زاینده‌رود، شاهرگ تاریخی اصفهان، امروز زیر سایه برج‌های سر به فلک کشیده و دیوارهای شیشه‌ای، نفس‌نفس می‌زند. هر طبقه اضافه، بخشی از هویت تاریخی شهر را فرو می‌بلعد و چشم‌انداز منحصربه‌فرد اصفهان را درهم می‌شکند. رودخانه‌ای که روزگاری قلب حیات فرهنگی و اجتماعی شهر بود، اکنون در معرض تخریب تدریجی قرار دارد. خط آسمان تاریخی اصفهان در حال فروپاشی است و روند شتابان ساخت‌وساز، هیچ نشانه‌ای از توقف ندارد. هر مجوز بی‌رویه، زخمی تازه بر پیکره میراث طبیعی و فرهنگی شهر وارد می‌کند و فرصتی که برای حفظ هویت تاریخی باقی مانده، در حال تباه‌شدن است. این تهدید، هر شهروند و گردشگری را که به حریم زاینده‌رود می‌آید، به سکوتی پر از اضطراب و نگرانی می‌کشاند. این گزارش با هدف واکاوی دقیق برج‌سازی‌ها در حریم زاینده‌رود و پیامدهای خطرناک آن برای هویت تاریخی اصفهان تهیه شده است. در ادامه، کارشناسان، معماران و مسئولان مرتبط، در گفت‌وگو با «پیام ما» جزئیات تهدیدهای جاری را بیان می‌کنند و هشدارهای جدی خود را درباره نابودی میراث فرهنگی شهر مطرح می‌کنند.

یک عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی اعلام کرده است که شهرداری‌های سه استان تهران، البرز و قزوین قرار است برنامه‌ای مشخص چاه‌های دارای کیفیت شرب خود را به وزارت نیرو تحویل‌دهند تا شرایط تنش آب شرب در تهران آبی کنترل شود. با‌این‌حال، «محمدرضا رضایی کوچی» هیچ اطلاعی از مذاکره وزارت نیرو و شهرداری تهران (مناطق ۲۲گانه) برای تحویل ۵۵ چاه آب دارای کیفیت شرب به وزارت نیرو نداده است. این درحالی‌است که قانون شهرداری تهران را مکلف به این اقدام و جایگزینی چاه‌های آب آبیاری فضای سبز با آب حاصل از پساب کرده است. آخرین خبرها از در جریان بودن مذاکرات میان شهرداری و وزارت نیرو حکایت می‌کند. مذاکره‌ای که در خشک‌ترین روزهای پایتخت بی‌نتیجه مانده است.

«سازمان حفاظت محیط‌زیست یکی از مردسالارترین نهادهای کشور است». این را «صفورا زواران حسینی» می‌گوید از همان نوجوانی یعنی در اواخر دهه ۷۰ درگیر مسئله محیط‌زیست بوده و بیش از ۲۰ سال است که در این حوزه فعالیت می‌کند. او در این سال‌ها هم در مناطق تحت مدیریت سازمان محیط‌زیست کار کرده است و هم در مدارس و روستاهای حاشیه زیستگاه یوز! در این سه دهه ناچار بود هم درگیر رنگ لباس و اندازه مانتو باشد و هم اینکه چه ساعتی در مهمانسرا با همکاران مرد خود جلسه بگذارد،‌ مبادا دیروقت باشد و بگویند «چرا تا ساعت ۱۱ شب با هم جلسه دارید؟» موضوع دیگری هم از نظر زواران محدودیت‌هایی را برای زنان ایجاد می‌کرد؛‌ قشر اجتماعی و اقتصادی! «درحالی‌که ما در انجمن‌مان بیشتر وابسته به حمل‌ونقل عمومی بودیم، گروه‌های دیگر با خودروهای شخصی شاسی‌بلند راحت‌تر تردد می‌کردند. این تفاوت‌ها به‌شدت بر تجربه حضور ما در فیلد تأثیرگذار بود و باعث می‌شد دسترسی به موقعیت‌های میدانی برای ما دشوارتر و دورتر باشد. نمی‌دانم چقدر بتوان این موضوع را به‌صورت دقیق بیان کرد، اما قطعاً قشر اجتماعی و اقتصادی فرد و دسترسی به امکانات، نقش مهمی در تاریخ حضور زنان در فعالیت‌های میدانی دارد.» زواران در سال‌های اخیر از مناطق تحت مدیریت سازمان محیط‌زیست فاصله گرفته و درگیر آموزش در محیط شهری است. این روزها ذهنش به این مسئله مشغول شده است، «چرا تنها یک طبقه اقتصادی از آموزش‌های مرتبط با طبیعت در شهرها بهره‌مند می‌شوند؟»

ایجاد خانه‌های محیط‌زیست از برنامه‌هایی است که در سه سال اخیر با هدف وصول به اصل ۵۰ قانون اساسی، که ناظر بر مردمی‌سازی حفاظت از محیط‌زیست است، در دستورکار شهرداری‌ها و سازمان‌های منابع‌طبیعی و حفاظت از محیط‌زیست قرار گرفته است. بیش از دوهزار خانه محیط‌زیست در کشور در طول دولت سیزدهم و ۲۵۲ خانه در پایتخت فقط در هفتۀ گذشته افتتاح شدند. گزارش‌ها حاکی از این است که شهرداری قصد دارد تا انتهای سال ۱۰۰ خانه دیگر در پایتخت افتتاح کند. این درحالی‌است که ۶۰۰ عدد از این خانه‌ها به دلیل نداشتن امکانات کافی غیرفعال‌اند. ایده اولیه این خانه‌ها از این قرار بوده‌ است که برنامه‌های آموزشی زیر نظر کارشناسان و مسئولان حوزه محیط‌زیست برای افراد تهیه شده و علاو‌ه‌بر فرهنگسازی و تلاش برای پیشگیری از آسیب‌های وارده به محیط‌زیست، در مورد راه‌حل‌ برای مشکلاتی که محیط اطراف افراد را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند، بحث و تصمیم‌گیری شود. بااین‌حال، به‌نظر می‌رسد با وجود افزایش کمیت این خانه‌ها، برخی از فعالان محیط‌زیست به کیفیت نه‌چندان مؤثر و عملکردی که با اهداف اولیه ایجاد این خانه‌ها همسو نیست، معترض‌اند و برنامه‌ریزی و سازماندهی بهتر در این حوزه و یا صرف بودجه و انرژی در حوزه‌های کاربردی‌تر را خواستارند.

آیا غذادادن به حیوانات شهری نشانه‌ای از مهربانی است یا تهدیدی برای محیط‌زیست؟ این رفتار در نگاه اول شاید عملی خیرخواهانه به نظر برسد، اما تأثیرات واقعی آن بر اکوسیستم‌های شهری جای بحث دارد. با بررسی تجربه‌های جهانی و گفتگو با کارشناسان محیط‌زیست، نگاهی به این مسئله و تأثیرات مثبت و منفی آن می‌اندازیم.