بایگانی مطالب: آثارباستانی
اصفهان در نبرد میان تاریخ و توسعه
در کشوری که تاریخ و هویت فرهنگی آن بهطور مستقیم با آثار باستانی و شواهد تاریخی پیوند خورده است، بیتوجهی به میراث فرهنگی در پروژههای شهری همچنان یکی از بزرگترین فجایع مدیریتی بهشمار میآید. درحالیکه کشورهای پیشرفته دنیا بهویژه در حوزه باستانشناسی شهری، از این علوم بهعنوان ابزاری برای حفظ هویت، جذب گردشگر و تقویت اقتصاد خود استفاده میکنند، ایران همچنان در مسیر توسعه شهری خود، بسیاری از آثار تاریخی و فرهنگی را قربانی پیشرفتهای کوتاهمدت میکند. چنین بیتوجهیهایی، نهتنها به تخریب هویت ملی میانجامد، بلکه فرصتی عظیم برای بهرهبرداری از این میراث ارزشمند را از دست میدهد. در اصفهان، که روزگاری پر از آثار تاریخی و فرهنگی بوده، پروژههایی همچون مترو و میدان امام علی در چند سال اخیر به معضلی برای جامعه باستانشناسی و میراث فرهنگی تبدیل شدهاند. در این پروژهها، شواهد باستانی فراوانی از دست رفتهاند؛ شواهدی که میتوانستند نهتنها به شناخت و درک بهتر از تاریخ این شهر بیفزایند، بلکه به ابزاری برای حفظ و معرفی هویت اصفهان به جهانیان تبدیل شوند. اعتراضات جامعه باستانشناسی در برابر این پروژهها، صدای فروخوردهای است که در مقابل فشارهای اقتصادی و سیاسی غالب میشود و بهنظر میرسد هیچگونه ارادهای برای تغییر نگرشها و درک صحیح از اهمیت این آثار در میان تصمیمگیران وجود ندارد. در گفتوگویی با «علی شجاعی اصفهانی»، دکترای باستانشناسی دوران اسلامی و عضو هیئتعلمی گروه باستانشناسی دانشگاه هنر اصفهان، به بررسی این فجایع و چالشهای موجود در حفاظت از باستانشناسی شهری پرداختهایم.
هزاران شاهد ششهزارساله خلیجفارس در کام فاضلاب
از هزاران گور شناساییشده تنها ۱۰ گور در سال ۱۳۹۴ از دل خاک بیرون آمد که نهتنها جامعه باستانشناسی ایران را شگفتزده کرد، بلکه ثابت کرد ایرانیان از هزاران سال پیش ساکن کرانههای خلیجفارس بودند. ازآنپس بود که این آثار نقش حیاتی و کلیدی در امر ملی و سیاسی پیدا کردند. باوجوداین، سالهاست این گورها به حال خود رها شدهاند. تهدید جدید اینبار از این قرار است: «احداث سیستم دفع فاضلاب در زیستگاه متعلق به این گورها، حذف بند خاکی برپاشده بهمنظور حفاظت از گورستان و بهسازی معابر روستا روی عرصه». اقداماتی که بهگفته بسیاری از کارشناسان منجر به تخریب این سند باستانی منحصربهفرد میشود. جالب اینجاست که این اتفاق در حالی میافتد که مقامات عالی حکومتی ایران همواره بر اهمیت اثبات نام خلیجفارس تأکید کرده و آن را حق ملت ایران دانستهاند. ملت ایران هم همواره با میلیونها امضا اعلام کردهاند؛ خواستار حفاظت از حقانیت ایرانیان بر خلیجفارس هستند. اما چرا متولیان امر برای نجات این سرمایه فرهنگی، ملی و سیاسی اقدامی جدی و اساسی انجام نمیدهند؟
تعیین حریم یک تیغ دولبه است
|پیام ما| نشست «حریم و حریم مولد» که هفته گذشته به همت ایکوم ایران برگزار شد، به بررسی چالشهای اساسی در تعیین و بازنگری حرایم آثار تاریخی پرداخت و هشدار داد که روندهای جدید در این زمینه میتواند تهدیدی جدی برای حفاظت از میراث فرهنگی کشور باشد. متخصصان حاضر در نشست بر این نکته تأکید کردند که بسیاری از اعتراضات به تعیین حریمها، ناشی از نگاههای اقتصادی است و برخی افراد معتقدند باید حریم آثار کوچکتر شود تا فضای بیشتری برای ساختوسازهای جدید ایجاد شود. چنین نگاهی نهتنها بهلحاظ فنی بلکه از منظر حفظ هویت و ارزشهای فرهنگی، میتواند پیامدهای غیرقابلجبرانی داشته باشد.
هنر تخریب با سیمان سفید
|پیام ما| درحالیکه اخبار متعددی درباره تخریب بافت تاریخی شیراز و همچنین عبور مترو از محدوده آن در ماههای اخیر موجب نگرانی عمومی شده است. بهنظر میرسد پروژههای نجاتبخشی و مرمت هم بهگونهای دیگر در حال آسیب زدن به این مجموعه ارزشمند و تخریب هویت معماری آن هستند. خبر مرمت غیراصولی یکی از بناهای شاخص این شهر که در سالهای اخیر با ساختوساز مجموعههای تجاری حریم آن مورد تعرض قرار گرفته بود، نشان میدهد نه در حفاظت که حتی در نجاتبخشی هم نسبت به اصول علمی بیتوجهی میشود.
