تهران تا امروز چند برف را به خود دیده است. این برف محدود به شمال تهران نبود،‌ در مرکز و جنوب نیز ساکنان این شهر ریزش دانه‌هایش را در خیابان‌ها دیدند؛ گیرم که تا به زمین برسند‌، آب شده باشند. اما آیا این برف و باران نویدبخش ترسالی است؟ آیا بحران آب به پایان رسیده؟ «حمید پشتوان»، کارشناس این حوزه، معتقد است پنجره‌‌های فرصت‌ برای حل این چالش یکی‌یکی در حال بسته شدن است و نباید در دام این ساده‌‌سازی بیفتیم که با یک برف بحران را پشت سر گذاشته‌ایم.

پاییز به نیمه رسیده، اما هنوز از باران خبری نیست. مقامات سازمان هواشناسی هشدار می‌دهند بارش‌ها کمتر از حد نرمال خواهد بود و بارندگی‌های زمستان هم کم‌آبی‌ها را جبران نمی‌کند. «جواد طباطبایی یزدی»، دبیر انجمن علمی سیستم‌های سطوح آبگیر باران، در گفت‌و‌گو با «پیام ما» علت اصلی بحران آب را نه کاهش بارش‌ها، بلکه سوء‌مدیریت و بی‌توجهی به روش‌های بومی و سنتی در ایران خشک می‌داند. از سوی دیگر «عبدالرضا کبیری سامانی»، استاد دانشگاه صنعتی اصفهان، با اشاره به سوء‌مدیریت‌های حوزه آب به «پیام ما» می‌گوید: «راه‌های زیادی برای جبران کم‌آبی‌ها مانند تغییر روش کشاورزی و استفاده از آب‌های خاکستری در محیط شهری وجود دارد که اجرای آنها فقط اراده می‌خواهد.»

در تاریخ ایران، باغ تنها فضایی برای آسایش یا تفریح نبوده؛ تصویری از نظم، عقلانیت و هماهنگی میان انسان و جهان است. باغ ایرانی تلاشی است برای بازآفرینی بهشت گمشده بر زمین؛ نظمی هندسی که در آن آب، گیاه، نور و بنا، استعاره‌ای از چهار عنصر خلقت‌اند. اما در روزگار ما، این میراث جهانی آرام‌آرام رنگ می‌بازد. شهرهای مدرن، با توسعه مهارنشدنی، ریشه باغ‌ها را می‌خشکانند و آنها را به تکه‌هایی از خاطره بدل می‌کنند. در اصفهان، که روزگاری به «شهر باغ‌ها» شهره بود، دیگر جز نامی از بسیاری از باغ‌های قاجاری و صفوی باقی نمانده است. در شیراز، باغ‌های تاریخی در سایه برج‌ها فرو رفته‌اند. در تهران، آخرین نفس‌های باغ‌های قاجاری شمیران میان ویلاهای لوکس و خیابان‌های آسفالته گم شده است. در این میان، پرسش اصلی آن است که چگونه میراثی که در سال ۲۰۱۱ با عنوان «باغ ایرانی» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد، امروز تا این اندازه آسیب‌پذیر و بی‌دفاع مانده است؟

«چالش آبی که می‌خوریم و آبی که می‌نوشیم». اگرچه که آب را می‌نوشیم، ولی چگونه و طی چه فرایندی آب را می‌خوریم؟ پاسخ به این پرسش، مجموعه‌ای از تعاملات، رفتار و کنش‌های بی‌پایان انسان با مایع بی‌بدیل آب را نمایان می‌سازد. فارغ از اینکه بخواهیم در این مقال به همه عوامل خرد و کلان تولید چالش‌های آبی و محیط‌زیستی در ایران و یا جهان بپردازیم، شاید تعجب کنید که ریشه عمومی بسیاری از چالش‌های آبی ایران و تبعات خسارت‌بار آن شامل ضعف کمی و کیفی آب و کاهش ظرفیت ذخیره منابع آبی و نابودی مراتع ارزشمند، حذف فیزیکی عرصه‌های آبی، فرونشست، ریزگرد، مهاجرت‌های آبی و تنش‌های اجتماعی و امنیتی آب بر سر همین آبی است که می‌خوریم.

بحران آب در ایران بیش از آنکه مسئله‌ای مهندسی باشد، مسئله‌ای اجتماعی و فرهنگی است. جامعه‌شناسی تأکید دارد بدون تغییر در معنا و ارزش اجتماعی آب، هیچ اصلاح فنی و مدیریتی به نتیجه پایدار نمی‌رسد. بنابراین، ساخت «روایت جدید آب» ضرورتی حیاتی است؛ روایتی که با زبان مردم سخن بگوید و به‌جای نصیحت، از گفت‌وگو بهره برد.