بیانیه خانه اندیشمندان علوم انسانی در مورد آخرین وضعیت این موسسه فرهنگی و آینده پیش روی آن

|پیام ما| تهران حریم مشخصی ندارد. مرزهای شهری پایتخت سال‌هاست به‌طور غیررسمی فراموش شده و ساخت‌وسازهای غیررسمی، اسکان‌های تصرفی، توسعه‌های بی‌ضابطه و فقدان نظارت یکپارچه، سیمای کلانشهر را آشفته‌تر از همیشه کرده است. حریم تهران که نقش حیاتی در حفظ محیط‌زیست و کنترل گسترش بی‌رویه شهر دارد، به‌دلیل ابهام در مرزهای مدیریتی با شهرستان‌های اطراف، در معرض ساخت‌وسازهای غیرمجاز و زمین‌خواری گسترده قرار گرفته است. در هفته‌های اخیر، موضوع حریم تهران به یکی از چالش‌های مدیریت شهری تبدیل شده است. حریم تهران با وسعتی بالغ‌بر پنج هزار و ۹۱۷ کیلومترمربع، حدود ۹ برابر محدوده شهری پایتخت را در بر می‌گیرد و نقش حیاتی در حفاظت از منابع‌طبیعی، کنترل توسعه شهری و جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز ایفا می‌کند. اما اکنون با لغو بخشنامه مدیریت یکپارچه حریم توسط وزارت کشور، نگرانی‌ها درباره توسعه بی‌ضابطه و ساخت‌وسازهای غیرمجاز بار دیگر افزایش یافته است. با توجه به وضعیت فعلی، کارشناسان هشدار می‌دهند اگر مدیریت حریم به شهرداری بازنگردد، تهران به شهری بی‌حریم تبدیل خواهد شد که توسعه بی‌ضابطه و ساخت‌وسازهای غیرمجاز در آن افزایش می‌یابد. این موضوع تعادل محیط‌زیستی و اجتماعی را تهدید می‌کند و آینده توسعه پایدار پایتخت را نیز در معرض خطر قرار می‌دهد

بعد از حصارکشی در بوستان‌های بزرگ تهران و پیشنهاد ساخت مسجد و مخزن آب و… حالا پیشنهاد ساخت مدرسه در بوستان‌های کم‌وسعت‌تر مطرح شده است. اسفند پارسال بود که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، از شهرداری‌ها خواست به حل مشکل کمبود مدرسه کمک کنند. امسال در دیدار رئیس‌جمهوری با شهرداران کلانشهرها این حرف‌ها تکرار شد و از نهضت مدرسه‌سازی صحبت به میان آمد. چند روز بعد از این دیدار «علیرضا زاکانی»، شهردار تهران، خبر همکاری دولت و شهرداری تهران برای ساخت مدرسه را تأیید کرد. به‌گفته او، لایحه احداث ۸۰ مجتمع آموزشی به شورای شهر تهران ارائه می‌شود. چند هفته‌ گذشته جلسه‌ای درباره تبادل‌نظر برای ساخت مجتمع‌های آموزشی برگزار شد و در آن، حدود ۸۷ پلاک برای ساخت ۵۶ مدرسه در چند منطقه تهران پیشنهاد شد؛ پلاک‌هایی که با همگی آنها در جلسه استانداری موافقت شده است. یافته‌های «پیام‌ ما» نشان می‌دهد حدود ۶۶ درصد از این پلاک‌ها براساس پهنه‌بندی طرح تفصیلی در پارک‌های عمومی و پارک‌های ویژه قرار دارند. هرچند که «ناصر امانی»، عضو شورای شهر تهران، هفته گذشته به شهرداری تهران برای احداث این مدارس در پارک‌ها تذکر داد، اما «مجید پارسا»، مدیرکل آموزش پرورش شهر تهران، ۶ خرداد تأکید کرد عملیات اجرایی ساخت این مدارس دو تا سه هفته دیگر آغاز می‌شود. در همین حال، یک پژوهشگر توسعه و محیط‌زیست در گفت‌وگو با «پیام ما» مدرسه‌سازی در پارک‌ها را کاستن از فضای عمومی معنی می‌کند؛ آن‌هم در شهری که سرانه فضای سبز کم و جزیره‌های گرمایی دارد.

