارال دربندی» از پژوهشگرانی است که سالها در یکی از مهمترین نهادهای مطالعاتی کشور یعنی مرکز مطالعات تحقیقات استراتژیک نهاد ریاستجمهوری، فعالیت میکرده است. او که در مطالعاتش تمرکز ویژهای بر مفهوم «حکمرانی خوب و مؤلفههای تحقق آن» بهویژه در مباحث مرتبط با آب، محیطزیست و پیامدهای سیاسی و اجتماعی چالشهای ناشی از سوءمدیریت این زمینهها دارد، معتقد است دولت بهتنهایی و باتکیهبر توان سازمانی خودش، از پس چالشها برنخواهد آمد. به باور دربندی، اجماعی میان دولت و ملت با همۀ ظرفیتهای علمی، عملی و مشارکتجویانه باید اتفاق بیفتد، تا بتوان کشور را از ورطۀ ابر چالشهای امروز و فردا نجات داد. او اما تأکید میکند که دولت، باید پیشگام شفافیت و پاسخگویی باشد و زمینۀ مشارکت حداکثری را فراهم کند.
«حفظ و احیاء» به جای «بهرهبرداری»
نتایج نظرسنجی «پیام ما» از ۹۰ کارشناس حوزۀ منابع طبیعی، نشان داد که میان رسالتهای تعریفشده برای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، تعارض وجود دارد و کارشناسان ترجیح میدهند که این سازمان بهجای عمل به رسالت «بهرهبرداری و توسعۀ عرصههای طبیعی کشور»، به رسالت «حفظ و احیاء» این عرصهها اهتمام ورزد. نظرسنجی همچنین نشان داد، کارشناسان بر این باورند که سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، اختیارات لازم برای محققکردن وظایفی که به آن محول شده را ندارد و فردی باید ریاست آن را برعهده بگیرد که توانایی بازنگری در نقش، جایگاه و رسالتهای این سازمان در نقشۀ حکمرانی کشور را داشته باشد.
یک پیشنهاد درباره سخنان رئیسجمهور در نشست خبری
اولین کنفرانس خبری رئیسجمهور دولت چهاردهم که با حضور شگفتانگیز ۳۰۰ خبرنگار داخلی و خارجی انجام شد، دارای نکات مثبت و امیدوارکنندهای بود که بایستی ابعاد آن تا مدتها مورد تجزیهوتحلیل قرار گیرد، ولی آنچه که بهعنوان مهمترین موضوع در بحث پایداری سرزمین از طرف ایشان مطرح شد، توجه به عبارت «تعادل در منابع و مصارف آب» بود که طرح این موضوع از طرف یک پزشک جراح، نشان از اهمیت فوقالعادۀ این مهم بوده است و خصوصاً زمانی که ایشان بر انجام توسعه در سواحل جنوبی تأکید کرده و کاهش منابع آب زیرزمینی و افزایش فرونشست را در مناطق مرکزی ایران اشاره کردند، دلیلی بود بر عمق تفکر پایداری اکوسیستمها که قابل تقدیر است.
