بحران جنگی ۱۲روزه میان کشور عزیزمان ایران و رژیم صهیونیستی، تنها یک منازعه نظامی نبود؛ بلکه به‌مثابه زلزله‌ای ژئوپلیتیکی، پیامدهای چندبعدی در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی بر جای گذاشت. این جنگ، نه صرفاً تقابل سلاح و تاکتیک، بلکه بیانگر تنش‌های مزمن منطقه‌ای و شکنندگی ساختارهای توسعه‌یافته بود. درحالی‌که نگاه‌ها با اندوه فراوان به ویرانی‌ها و جان‌های ازدست‌رفته خیره مانده است، طنین خاموش پیامدهای اقتصادی و محیط‌زیستی نیز، بی‌صدا اما عمیق، آینده‌ای مبهم و سنگین را رقم می‌زند. این پیامدها نه‌تنها در قالب آمار و شاخص‌های کلان نمود می‌یابند، بلکه در شکل‌گیری فضای روانی، گسست اجتماعی و افزایش فشار بر منابع طبیعی کشور نیز بازتاب گسترده‌ای دارند. به بیان دیگر، بحران اخیر، میزان ناپایداری ساختارها را به نمایش گذاشت و لزوم بازنگری در مسیر توسعه ملی را بیش‌ازپیش آشکار ساخت.

تمام روسری و مانتوی مشکی‌اش آغشته به خاک شده است. مسن‌تر از آن است که بتواند میان زباله‌ها و نخاله‌های به‌جای‌مانده از انفجار موشکی چیزی را جابه‌جا کند. کارگرانی که برای جمع‌آوری نخاله‌ها مأمور شده‌اند، اما در ردیفی زیر سایه تل آواری آن‌سوی خیابان ایستاده‌اند و پیرزن را نگاه می‌کنند. به این دست‌های چروک و چشم‌های با نگاه مصمم نمی‌شود هیچ‌چیزی گفت. آمده است تا از میان آنچه دشمن برایش باقی گذاشته، خرده‌هایی از زندگی‌اش را پیدا کند و با خودش ببرد کمپ اسکان موقت؛ مانند چند نفر دیگر از همسایگانش که همین کار را می‌کنند. اینجا منطقه ۷ تهران است و آدم‌هایش زندگی‌ای زیر طبقه متوسط دارند. ساختن آنچه فقط در یک چشم‌برهم‌زدن نابود شد، برای این آدم‌ها سال‌ها طول کشیده بود. همین است که آمده‌اند که هرچه مانده است را بردارند؛ اگر چیزی مانده باشد.

در دهکهانِ کهنوج، گروهی از مردم سال‌ها است نگران پیامدهای محیط‌زیستی فعالیت معدن کرومیت هستند و به روش‌های گوناگون اعتراض خود را اعلام کرده‌اند. گزارش رسمی دادگستری در سال ۱۳۹۹ نیز به‌وجود آلودگی و تهدید این معدن برای سلامت عمومی اشاره کرده است. باوجوداین، فعالیت معدن بدون جلب رضایت مردم دوباره آغاز شده است. در سال ۹۹ یکی از اعضا شورای شهر دهکهان به کرمان نو گفته بود: «این معدن که در طرح هادی روستا نیز بوده، بدون رضایت اهالی شروع به فعالیت کرده و یکسال بعد از بهره‌برداری برخی درختان باغ‌های میوه دهکهان خشک و باعث نگرانی مردم شده‌اند. پس‌ازاین، موضوع مردم به‌دلیل خشک‌ شدن درختان و نگرانی از به خطر افتادن سلامت خود و اعضای خانواده، از طریق دادگستری شاکی شدند و با دستور قاضی، کارشناس رسمی دادگستری مأمور به بررسی موضوع شد. درنهایت، با توجه به نامه آزمایشگاه و بررسی‌های میدانی مشخص شد علت خشک شدن درختان، فعالیت معدن بوده و از سوی دادگستری دستور به عدم فعالیت آن و کسب مجوز دوباره محیط‌زیست داده شد.»

