«دریا خودش را عقب کشیده است و حالا ماهی هم مثل قبل نیست. با وجود آمار سازمان شیلات از تعداد صیادان قانونی خزر، حدود یک‌سوم از صیادهای تعاونی‌های صید پره در طول نوار ساحلی خزر برای آغاز فصل صید به صیدگاه‌ها آمده‌اند.» اینها خلاصه‌ای از صحبت‌های ماهیگیران خزر با «پیام‌ ما» است که چند روزی‌ است مانند هر سال به آب زده‌اند: «تور را در بیابان پهن می‌کنیم نه دریا.»‌ مشکلات اقتصادی، گرانی تور، کمبود سهمیه بنزین و گازوئیل هم بر مشکلات ماهیگیران شمال اضافه کرده‌ است؛ تاجایی‌که به‌گفته خود این صیادان، بسیاری از جوان‌ترها ترجیح داده‌اند کار کارگری در شهر را انتخاب کنند. امسال هم مانند هر سال از نیمه مهر، فصل به دریا زدن در شمال ایران شروع شده و تا نیمه فروردین سال بعد ادامه خواهد داشت. ماهیگیران اما امسال دلشان را به مرغان دریایی خوش کرده‌اند، می‌گویند: «امسال مرغ‌های دریایی زودتر آمدند، شاید قرار است دریا رونق داشته باشد.»

|پیام ما| تورهای ماهیگیری صنعتی، هر ثانیه منطقه‌ای به وسعت یک زمین فوتبال را در بستر دریا می‌خراشند و برهنه می‌کنند. نام این روش ترال کف‌روب است و کارش فقط صید ماهی نیست؛ ترال، صخره‌های مرجانی را در هم می‌شکند، تنوع‌زیستی اقیانوس را از بین می‌برد و کربنی را که برای قرن‌ها زیر بستر دریا ذخیره شده بود، آزاد می‌کند. با اینکه روز‌به‌روز شواهد علمی بیشتری ثابت می‌کند که ترال‌کشی ویرانگر است، صید به این شیوه بحث‌برانگیز، پنهان از دید همه و در بی‌عملی سیاستمداران، همچنان در بخش عمده‌ای از اقیانوس‌های جهان ادامه دارد. چگونه اجازه دادیم یکی از مخرب‌ترین شکل‌های ماهیگیری به شیوه‌ای استاندارد بدل شود و چرا توقف آن چنین دشوار است؟

صدای نی‌انبان از ساحل بندرعباس بلند می‌شود و ریتم یزله در کوچه‌های بوشهر جان می‌گیرد. در جزیره قشم، آواهای آیین زار، حکایت مراودات تاریخی این سرزمین را بازگو می‌کنند. اینجا در ساحل خلیج‌فارس، جایی که موج‌ها با آفتاب داغ هم‌‌صدا می‌شود، موسیقی جریان دارد که روایتگر زندگی‌ست؛ حکایت‌هایی از سفرهای ملوانان، آوازهایی برای شفا و آرامش و ردپایی از فرهنگ‌های دوردست که به دل این خاک راه یافته‌اند. این موسیقی فقط نغمه نیست؛ حافظهٔ یک سرزمین است. گذشته را به آینده پیوند می‌زند و در دل هر ضرب‌آهنگش، ردپای هویت و استقامت مردمانی دیده می‌شود که حتی در طوفانِ زمان، صدایشان خاموش نشده است. سید فواد توحیدی، پژوهشگر و نوازنده موسیقی نواحی در گفت‌وگو با «پیام ما» از چگونگی شکل‌گیری این نغمه‌ها گفته است؛ اینکه چطور اقلیم و فرهنگ بر شکل‌گیری موسیقی نواحی جنوب ایران تاثیر گذاشته. به اعتقاد او، در روزگار تسلط موسیقی پاپ و نفوذ فضای مجازی باید مراقب بود که این گنجینه بومی در خطر فراموشی قرار نگیرد.

ماهیگیرانی که با قایق در بنادر «کنگان» و «عسلویه» در استان بوشهر صیادی می‌کنند، می‌گوید دریا دیگر مانند قمار شده است؛ یک شب یا یک روز به دریا می‌زنی و با تور پر برمی‌گردی و ۱۰ روز با تور و قایق خالی، آن‌هم در شرایطی که نه بیمه‌ای در کار است، نه سهمیه بنزینی و نه مجوزی برای صید. در سواحل استان بوشهر تقریباً سه‌برابر جمعیت صیادِ قایقران که با مجوز شیلات فعالیت می‌کنند، بدون مجوز صید می‌کنند و قایق‌ها را با مجور تفریحی به آب می‎زنند. اما مدیرکل شیلات این استان می‌گوید ذخایر خلیج‌فارس در این استان به‌میزانی کاهش پیدا کرده است که اگر روند برداشت‌های بی‌رویه و خارج از فصل تمام نشود، از ذخایر دریا حتی به‌اندازه یک آکواریوم هم باقی نخواهد ماند. با‌این‌حال، او نیز معتقد است معیشت مردم به دریا گره خورده و تا مشکلات اقتصادی، شغل و درآمد حل نشود، گره‌ای برای هیچ‌کس گشوده نخواهد شد؛ «نه صید و نه صیاد و نه خلیج نیلگون فارس.»

|پیام ما| در سال‌های اخیر، مستندهای محیط‌زیستی توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند و به مردم دید عمیق‌تری نسبت به بحران‌های محیط‌زیستی جهان داده‌اند. یکی از فیلم‌هایی که واقعاً تاثیرگذار بوده، مستندی به‌نام «دریادزدی» (با نام اصلی Seaspiracy) است؛ فیلمی که پرده از خطرات جدی صنعت ماهیگیری جهانی برای اقیانوس‌ها برمی‌دارد.

یکدیگر را صیاد صدا می‌کنند، مانند صیادان مرد. گرفتن مجوز نه آنان را خوشحال می‌کند و نه مضطرب. مشکلات آنان همان است که عموم صیادان کشور تجربه می‌کنند: بیمه ندارند، هزینه‌های کار زیاد است و مخارج بالا. بنزین سهمیه‌ای گیر نمی‌آید و مانند همیشه ماهی در دریا کم است. از نظر آنها هیچ‌کدام اینها ربطی به زن بودنشان ندارد و دولت باید مشکلاتشان را حل کند و دست از وعده دادن بردارد. هر چند به تازگی خبری منتشر شد که از صدور مجوز کار برای زنان صیاد در جزیره هنگام حکایت داشت و خشنودی برخی را انگیخت. اما وقتی به سراغ این صیادان می‌رویم متوجه می‌شویم که سال‌هاست صیادی پیشه آنهاست و صدور مجوز برای آنها مزیت به حساب نمی‌آید و به دور از تفاوت‌های جنسیتی مشغول کارند.

سازمان شیلات کشور اعلام کرده است که طرح ساماندهی و تعدیل صیادان پره در دریای خزر اجرا می‌شود. با وجود سه دوره اجرای این طرح، از اوایل دههٔ نود، صیادان صیدگاه‌های گیلان، گلستان و مازندران سرگردانند و می‌گویند دو ماه مانده به شروع فصل صید جدید، تکلیفشان مشخص نیست. به نظر می‌رسد تنها نقطهٔ مشترک میان صیادان و دولت در مورد صیادی پره در خزر، این باور است: «شرکت‌های تعاونی پره بازدهی اقتصادی ندارند.» ماهیگیران می‌گویند دولت باید مشکلات صید را حل کند و تعدیل چاره نیست، اما دولت می‌گوید باید فشار را دریا به‌نفع پایداری آن کم کرد.