بایگانی مطالب برچسب: تغییر اقلیم

«حفظ و احیاء» به جای «بهره‌برداری»

نتایج نظرسنجی «پیام ما» از ۹۰ کارشناس حوزۀ منابع طبیعی، نشان داد که میان رسالت‌های تعریف‌شده برای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، تعارض وجود دارد و کارشناسان ترجیح می‌دهند که این سازمان به‌جای عمل به رسالت «بهره‌برداری و توسعۀ عرصه‌های طبیعی کشور»، به رسالت «حفظ و احیاء» این عرصه‌ها اهتمام ورزد. نظرسنجی همچنین نشان داد، کارشناسان بر این باورند که سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، اختیارات لازم برای محقق‌کردن وظایفی که به آن محول‌ شده را ندارد و فردی باید ریاست آن را برعهده بگیرد که توانایی بازنگری در نقش، جایگاه و رسالت‌های این سازمان در نقشۀ حکمرانی کشور را داشته باشد.

گپ‌وگفت بی‌صدای گیاهان

|پیام ما| تصور اینکه یک روز از خواب بیدار شویم و ببینیم که هم اینترنت و هم شبکهٔ تلفن قطع شده است و هیچ وسیلهٔ ارتباطی دیگری نیز در دسترس نیست، وحشتناک است؛ چرا که ما عادت داریم با دریافت اطلاعات از اطرافمان، برنامهٔ روزانه‌مان را تنظیم کنیم و حتی تصمیم‌گیری‌های بلندمدت خودمان را انجام دهیم. اینکه بدانیم امروز قرار است باران ببارد تا لباسی مناسب روز بارانی بپوشیم یا آنکه بدانیم قیمت ارز و طلا در بازار چه وضعیتی دارد تا بر اساس آن برای سرمایه‌گذاری تصمیم بگیریم، نمونه‌هایی از این اطلاعات هستند. جالب آنکه گیاهان نیز از شبکه‌ای ارتباطی بهره می‌گیرند که هم مواد غذایی و آب را بین یکدیگر تبادل می‌کنند و هم اطلاعات ارزشمندی را برای تصمیم‌گیری‌های آینده در این شبکه به‌ اشتراک می‌گذارند. «سون باتک» (Sven Batke) معاون بخش تحقیقات و تبادل اطلاعات در دانشگاه «اج هیل» (Edge Hill) انگلستان، در این مقاله اطلاعات جالبی دربارهٔ این شبکهٔ ارتباطی گیاهان ارائه می‌کند. او می‌گوید که احتمالاً به‌زودی می‌توانیم زبان ارتباطی گیاهان با یکدیگر را ترجمه کنیم و این‌ کار علاوه‌بر آنکه در کشاورزی کاربردهای فراوانی دارد، می‌تواند ما را در حفظ و احیاء اکوسیستم‌های جهان یاری کند.

تغییر اقلیم و سیاست‌گذاری محیط‌زیستی ایران

مبتنی‌بر شواهد ارزیابی‌ها و پژوهش‌ها، تغییر اقلیم تهدیدی جدی برای ابعاد مختلف امنیت و توسعۀ پایدار در جهان و مبرهن است که پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قابل‌توجهی به دنبال خواهد داشت. به‌علاوه می‌تواند عمدۀ مشکلات محیط‌زیستی پیشین از آلودگی آب‌وهوا گرفته تا مخاطرات پیرامون حفظ تنوع‌زیستی و زیست‌بوم و مشکلات مرتبط با پسماندها و... را تشدید کند. هرچند که هیچ کشوری از پیامدهای تغییر اقلیم مصون نیست، اما بنا به دلایل فراوانی، آثار سوء این ابرچالش به‌طور یکسان و یکنواخت در سراسر جهان توزیع نشده و نخواهد شد.

جنگ، جنگل‌زدایی و سیل در افغانستان

|پیام ما| در ۱۰ می ۲۰۲۴، «هارون نفس» در مهمان‌خانۀ خانواده‌اش در بغلان - شمال افغانستان - و با دوستانی که برای اقامت آمده بودند، وقت می‌گذراند. در تمام بعدازظهر، باران ملایمی می‌بارید، اما حدود ساعت ۳ بعدازظهر، آن‌ها صدای بلندی را شنیدند. نفس می‌گوید: «ما بلافاصله بیرون رفتیم تا ببینیم چه چیزی باعث این صدا شده است؟ گیج شده بودیم، فکر می‌کردیم ممکن است هواپیما باشد، اما بعد متوجه شدیم، سیل است!» طی دو روز، دست‌کم ۳۱۵ نفر در بغلان کشته، بیش از ۲۰۰۰ خانه ویران، حدود ۱۶۰۰ نفر مجروح و صدها نفر دیگر ناپدید شدند. سیل‌های ناگهانی در سایر ولایات افغانستان نیز ویرانی به بار آورد و حداقل ۵۰ نفر در غور، جان خود را از دست دادند. افغانستان همواره در معرض بلایای طبیعی بوده است. بر اساس یک گزارش، در میان کشورهای کم‌درآمد، از نظر تعداد مرگ‌ومیر بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۵، این کشور در رتبۀ دوم قرار دارد. بااین‌حال، فراوانی و شدت بلایایی مانند سیل ناگهانی، در افغانستان روند صعودی طی می‌کند؛ دلیل این امر، تنها تغییر آب‌وهوا نیست، بلکه درگیری‌های مسلحانۀ مداوم، این کشور را به‌شدت آسیب‌پذیر کرده است.

