افزایش تولید پسماند و نگرانی‌های حاصل از خسارات اكولوژیكی، به‌عنوان یكی از چالش‌های مطرح‌شده در حوزۀ محیط‌زیست و مدیریت شهری مطرح است؛ شهر كرج از این قاعده مستثنی نیست. طبق نتایج حاصل از بررسی‌ها، حجم پسماند تولیدی در سطح كرج، همواره روند افزایشی داشته و باتوجه‌به هزینه‌های انجام‌شده در این زمینه، آسیب‌های اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی آن هنوز برقرار بوده و تا رسیدن به نقطۀ مطلوب، فاصلۀ زیادی دارد. مطابق آمار سازمان مدیریت پسماند، روزانه حدود ١٥٠٠ تن میزان پسماند ورودی مرکز دفع و پردازش «حلقه‌دره» است که ۷۰۰ الی ٧٥٠ تن به‌عنوان پسماند تولیدی شهر كرج است. در این میان منازل مسکونی، مهم‌ترین منبع تولید پسماند را به خود اختصاص داده‌اند. پسماند «تر» با بیشترین سهم حدود ٧٠٪؜ و پس از آن پلاستيک و كاغذ به‌ترتیب با حدود ١٢٪؜ و ٦٪؜، در رتبه‌های بعدی، بیشترین سهم را در تشکیل زباله‌های جامد شهری به خود اختصاص داده‌اند. بیش از ٩٠٪؜ پسماندهای تولیدشده در شهر كرج در مركز دفع و پردازش حلقه‌دره منتقل و در نهایت دفن می‌شود. افزون بر دفن غیربهداشتی و انتشار بوی نامطبوع، مركز دفع حلقه‌دره با معضلاتی مانند فقدان زیرساخت‌های مناسب نسبت به میزان پسماندهای ورودی، به‌سرانجام‌نرساندن عملیات عمرانی و زیرساختی در محل دفع، محدودبودن ظرفیت باتوجه‌به دفن حداكثری پسماندهای ورودی، عدم رعایت فاصلۀ مناسب با مناطق مسکونی و فرودگاه «پیام» كه در حداقل فاصلۀ استاندارد جانمایی شده است، مواجه است.

تغییر اقلیم، ازدست‌رفتن تنوع‌زیستی و آلودگی پسماند؛ این‌ها بخشی از بحران‌های محیط‌زیستی است که کرۀ زمین با آن درگیر است. تنفس ساکنان این سیاره در غبار و آلودگی‌ هوا و ازبین‌رفتن گونه‌های جانوری هم، گوشۀ دیگری از درگیری محیطِ‌زیست ما با فعالیت‌های انسانی است. در میان بیانیه‌ها و راه‌حل‌های کشورها و سازمان‌های مختلف، اما گاهی هنر و رسانه با ایده‌های بصری می‌تواند فراخوانی شود تا اقدامات بیشتری برای حرکت به‌سوی راه‌حل‌های پایدار صورت گیرد. نمایشگاه «فراتر از بوم: چشم به کار طبیعت» به‌همین منظور به‌طور مشترک توسط برنامۀ توسعۀ سازمان ملل متحد (UNDP)، مرکز اطلاع‌رسانی سازمان ملل متحد در تهران (UNIC) با همکاری «آرت‌یونیتی» و گالری «اچ» برگزار شد. این نمایشگاه که از نوزدهم مردادماه آغاز به کار کرد و تا بیست‌وهفتم این ماه ادامه داشت، ۳۶ اثر هنری از ۱۸ هنرمند ایرانی را گرد هم آورد تا به چالش‌های جهانی محیط‌زیست از دریچۀ سه بحران به‌هم‌پیوسته‌ای که سیارۀ ما امروزه با آن روبه‌رو است، بپردازد. در بیانیۀ «فراتر از بوم» هم آمده، این نمایشگاه دعوتی بود تا مخاطب در دل موضوعات حیاتی تغییر اقلیم، شکنندگی طبیعت و تنوع‌زیستی ما و تأثیر بسیار مخرب آلودگی و پسماند سفر کند. همان‌طور که «استفان پریزنر»، هماهنگ‌کنندۀ مقیم سازمان ملل متحد در ایران، دربارۀ این نمایشگاه به «پیام ما» می‌گوید: «هنر و فرهنگ، رسانه‌ای فوق‌العاده‌ای برای جلب‌توجه و ترویج حمایت از سیاره‌مان است.»

|پیام ما| دو دهه خشکسالی پی‌درپی در سیستان‌وبلوچستان، بادهای موسمی ۱۲۰روزه را در این استان افزایش داده است؛ بادهایی که زمان پرآبی تالاب بین‌المللی هامون، عامل لطافت هوا بوده، امروز عامل بروز بیماری‌ها و مشکلات عدیده‌ای برای مردم این خطه شده است. اگرچه تاکنون کانون‌های گردوغبار در کشور شناسایی و برنامه‌های هدفمندی نیز برای مقابله با آن تدوین شده است، اما برای کاهش آسیب‌ها از جمله مشکلات مربوط به سلامتی و بیماری، نیازمند برنامۀ فرامنطقه‌ای بلندمدت و تعامل همۀ دستگاه‌های ذی‌ربط است. گفته می‌شود بادهای ۱۲۰روزۀ سیستان، از مشهورترین و اثرگذارترین بادهای محلی ایران محسوب می‌شود که بخش شرقی کشور را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. وجود رسوبات ریزدانه در منطقه، باعث شده تا با وزش بادهای ملایم به حرکت درآیند و بستر بسیار مناسبی برای توفان‌های گردوخاک و ماسه فراهم کنند؛ به‌طوری که تاکنون خسارت‌های زیادی بر منطقۀ سیستان تحمیل کرده و امنیت شهرها و روستاها را تحت‌تأثیر قرار داده است. اما داستان از آنجا شروع می‌شود که مشکلات و معضلات مختلفی برای زندگی سیستانی‌ها به وجود می‌آورد؛ از جمله مهاجرت مردم و خالی‌شدن روستاهای منطقه از سکنه، پُرشدن انهار، رودخانه‌ها و مخازن طبیعی چاه‌نیمه‌ها، گسترش بیماری‌های مختلف به‌ویژه چشمی، تنفسی و ریوی (سیستان در رتبۀ نخست بیماری سل قرار دارد)، بسته‌شدن راه‌های ارتباطی و لغو و تأخیر پرواز هواپیماها و غیره را موجب شده است.

مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان از وزش باد شدید تا بیشینه ۱۰۱ کیلومتر بر ساعت در بامداد امروز در زابل خبر داد.

سازمان هواشناسی کشور، آغاز این هفته را نیز با هوایی با غلظت بالای گردوغبار در سیستان‌وبلوچستان به‌ویژه در شهرستان‌های زابل، زهک، هامون، نیمروز و هیرمند، پیش‌بینی‌ کرده است. در حالی غبار در این مناطق با بادهای صدوبیست‌روزه تشدید شده است، که کمتر از دو ماه قبل، دفتر محیط‌زیست سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی، در مورد افزایش خطر ابتلا به سرطان با تنفس گرد‌وغبار غلیظ با ترکیبات موجود در زیرگردهایی که در استان سیستان‌وبلوچستان به هوا بلند می‌شوند، هشدار داده بود و تأکید کرده بود، همۀ افرادی که در معرض این پدیده هستند، باید آزمایش‌های غربالگری سرطان را جدی بگیرند. بااین‌حال نه وزارت نیرو طی چند سال گذشته برای غبارهایی با منشأ داخل اقدام مؤثری انجام داده است و نه وزارت خارجه برای منشأ خارجی ریزگردها؛ تنها اقدام وزارت بهداشت، ارائۀ آمارهای کلی از بستری در بیمارستان‌ها بوده است.

ایران با هنجار اقلیمیِ جدید و شرایط آب‌وهوایی تازه‌ای متأثر از تغییر اقلیم و گرمایش جهانی مواجه است که خود را در افزایش شدید دما -تا دو برابر میانگین جهانی- افزایش تعداد و تداوم روزهای گرم (میانگین دمای سالانه در کشور در ۱۰ سال اخیر تا ۲ درجه بیش‌تر از متوسط ۱۰ ساله در ۵ دهۀ قبل است و تا این‌جای تابستان، خوزستان برای اولین‌بار ده روز متوالی دمای بالای ۵۰ درجه را تجربه کرده است)، کاهش بارندگی و تغییر الگوی بارش، تغییر زمانیِ فصل‌ها و زمانِ بارندگی‌ها، سیل و از همه مهم‌تر پیامدهای جانبی و مدیریتی این پدیده‌ها -مانند فرونشست، گردوغبار و تخلیۀ آبخوان‌ها و...- نشان داده است. در مقابل این شرایط جدید، راهبردهای منسوخ، واکنشی، قدیمی و بدتر از آن انفعال را باید کنار گذاشت. از سوی دیگر، بازگشت‌ناپذیری تغییر اقلیم و گسترش‌یابندگی‌اش، موضوع و مفهوم تاب‌آوری را به میان کشانده است. ‌‌‌اما مسئله این است: چه نوع تاب‌آوری؟!

ابلاغ برنامه به استان‌های غبارخیز

در ادامۀ گزارش روز گذشته در مورد نظر کارشناسان و فعالان محیط‌زیست دربارۀ «ویژگی‌های آیندۀ رئیس سازمان محیط‌زیست»، امروز نیز دیدگاه سه تن از صاحب‌نظران این حوزه منتشر می‌شود. هدف از این گزارش‌ها کمک به افزایش شناخت اعضای کمیتۀ محیط‌زیست ستاد رئیس‌جمهور منتخب از اولویت‌های جامعۀ محیط‌زیستی کشور است.

|پیام ما| با تداوم بادهای ۱۲۰ روزه، طوفان گردوغبار باعث ایجاد شرایط بحرانی در منطقۀ سیستان‌وبلوچستان شده و تلاش‌های فوری برای ارائۀ خدمات درمانی و رسیدگی به بیماران درحال انجام است. این توفان سرعت ۱۱۵ کیلومتر در ساعت منطقۀ سیستان واقع در شمال استان سیستان‌وبلوچستان را درنوردید.

بررسی فهرست در دسترس حوادث و سوانح کشور نشان می‌دهد که مدیریت اطلاعات و مستندسازی حوادث و سوانح، نیازمند تدوین فرآیندی یکپارچه مبتنی بر روش‌های علمی و تعاریف واحد و ثبت دقیق و به‌موقع اطلاعات در راستای کاهش آسیب‌ها و خسارات ناشی از حوادث و سوانح است. همچنین، تحلیل روندها، ثبت نظام‌یافته و یکپارچۀ تجربه‌ها و تدوین درس‌آموخته‌ها، منجر به شناخت علت وقوع حوادث و سوانح، کاهش اثرات ناشی از آن‌ها و ارتقاء کیفیت فرآیند مدیریت ریسک و بحران در کشور خواهد شد. پژوهشگاه سوانح طبیعی کشور با انتشار گزارشی بر این نکات تأکید کرده است و آماری از میزان سوانح طبیعی کشور در سالی که گذشت ارائه داده است. طبق داده‌های این گزارش، سیستان‌وبلوچستان بیشترین میزان خسارت سوانح طبیعی غیر از زلزله و آتش‌سوزی را در سال ۱۴۰۲ تجربه کرده است.