در جنوب آسیا، جایی که خورشید تقریباً در تمام روزهای سال بر زمین می‌تابد، هند رکورد تازه‌ای در بهره‌گیری از انرژی خورشیدی ثبت کرده است. پرجمعیت‌ترین شبه‌جزیره منطقه، در نه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۹ گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر به شبکه برق خود افزود که بیش از دوسوم آن خورشیدی بود. براساس داده‌های رسمی وزارت انرژی‌های نو و تجدیدپذیر هند (MNRE)، تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵ ظرفیت کل نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور به حدود ۲۴۷.۳ گیگاوات رسیده است.

|پیام‌ ما|باوجود اینکه وزارت نیروی دولت چهاردهم وعده داده بود طی چهار سال بیش از ۳۰ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر تولید می‌کند، اما تاکنون حتی یک‌دهم مجوزهای صادرشده برای احداث نیروگاه خورشیدی یا سایر تجدیدپذیرها به شبکه و مدار توزیع برق وارد نشده است. نزدیکی زمستان و احتمال بی‌گاز ماندن نیروگاه‌ها مانند سال گذشته و ترس دولت از تکرار خاموشی در روزهای سرد، باعث شد رئیس‌جمهوری نیز مستقیماً در مورد این بخش دستور صادر کند: «پنل‌های خورشیدی نباید در گمرک بمانند.» کارشناسان می‌گویند به رئیس‌جمهوری آدرس غلط داده‌اند. از یک‌سو، تحریم‌ها باعث شده است ایران فقط بتواند از چین پنل وارد کند که به‌خودی‌خود پروسه بسیار طولانی‌ است. از سوی دیگر، درصورت ترخیص پنل از گمرک هم، دولت سهم ۸۰ درصدی خود از تأمین مالی احداث نیروگاه‌ها را محقق و پرداخت نمی‌کند. مشکل اصلی در این دو بخش است، نه ترخیص گمرک.

رئیس ساتبا اعلام می‌کند طی یک سال گذشته ۸۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی پروانه صادر شده؛ رقمی که سه تا چهار برابر کل ظرفیت پیش از دولت چهاردهم است. اما وقتی پای زمین‌های واقعی، قراردادهای بسته‌شده و بهره‌برداری عملی به میان می‌آید، تصویر متفاوتی از واقعیت آشکار می‌شود؛ از حدود ۲۸ هزار هکتار زمین تخصیص‌یافته که به‌صورت بالقوه می‌توانست ۱۸ هزار و ۶۰۰ مگاوات برق خورشیدی تولید کند، تنها چهار هزار و ۵۰۰ هکتار تحویل سرمایه‌گذاران شده و کمتر از هزار مگاوات برق به شبکه رسیده است. اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد بسیاری از زمین‌ها نیمه‌تمام و بلاتکلیف مانده‌اند و بخش قابل‌توجهی از زمین‌ها حتی به سرمایه‌گذاران واقعی داده نشده است. از سوی دیگر، آمار مربوط به زمین‌های واگذارشده برای احداث نیروگاه خورشیدی از سوی سازمان‌های مختلف متفاوت اعلام می‌شود. سازمان منابع‌طبیعی کشور اعلام کرده بود ۲۰ هزار و ۲۳۴ هکتار زمین برای احداث نیروگاه خورشیدی به سازمان امور راضی اختصاص‌ یافته، اما آنچه سازمان امور اراضی به «پیام ما» ارائه می‌دهد، فاصله قابل‌توجهی با این عدد دارد.

با حضور وزیر نیرو، فردا مراسم بهره‌برداری از ۲۰۵ مگاوات نیروگاه خورشیدی و آغاز عملیات اجرایی ۷۵ مگاوات دیگر در سراسر کشور برگزار خواهد شد. این طرح‌ها با سرمایه‌گذاری بالغ بر ۸۴۰۰ میلیارد تومان و با هدف ارتقای ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر ایران اجرا می‌شوند.

عددها ساده‌اند اما معناهای بزرگی پشت خود دارند: بیش از ۲۷ تا ۲۸ هزار مگاوات مجوز نیروگاه تجدیدپذیر در کشور صادر شده و زمین‌ها هم واگذار شده‌اند. اما در عمل، کل نیروگاه‌هایی که واقعاً وارد مدار شده‌اند به کمتر از ۱۵۰۰ مگاوات می‌رسد. این شکاف بزرگ گویای یک حقیقت تلخ است؛ وعده‌های دولت در حوزه انرژی خورشیدی بیشتر روی کاغذ مانده است. توسعه نیروگاه‌های خورشیدی که قرار بود نسخه نهایی بحران ناترازی برق باشد، حالا بیش از هر چیز شبیه «رؤیافروشی» شده است؛ زمین‌ها داده شده و مجوزها صادر، اما پروژه‌ها هنوز در هزارتوی بوروکراسی و کمبود منابع مالی گرفتارند. کارشناسان می‌گویند پیچیدگی‌های اداری و کمبود تأمین مالی بزرگ‌ترین مانع پیشرفت است و بخش خصوصی بدون حمایت دولت قادر به تکمیل پروژه‌ها نیست. در پروسه سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر قرار است ۲۰ درصد آورده از بخش خصوصی و ۸۰ درصد از طریق صندوق توسعه ملی تأمین شود. دست‌اندرکاران این صنعت می‌گویند سهم ۸۰ درصدی صندوق یا دیر تخصیص داده شده یا اصلاً تخصیص داده نشده است.

در چارچوب پویش ملی «ایران آباد» و با حضور عباس علی‌آبادی وزیر نیرو، بهره‌برداری از ۱۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی در هشت استان کشور آغاز شد و ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران به بیش از ۲۲۱۶ مگاوات رسید.

در چارچوب پویش ملی «ایران آباد» و با هدف کاهش ناترازی انرژی، آیین بهره‌برداری از ۱۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی در هشت استان کشور سه‌شنبه ۱۸ شهریورماه با حضور عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، برگزار شد.

قرار بود تا پایان سال ۱۴۰۴، صنایع فولاد، سیمان، آلومینیوم‌، مس و فلزات اساسی، کانی‌های فلزی و غیرفلزی، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها و صنایع شیمیایی، مجموعاً ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه بسازند تا برای تأمین برق خودشان نیاز به شبکه سراسری نداشته یا وابستگی‌شان به شبکه سراسری حداقل شود. اما اکنون کل نیروگاه‌های ساخته‌شده در این بخش فقط دو هزار مگاوات و بازدهی آنها در حد ۳۴ تا ۳۵ درصد است. «آرش نجفی»، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، معتقد است ورود مستقیم صنایع که هیچ تخصصی در نیروگاه‌سازی و نیروگاه‌داری ندارند، به این حوزه، باعث کاهش راندمان و اتلاف منابع شده است. او و «حمیدرضا صالحی»، رئیس هیئت‌مدیره انجمن ساتکا، می‌گویند مسیر دولت از ابتدا اشتباه بوده و سیاست‌های ضعیف و نادرست، به‌جای حمایت، صنایع را سردرگم کرده و سرمایه‌ها را هدر داده است؛ اصلاح فوری سیاست‌های حمایتی و قیمت‌گذاری و ورود سرمایه‌گذاران متخصص تنها راه بازگرداندن اعتماد و تحقق توسعه پایدار انرژی است.