در قلب «دشت آزادگان»، جایی که هورالعظیم باید همچنان نبض حیات منطقه باشد، آب عقب‌نشینی کرده و پهنه‌های آبی کوچک‌تر شده‌اند. در میان نیزارهای نیمه‌جان، لاشه ماهی‌ها با شکم‌های سفره‌شده روی آب مانده و بوی تعفن از صدها متر آن‌سوتر به مشام می‌رسد. ماهی‌هایی که تا چند روز پیش بخشی از زنجیره حیات تالاب بودند، حالا خود به نشانه‌ای از وضعیت بحرانی اکوسیستمی تبدیل شده‌اند که حیاتش به آب وابسته است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان از مهار بخش عمده آتش‌سوزی در بخش شمالی تالاب هورالعظیم خبر داد و اعلام کرد عملیات مهار کامل و خنک‌سازی در برخی نقاط صعب‌العبور همچنان ادامه دارد؛ مناطقی که به دلیل دشواری دسترسی، خاموش کردن کامل آتش در آن‌ها زمان‌بر شده است.

رئیس اداره احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان از وقوع آتش‌سوزی در بخش شمالی تالاب هورالعظیم خبر داد و گفت بررسی‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد دود مشاهده‌شده در محدوده تالاب، مربوط به آتش‌سوزی انتهای کانال المهدی و خارج از محدوده هورالعظیم بوده است.

معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان اعلام کرد آتش‌سوزی مشاهده‌شده در فضای مجازی مربوط به تالاب هورالعظیم نیست و در محدوده انتهایی کانال زهکش المهدی و در نیزارهای حاشیه آن رخ داده است.

ششمین محیط‌بان مصدوم در یک ماه اخیر در خوزستان، همچنان در شرایط نگران‌کننده‌ای به سر می‌برد. دو مأمور یگان حفاظت محیط‌زیست خوزستان روز جمعه هنگام تعقیب شکارچیان غیرمجاز مصدوم شدند. حال محیط‌بان «محمد عرب یباراتی» که وخیم گزارش شده بود، رو به بهبود است، اما هنوز به هوش نیامده است. چند روز مانده به ۳۱ ژوئیه (۹ مرداد)، روز جهانی محیط‌بان، مبارزه با متخلفان محیط‌زیست در خوزستان، با شرایط خاص اقلیمی و محدودیت‌های ناشی از جنگ، بار دیگر مسئله حفاظت از جان محیط‌بان‌ها را پررنگ کرده است. تجهیزات مناسب، حمایت‌های قانونی، تغییر رویکرد در پایش مناطق حفاظت‌شده و استفاده از روش‌های نوین حفاظت، از جمله موضوعاتی هستند که در یک سال اخیر و با بالا گرفتن آتش جنگ، به حاشیه رفته‌اند.

بیش از ۲ میلیون قطعه بچه‌ماهی از گونه‌های بومی در تالاب هورالعظیم رهاسازی شد؛ اقدامی که به گفته مسئولان استان خوزستان با هدف تقویت ذخایر آبزیان، احیای ظرفیت‌های شیلاتی و حمایت از معیشت جوامع محلی انجام شده است.

معاون محیط طبیعی اداره‌کل حفاظت محیط زیست خوزستان از تأمین حدود ۵۰ درصدی حق‌آبه تالاب هورالعظیم خبر داد و با اشاره به وضعیت مطلوب آب در بخش‌هایی از این تالاب، نسبت به احتمال وقوع آتش‌سوزی در نیزارهای آن در ماه‌های گرم سال هشدار داد.

تالاب هورالعظیم به‌دلیل قرارگیری میان دو کشور ایران و عراق، تحت‌تأثیر معاهدات بین‌المللی مرتبط با تالاب‌ها و منابع آبی مشترک قرار دارد. یکی از این معاهدات کنوانسیون رامسر (۱۹۷۱) است و هر دو کشور ایران و عراق از اعضای آن هستند. در متن این معاهده حفاظت و استفاده پایدار از تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی الزامی است و ماده ۳ کنوانسیون، کشورهای عضو را به همکاری‌های بین‌المللی برای حفاظت از تالاب‌های مرزی متعهد می‌کند. در حال حاضر، ۲۷ تالاب ایران در فهرست سایت‌های کنوانسیون رامسر ثبت شده‌اند، اما در میان آنها تالاب هورالعظیم داستان دیگری دارد؛ بخش عراقی این تالاب (هورالهویزه) با تمام مشکلاتش در سال ۲۰۰۷ به عضویت کنوانسیون درآمده، اما بخش ایرانی نه.