نیم‌قرن پس از نخستین پرواز تهران-نیویورک

دور میدان دودزده ولیعصر، دوازده نخل ایستاده‌اند. با وجود دیوارنگاره‌ بزرگ یک‌سوی میدان و پیام‌های تند سیاسی‌اش، نگاه کمتر کسی به این نخل‌های تزئینی است. به‌جز اینجا، نخل‌های دیگری در میدان هفت‌تیر کاشته‌ شده است و البته نخل‌هایی در میدان امام‌حسین و باز هم نخل‌های دیگری در میدان‌ها و بلوارهای دیگر. تهران که به چنارهای سربه‌فلک‌کشیده‌اش معروف بود، با از‌بین‌رفتن شمار زیادی از درختانش، امروز از نام «چنارستان» دورِ دور است. درعوض، شهرداری تهران تصمیم دارد نقاط خالی فضای سبز را در گوشه‌گوشه شهر با نخل‌های تزئینی پر کند. نخل درخت زیبایی است، اما فقط زیبایی یا سبز بودن کافی نیست. کارشناسان فضای سبز می‌گویند این گونه نوسانات دمایی تهران را تاب نمی‌آورد و از طرف دیگر، مشکل را در تغییر سیمای شهر و هویت بصری تهران می‌بینند. بااین‌حال، به‌نظر می‌رسد این مخالف‌خوانی‌ها پیش مدیریت شهری خریدار ندارد.

کارزار مردمی برای نجات «چشمه علی» شهرری آغاز شد

بازارهای تاریخی ایران، از مهمترین و ماندگارترین ساختارهای شهری در بافت کهن شهرهای ایرانی به‌شمار می‌آیند. این بازارها که در دوره‌های مختلف تاریخی شکل گرفته‌اند، علاوه بر نقش اقتصادی، همواره کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و حتی سیاسی نیز داشته‌اند. معماری منسجم و هماهنگ این فضاها، با الهام از اصول معماری اسلامی و ایرانی، جلوه‌ای شاخص از زیبایی‌شناسی، کارکردگرایی و سازگاری با اقلیم ارائه داده است. بازار بزرگ تبریز، بازار وکیل شیراز، بازار اصفهان و بازار تهران از جمله نمونه‌های برجسته‌ای هستند که همچنان حیات اقتصادی و فرهنگی خود را حفظ کرده‌اند. در سال‌های اخیر، بازارهای تاریخی ایران با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند که حیات این میراث گران‌بها را تهدید می‌کند.

«فرونشست» در تهران شبیه هیولایی در حال پوست‌اندازی است که چهره عوض می‌کند. این‌بار رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی می‌گوید هندسه جدیدی از فرونشست زمین در منطقه ۱۸ تهران به وسعت ۵۵ هکتار در تصاویر ماهواره‌ای دیده شده است که خطر ریزش و تخریب مستحدثات و ساختمان‌ها را افزایش می‌دهد. شکلی از فرونشست موسوم به «هاله‌ای» که تا دو سال گذشته در تهران دیده نشده بود. به‌نظر می‌رسد اصلی‌ترین دلیل این رخداد که می‌تواند پیامدهای جدی به‌همراه داشته باشد، برداشت بیش‌از‌حد آب از چاه‌های موجود و یا حفر چاه‌های جدید است. متهم توسعه چاه‌ها در شهر تهران همیشه دو بخش بوده است: یکی تأمین آب شرب و دیگری فضای سبز تهران. محدودیت‌های اجتماعی قابل‌ملاحظه‌ای در بخش شرب وجود دارد، اما صرفه‌جویی در بخش آبیاری فضای سبز به فراموشی سپرده شده است. شهرداری تهران طی سه سال سه تفاهم‌نامه‌ با وزارت‌ نیرو امضا کرد، اما مفاد هیچ‌یک به‌تمامی اجرا نشده است. رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی می‌گوید هنوز برای مقابله با فرونشست دیر نیست و می‌توان یک بازه زمانی ۵ تا ۱۰ ساله اقدام‌های‌ مؤثری برای مقابله با آن انجام داد.