این روزها کشاورزان استان «چوروم» در شمال ترکیه، با یک نگاه ساده به صفحه تلفن همراهشان، مزرعه را مدیریت می‌کنند؛ جایی که پهپادها فقط روی بخش‌های آلوده سم‌پاشی می‌کنند، حسگرهای هوشمند وضعیت خاک را لحظه‌به‌لحظه گزارش می‌دهند و تراکتورهای خودران با دقتی میلی‌متری کود را در زمین پخش می‌کنند. تصویری که تا چند سال پیش شبیه فیلم‌های علمی‌تخیلی بود، حالا به بخشی از واقعیت کشاورزی در همسایه شمال غربی ایران تبدیل شده است. ترکیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی منطقه، سال‌هاست با مشکلاتی مانند کم‌آبی، تغییر اقلیم، افزایش هزینه تولید و کاهش نیروی کار روستایی روبه‌رو است. رشد جمعیت و افزایش نیاز به غذا نیز فشار مضاعفی بر این بخش وارد کرده است. حالا دولت این کشور همراه با شرکت‌های فناوری و اپراتورهای ارتباطی، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی «کشاورزی هوشمند» انجام داده؛ مدلی که در آن داده، اینترنت پرسرعت و هوش مصنوعی به‌اندازه بذر و آب اهمیت پیدا کرده‌اند.

یک کارشناس آب و محیط زیست با اشاره به بهبود نسبی وضعیت دریاچه ارومیه در پی بارش‌های مناسب امسال، تأکید کرد که احیای پایدار «نگین فیروزه‌ای ایران» نیازمند مدیریت صحیح رهاسازی آب سدهای حوزه آبریز و کاهش کشت محصولات پرآب‌بر در منطقه است.

دریای آرال، که روزگاری چهارمین دریاچه بزرگ جهان بود و به عنوان منبع تغذیه اکوسیستم منحصربه‌فرد و جوامع محلی شناخته می‌شد، اکنون به کمتر از یک دهم وسعت سابقش کاهش یافته است. بحران کاهش آب این دریاچه ناشی از انحراف رودخانه‌ها و بهره‌برداری کشاورزی، موجب به‌وجود آمدن بیابانی سمی موسوم به آرال‌قوم شده و کشورهای منطقه با اجرای پروژه‌هایی جهت بهبود نسبی، تلاش دارند از حذف کامل این پهنه آبی جلوگیری کنند.

سخنان اخیر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، درباره ضرورت جیره‌بندی آب در تهران، موجی از واکنش‌ها میان کارشناسان و شهروندان راه انداخت. بسیاری از تحلیلگران حوزه آب، این سخنان را نشانه‌ای از جدی‌شدن بحران آبی پایتخت می‌دانند و معتقدند تصمیم به جیره‌بندی هرچند تلخ، اما اجتناب‌ناپذیر است. از سوی دیگر، برخی نیز بر ضعف مدیریت منابع، نبود شفافیت و تأخیر در اطلاع‌رسانی تأکید دارند. مجموعه زیر بازتاب دیدگاه‌ها و تحلیل‌های کارشناسان درباره سخنان رئیس‌جمهور و چالش‌های پیش‌ روی تهران در مواجهه با بحران کم‌آبی است.

لوله‌های انتقال آب به پروژه سد «ماندگان» اضافه شد و این یعنی کار خط انتقال تمام شده و به‌زودی عملیات احداث تاج سد شروع می‌شود. ماندگان یکی از پروژه‌های پُرمناقشه و بدون ارزیابی محیط‌زیستی است که با هدف تأمین منابع آبی اصفهان طراحی شده؛ پروژه‌ای که به‌زعم کارشناسان، خسارات جبران‌ناپذیری به منطقه حفاظت‌شده «دنا» وارد می‌کند. این درحالی‌است که بعضی از موافقان انتقال آب بین‌حوضه‌ای معتقدند این سد اصفهان را از تشنگی نجات می‌دهد. سؤال اما اینجاست که برای رفع این مشکل ارزیابی‌های محیط‌زیستی را باید نادیده گرفت؟

دولت حتی از تأمین آب شرب منطقه سیستان نیز عاجز مانده، چه برسد به تأمین آبی برای کشت‌و زرع. در آخرین دیدار کمیساران آب نیز خبری از تفاهم یا تعهدی از سوی کشور همسایه به گوش نمی‌رسد.

|پیام ما| قاره‌ها با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال خشکیدن‌اند؛ بررسی داده‌های حاصل از دو دهه مأموریت ماهواره‌های ناسا، GRACE و GRACE-FO، نشان می‌دهد هم‌زمان با این روند، میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با کاهش دسترسی به آب شیرین و خشکسالی‌های مرگبار مواجه‌اند. پژوهشی تازه که تغییرات ذخیره آب زمینی از ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ را بررسی کرده، مناطقی «ابرخشک» در نیمکره شمالی، از جمله خاورمیانه، شناسایی کرده است؛ خوشه‌هایی از نقاط بحرانی خشکسالی که به‌هم پیوسته و در مقیاس قاره‌ای گسترش یافته‌اند. این پژوهش با این یافته‌ها درباره کم‌آبی و تخلیه منابع زیرزمینی در این روند خشکی و افزایش بیشتر سطح آب دریاها هشدار می‌دهد.

|پیام ما| براساس آخرین تصاویر ماهواره‌ای و گزارش‌ها امروز دریاچه ارومیه در بحرانی‌ترین وضعیت خود طی دو دهه گذشته است، این درحالی‌است میلیاردها تومان طی سال‌های گذشته صرف احیای این دریاچه آب شور شده است. از سوی دیگر، به‌گفته رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، هنوز تکلیف سال آینده برای احیای این دریاچه مشخص نیست.