اهواز سالیان سال است که با بحران آلودگی هوا دست‌وپنجه نرم می‌کند و مردم این شهر بهای سنگینی برای آن می‌پردازند. بحران آلودگی‌ هوا به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم تبدیل شده، به‌طوری‌که حتی در خانه‌ها نیز مردم از هوای آلوده در امان نیستند. اسپری‌های تنفسی به‌عنوان داروی ضروری به خانه‌های بسیاری از شهروندان راه یافته است. در کنار طوفان‌های گردوغبار که تعداد روزهای بدون آن انگشت‌شمار شده، پدیده جدید «دودهای شبانه» که یک منشأ آن آتش‌سوزی هورالعظیم است، نفس مردم را به شماره انداخته است. تابستان امسال هجوم دود این آتش‌سوزی‌ها در گرمای طاقت‌فرسای ۴۸ تا ۵۲ درجه‌ای تابستان، زندگی روزمره مردم را مختل کرد. شب‌هنگام، بوی آزاردهنده دود از طریق کولرها وارد خانه‌ها می‌شد و آسایش را از مردم می‌گرفت. سردرد، سرگیجه، تهوع و اختلال در خواب تنها بخشی از عوارض این آلودگی است که با وجود آلاینده‌های شیمیایی، سلامت عمومی را به خطر انداخته است. چنین شرایطی، حق اولیه دسترسی به هوای سالم را برای مردم اهواز به یک رؤیای دور از دسترس تبدیل کرده است. «مریم محمدی روزبهانی»، دانشیار آلودگی‌های محیط‌زیست و عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، در گفت‌وگو با «پیام ما» می‌گوید: «اهواز با آلودگی هوای ناشی از فلرهای نفتی، صنایع آلاینده و گردوغبار دست‌وپنجه نرم می‌کند و در این میان، دود ناشی از آتش‌سوزی‌های مکرر تالاب هورالعظیم، بحران را به مرحله‌ای فاجعه‌بار رسانده که سلامت مردم را به خطر انداخته است.»

شش ماه از خودسوزی بخش عراقی هورالعظیم (هورالهویزه) می‌گذرد. دود غلیظ این آتش‌سوزی‌ها که ابتدا پنج شهرستان در خوزستان را در بر می‌گرفت، حالا گسترده‌تر شده و نفس ۱۰ شهرستان را گرفته و در چند نوبت منجر به تعطیلی شده است. دانشگاه علوم‌پزشکی اهواز اخیراً از افزایش ۷۰ درصدی مراجعات بیمارستانی به‌دلیل آلودگی هوا خبر داده و اعلام کرده که از ابتدای امسال صد هزار مورد مراجعه ناشی از آلودگی هوا در مراکز درمانی استان ثبت شده است که عمدتاً مربوط به مشکلات قلبی و تنفسی بوده‌اند. در پی اعتراضات مردمی در خوزستان از جمع‌آوری امضا و راه‌اندازی کارزار تا طومار اساتید دانشگاه شهید چمران اهواز، نسبت به انتشار دود و بوی نامطبوع در ماه‌های اخیر با پیگیری استاندار خوزستان مسئله آتش‌سوزی هورالعظیم برای نخستین‌بار ۲۵ شهریور در جلسه هیئت دولت مطرح شد. اعزام هواپیمای آب‌پاش با هماهنگی کشور عراق برای آب‌پاشی هورالهویزه (بخش عراقی هورالعظیم) از مصوبات بود. همچنین، براین‌اساس مصوب شد هیئت دولت کارگروهی متشکل از وزرای امور خارجه، کشور، نیرو و سازمان حفاظت محیط‌زیست تعیین کند تا از طریق ارتباطات دیپلماتیک با مسئولان عراقی، موضوع را پیگیری کند. رهاسازی آب از سدهای حوضه کرخه (سیمره و کرخه) نیز از دیگر راهکارهای این جلسه بوده تا بخش‌هایی از هورالهویزه در خاک عراق را مرطوب کند.

گرمای ماه پایانی تابستان همچنان کارگران خوزستانی را در میان شعله‌های سوزان کار، به آزمون طاقت می‌کشاند. اوج گرما پشت سر گذاشته شده، اما در گزارش جدید سامانه جهانی پایش دما، چند شهر خوزستان در فهرست گرم‌ترین شهرهای جهان معرفی شده است. آبادان در روز جمعه، ۱۴ شهریور، با تجربه دمای ۴۶ درجه سانتی‌گراد گرم‌ترین شهر جهان شد. شهر «صفی‌آباد» دزفول نیز با ثبت دمای ۴۵.۳ درجه سانتی‌گراد در کنار «عین صالح» الجزایر عنوان چهارمین شهر گرم جهان را به خود اختصاص داد. در گرم‌ترین زمان تابستان سال جاری دمای هوای خوزستان از ۵۰ درجه گذشت و به ۶۰ درجه گرمای هلاک‌کننده نزدیک می‌شد. با این‌همه، کارگران باید در این دما و شرجی نفس‌گیر به کار ادامه می‌دادند، چون کارفرمایان زیر بار هزینه تعطیلی نمی‌رفتند.