لزوم توقف ساخت دو سد در «فارس» و «خوزستان»

تیرماه ۱۴۰۲ آبگیری سد چمشیر با فرمان رئیس‌جمهوری و وزیر نیرو علی‌رغم انتقاداتی که به آن شده بود، آغاز شد. این سد بر روی رودخانهٔ زهره، در استان کهگیلویه‌وبویراحمد و در فاصلهٔ ۲۵ کیلومتری شهرستان گچساران احداث شده است. ارتفاع این سد ۱۵۵ متر و حجم آن دو هزار و ۳۰۰ میلیون مترمکعب است. هدف اصلی از اجرای این سد بیشتر تعدیل کیفیت آب بااستفاده از ذخیره‌سازی سیلاب‌های فصلی بوده است. حوضهٔ آبریز رودخانهٔ زهره در سه استان فارس، کهگیلویه‌وبویراحمد و خوزستان واقع است. سرشاخه‌های رودخانهٔ زهره در استان فارس قرار دارد که به‌علت شرایط زمین‌شناسی منطقه و وجود چشمه‌های باکیفیت، این قسمت از رودخانهٔ زهره دارای کیفیت خوبی است. جریان آب خروجی از مرز استان فارس به‌سمت کهگیلویه‌وبویراحمد است که در استان کهگیلویه‌وبویراحمد به‌علت وجود چشمه‌های با شوری بالا جریان آب رودخانهٔ زهره در این محدوده دچار کیفیت نامطلوب می‌شود. 

هدف از اجرای سد چمشیر، همانگونه که ذکر شد، تعدیل کیفیت آب مخزن با استفاده از کنترل سیلاب‌ها است. اما برخلاف این اهداف، ظاهراً دولتمردان استان فارس درصدد تکمیل مطالعات و اجرای سدی به‌نام سد پارسیان در محدودهٔ استان فارس و قسمتی که جریانات آب رودخانه کیفیت خوب دارد، هستند. اگر جریانات آب سرشاخه‌ها که دارای کیفیت مناسب است، به‌سمت مخزن سد چمشیر قطع شود، اثرات محسوسی بر کاهش کیفیت و افزایش شوری آب مخزن سد چمشیر خواهد داشت. از طرف دیگر در پایین‌دست سد چمشیر و بعد از تعدیل شوری آب در مخزن سد چمشیر، مجدداً چشمه‌های شوری قرار دارد که باعث می‌شود جریان آب رودخانهٔ زهره در پایین‌دست سد‌، شور شود. خوشبختانه رودخانه‌ای به‌نام خیرآباد که دارای کیفیت بسیار خوبی است، به رودخانهٔ زهره متصل می‌شود که نتیجهٔ آن مجدداً مطلوب شدن کیفیت آب رودخانهٔ زهره می‌شود. بنابراین، قبل از ورود جریانات آب رودخانهٔ زهره به دشت سردشت، زیدون و هندیجان، کیفیت آب رودخانهٔ زهره مجدداً مطلوب می‌شود. اما اخیراً سدی به‌نام سد خیرآباد در محدودهٔ استان خوزستان و قبل از ورود رودخانهٔ خیرآباد به رودخانهٔ زهره در حال احداث است. این سد هم اگر به بهره‌برداری برسد، می‌تواند نقش مخربی در کاهش کیفیت آب رودخانهٔ زهره ایفا کند. 

درمجموع به‌جای اینکه با نگاه مدیریت جامع حوضهٔ آبریز سعی شود که آسیب‌های وارده به رودخانهٔ زهره از بابت منشأ شوری کاهش داده شود، متأسفانه به‌صورت جزیره‌ای از یک طرف در استان فارس با سد پارسیان و از طرف دیگر در استان خوزستان با سد خیرآباد اثرات نامناسب و غیر‌قابل جبرانی بر پیکرهٔ سد چمشیر وارد می‌کنند و نتیجهٔ آن همانا ورود آب‌های شور به دشت‌های پایین‌دست و کاهش تولید محصولات کشاورزی است. پیشنهاد می‌شود وزارت نیرو، ادامهٔ مطالعات سد پارسیان فارس و ادامهٔ اجرای سد خیرآباد استان خوزستان را هرچه زودتر متوقف کند.