از ضوابط مربوط به عرصه و حریم این اثر جهانی عدول نخواهیم کرد
|پیام ما| مدیرکل ثبت و حریم آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی در نشست اخیر با رسانهها درباره اخبار و اتفاقات مربوط به بازنگری حرایم، توضیحاتی ارائه کرد. «علیرضا ایزدی» ضمن اشاره به وضعیت حرایم مصوب آثار ثبتی گفت: «ما از عملکرد خودمان در حوزه ثبت آثار و بحث حرایم راضی نیستیم و این تنها مربوط به یک یا دو سال اخیر نیست. ایران به گواه کارشناسان، بالغبر یک میلیون اثر اعم از ابنیه و محوطههای تاریخی دارد. از این میزان، در خوشبینانهترین حالت تنها چهل هزار اثر به ثبت ملی و جهانی رسیده است و از این تعداد، حدود پنج هزار اثر عرصه و حریم مصوب دارند. این وضعیت برای مجموعه فعالیتهای میراث فرهنگی که باید حفاظت و حراست شود و به دست آیندگان سپرده شود، مناسب و مطلوب نیست»
حذف تدریجی میراث فرهنگی از سبد خانوادهها
|پیام ما| در گزارش اخیر مرکز آمار ایران که به بررسی وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران در تابستان ۱۴۰۳ پرداخته است، بازه زمانی برخی جداول و موضوعات مورد بررسی از سال ۱۳۹۶ تا تابستان ۱۴۰۳ در نظر گرفته شده است. در این بازه زمانی اتفاقاتی چون امضای برجام، اعتراضات آبان ۱۳۹۸ و قطعی اینترنت، شلیک به هواپیمای مسافری اوکراین، شیوع کرونا، اعتراضات ۱۴۰۱ و بسیاری موارد دیگر بر زیست اجتماعی ایرانیان و بهتبع آن سه حوزه میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری اثر گذاشته است که بررسی هر یک از این متغیرها میتواند آمارهای موجود را معنیدار کند.
زخمهای بم هنوز تازه است
درسهای تلخ از زلزله بم: روایت ۱۲ثانیهای که تاریخ یک شهر را تغییر داد
ارگ بم؛ از آوار تا احیا
از آن کابوس ۱۲ثانیهای که شهر را تبدیل به تلی از خاک کرد، ۲۱ سال میگذرد. آن روز، صبحِ مردم بم با یک کابوس طولانی شروع شد. کابوسی که بوی مرگ و اشک و داغ میداد. حالا ۲۱ سال گذشته و بم زلزله پنجم دیماه ۱۳۸۲ را بهعنوان بخشی از تاریخ خود پذیرفته است. تاریخی که نهفقط اهل بم که بسیاری از مردم جهان آن را بهخاطر دارند. مردمی که داغ بم قلبشان را فشرد. بعضی راهی شهر زلزلهزده شدند تا کاری کنند. بعضی سالها پاگیر بم شدند و ماندند و کاری کردند کارستان. «اسکندر مختاری» یکی از همان آدمهاست که در روزهای ابتدایی پس از زلزله به بم رفت و ماند و نقش پررنگی در احیای ارگ ایفا کرد. مدیر پروژه نجاتبخشی ارگ بم، در گفتوگو با «پیام ما» از تجربه آن شش سال میگوید و آن را تجربهای موفق در حوزه مدیریت بحران میراث فرهنگی میداند، تجربهای که میتوانست سرنوشتی بهتر داشته باشد.
فراموشی تاریخ، آلزایمر جمعی است
اهمیت آموزش و آگاهی در زمینه میراث فرهنگی بر کسی پوشیده نیست. آموزشی که باید از کودکی و در مدارس آغاز شود، اما مدیران میراثفرهنگی و آموزشوپرورش هنوز به ضرورت آن واقف نیستند و اقدامی برای آن انجام نمیدهند. با «شادی گنجی»، باستانشناس، پژوهشگر و نویسنده، درباره اهمیت آگاهی از تاریخ در جامعه و بهخصوص دانشآموزان گفتوگو کردیم، او درباره خطر فراموشی تاریخ در جامعه معتقد است: «جامعهای که تاریخ و گذشته خودش را به یاد نیاورد، مثل فردی است که دچار فراموشی میشود. تصور کنید یک انسان بزرگسال اگر خاطراتش را از دست بدهد، چه رنجی میکشد؟ فراموشی تاریخ مثل ابتلا به آلزایمر است، همانقدر تلخ و دلخراش»
«پوآرو» رخ یک جریان مجرمانه است
در نشست تخصصی «فضای مجازی و مبارزه با تخریب آثار تاریخی ایران» که با حضور تعدادی از کارشناسان میراث فرهنگی؛ حقوقی و اعضای کارگروه مبارزه با گنجیابی در پژوهشگاه میراث فرهنگی برگزار شد، موضوعات مختلفی درباره چالشهای پیش روی حفاظت از آثار تاریخی ایران و مقابله با تخریب و قاچاق این آثار مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این نشست که بر نقش فضای مجازی و شبکههای اجتماعی در گسترش گنجیابی و تخریب محوطههای باستانی تمرکز داشت، در کنار انتقادات صریحی که به عملکرد وزارت میراثفرهنگی در مقابله با این جریان وارد کرد، تأکید ویژهای بر ضرورت اصلاح قوانین و تغییر نگرش قانونی و ساختاری در وزارت میراثفرهنگی و نهادهای مرتبط و آگاهیبخشی عمومی رسانهها شد.