|پیام‌ما| جمعی از فعالان آب و محیط‌زیست سیستان‌وبلوچستان به «شینا انصاری»، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور، نامه‌ای سرگشاده نوشته و در‌ آن نسبت به وضعیت شکننده و بحران‌های محیط‌زیستی سیستان‌وبلوچستان به‌ویژه منطقه سیستان هشدار داده‌اند و درخواست اقدامی عملی کردند. نامه‌ای که در آن از وضعیت محیط‌زیست این استان به‌ویژه تالاب هامون و پیامدهای تصمیم‌های دولت برای آن، ابزار نگرانی می‌کنند. این نامه هشدار می‌دهد: «تالاب بین‌المللی هامون منشأ غالب کانون‌های گردوغبار منطقه سیستان، ولایت‌های جنوب غربی افغانستان و ایالت بلوچستان پاکستان محسوب می‌شود. توده‌های گردوغبار با توجه به باد غالب منطقه، از جنوب ولایت فراه و ولایت نیمروز برخاسته و پس از ترکیب‌شدن با قریب به ۱۵۰ هزار هکتار خاستگاه‌های داخلی گردوغبار، شرایط آخرالزمانی را به سیستان تحمیل می‌کند.»

دهمین نسخه «گزارش جهانی از آوارگان داخلی» یا GRID، بار دیگر آمار بی‌سابقه‌ای اعلام کرده است؛ تا پایان سال ۲۰۲۴، ۸۳ میلیون و ۴۰۰هزار نفر در کشور خود آواره شده‌اند.شمار آوارگان داخلی ۲۰۲۵ که تعداد بی‌خانمان‌شده‌های داخل کشورها را تا پایان سال ۲۰۲۴ محاسبه کرده، بیش از دو برابر آمار اولین گزارش این سازمان است که یک دهه پیش منتشر شد.

هر روز ۸۰۰ نفر در اهواز به‌دلیل مواجهه با گردوغبار به مراکز درمانی و بیمارستان‌ها مراجعه کرده‌اند. از تعداد مردم آسیب‌دیده از غبار در شهرهای دیگر خوزستان آماری در دسترس نیست. اکنون چهار روز است که خوزستانی‌ها در هوای آلوده به گردوغبار نفس می‌کشند. غباری که از عراق به کشور وارد شده، شهربه‌شهر پیش رفته است، چنان‌که هشدارهای قرمز و نارنجی در پی توفان‌های شدید، زندگی را در جای‌جای استان‌های غرب و جنوب‌غرب کشور به تعلیق درآورده است. غبار در دو روز گذشته علاوه‌بر خوزستان، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، کهگیلویه‌وبویراحمد و بسیاری نقاط دیگر را درنوردیده و حیات شهروندان را به خطر انداخته است. اداره‌کل هواشناسی خوزستان درباره ورود و تأثیر توده گردوخاک با منشأ کشور عراق، از روز دوشنبه تا پایان هفته هشدار داده و گفته بود افزایش سرعت باد، احتمال برخاستن گردوخاک محلی را هم به‌همراه دارد. در هشدارهای هواشناسی اعلام شده بود این پدیده ابتدا مناطق غربی، جنوب‌غربی و شمال‌غربی و سپس مناطق مرکزی و سایر نقاط خوزستان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و موجب کاهش دید افقی و افت کیفیت هوا می‌شود. طبق تصمیم کارگروه اضطرار آلودگی هوا، دیروز همه‌ مدارس استان خوزستان غیرحضوری برگزار شد. این شرایط در روز دوشنبه باعث دورکاری ادارات و تعطیلی دانشگاه‌ها در ۱۶ شهر خوزستان شد و یک روز پیش آن، یعنی یکشنبه (۱۴ اردیبهشت)، مدارس خوزستان در نوبت صبح غیرحضوری و مدارس نوبت عصر آبادان و خرمشهر هم غیرحضوری برگزار شد. پیش‌ازاین نیز به‌دنبال گردوغبار شدید همرفتی در ۱۰ اردیبهشت مدارس و دانشگاه‌ها در ۱۳ شهر غیرحضوری شد.