آب، مهم‌ترین اولویت سازمان حفاظت محیط‌زیست

چالش‌های فزایندۀ محیط‌زیستی ایران، به نقطۀ بحران رسیده و یا بعضاً در مواردی همچون موضوع آب، از مرحلۀ بحران عبور کرده است. ناترازی منابع و مصارف آب، گردوغبار ناشی از فرسایش خاک، فرونشست زمین حاصل برداشت خارج از توان از منابع آب زیرزمینی، عدم مدیریت پسماند و آلودگی هوا، نه‌تنها باعث ایجاد مشکلات اجتماعی و محیط‌زیستی در کشور شده، بلکه بعضاً در طی سال‌های اخیر، شاهد بروز بحران‌های سیاسی و امنیتی ناشی از آن تنها به‌عنوان مثال در یک موضوع آب در خشک‌شدن دریاچۀ ارومیه (۱۳۹۰)، خوزستان (۱۴۰۰)، اصفهان (۱۴۰۰)، چهارمحال‌وبختیاری (۱۴۰۱) و سیستان (۱۴۰۲) هستیم.

مسئولیت اجتماعی فرصتی برای حفاظت از محیط‌زیست

در دنیای امروز، مسئولیت اجتماعی صنایع به یکی از مباحث مهم در مدیریت تبدیل شده است. مسئولیت اجتماعی، به تعهد صنایع و شرکت‌ها در قبال مسائل اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی فراتر از منافع مالی کوتاه‌مدت اشاره دارد. این مفهوم تأکید می‌کند که صنایع، نه‌تنها باید به دنبال سودآوری باشند، بلکه باید تأثیرات فعالیت‌های خود بر محیط‌زیست، کارکنان، مصرف‌کنندگان و جامعۀ پیرامون را نیز در نظر بگیرند و به بهبود شرایط محیط‌زیستی، اجتماعی و اقتصادی کمک کنند. در حوزۀ محیط‌زیست، مسئولیت اجتماعی به معنای اجرای سیاست‌ها و برنامه‌هایی است که هدف آن‌ها کاهش اثرات منفی فعالیت‌های صنعتی بر طبیعت و منابع طبیعی است.

اقتصاد، مرکز توجه جمهوری‌خواهان در سیاست‌های اقلیمی

از منظر تعداد قابل‌توجهی از دانشمندان و پژوهشگران حوزه‌های مختلف، تغییر اقلیم بحران پیش‌روی جهان است. بدیهی است که نقش همۀ کشورهای جهان در شکل‌گیری این بحران یکسان نبوده است؛ همان‌طور که همۀ کشورها به صورت مشابه و به اندازه‌ای برابر، در معرض آسیب‌پذیری از این بحران نیستند. ایالات متحدۀ آمریکا در زمرۀ بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای درجهان قرار می‌گیرد. به‌‍طور کلی این کشور تاکنون مسئول انتشار بیش از ۴۰۰ میلیون تن (۰.۴ تراگرم) گاز گلخانه‌ای است که بیش از هر کشوری در جهان است. در سال‌های اخیر مردم آمریکا باتوجه‌‍به مواردی مانند افزایش دما، تغییر در الگوهای باد و بارش، وقوع وقایع فرین، توفان‌های هولناک، گرما و سرمای شدید و...، با پیامدهای تغییر اقلیم آشنا شده‌اند و به نقل از «نیویورک تایمز»، ۷۵ درصد ازآمریکایی‌ها به تغییر اقلیم اهمیت می‌دهند. درعین‌حال رویکرد احزاب مختلف، سیاستمداران و سیاست‌گذاران آمریکایی به اين مسئله متفاوت است. در ایالات متحدۀ آمریکا، دموکرات‌ها بحران تغییر اقلیم را تهدید وجودی عصر حاضر می‌پندارند و معتقدند با پیشروی آن، امنیت ملی و ثبات جهانی در معرض خطر قرارمی‌گیرد. بر اساس نظرسنجی‌های معتبر، ۵۹ درصد از دموکرات‌ها و مستقل‌های متمایل به دموکرات‌ها، تغییر اقلیم را اولویت اصلی کشورشان و ۷۸ درصد از آن‌ها، آن را جدی‌ترین تهدید قلمداد می‌کنند. ۸۵ درصد از آن‌ها نیز معتقدند در بهترین حالت، جوامع محلی از تغییر اقلیم تأثیر می‌پذیرند.

بخار دماوند و سیلاب؛ مخاطرات تغییر اقلیم

پانزدهم تیرماه ۱۴۰۳، سیلاب تابستانی در هوای آفتابی در روستای «گزنه» در نزدیکی دماوند، موجب خساراتی در این دره شد. در سال‌های اخیر، همین محل در ۱۰ شهریور ۱۳۹۷ در نتیجۀ ذوب‌شدن یخچال‌های دماوند در درۀ گزنه و شهر گزنک با سیلاب، متحمل خسارات زیادی شد و در ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ نیز سیل دیگری از ذوب‌شدن بخشی از یخچال‌های دماوند، موجب خسارت شد. جریان سیل و سرازیرشدن حجم زیاد رسوب با شیب تند منطقه، سیلاب‌های یخچالی و جریان‌های لاهار یا جریان واریزه‌ای را پدید می‌آورد.