|پیام ما| در حالی که پیگیری موضوع حقابه ایران از رودخانه هیرمند هنوز محل ابهام و یکی از مطالبات مردم سیستان و بلوچستان و نمایندگان آنان در مجلس است، اما تاکنون اقدام خاصی از جمله مذاکره با حکومت افغانستان به مرحله اجرایی نرسیده است. با این حال وزیر نیرو، سیاست ایران در قبال رودهای مرزی و منابع آب مشترک با کشورهای همسایه را «تعامل و همکاری با کشورهای همسایه در چارچوب قراردادها و همکاری‌های دیپلماتیک» می‌خواند.

«علی‌اکبر محرابیان» در جریان سفر به عراق در «سومین کنفرانس بین‌المللی آب بغداد» گفت: سیاست و راهبرد جمهوری اسلامی ایران در رودخانه‌های مرزی و منابع آب مشترک، تعامل و همکاری با کشورهای همسایه در چارچوب قراردادها و همکاری‌های دیپلماتیک بوده و در این خصوص همواره تلاش شده است که معضلات و مسائل آبی و محیط زیستی مشترک به سمت مذاکرات حقوقی و فنی هدایت شده و از سیاسی شدن موضوع آب با کشورهای همسایه اجتناب شود.
او که به عنوان وزیر نیرو در جایگاه «رئیس شورای حکام مرکز منطقه‌ای مدیریت آب شهری وابسته به یونسکو» نیز قرار دارد در این کنفرانس گفت: دو کشور ایران و عراق از پیشینه عمیق و تاریخی در حوزه‌های فرهنگی، تجاری و اقتصادی برخوردار هستند. علاوه بر این، دو طرف در حوزه تعاملات آبی نیز دارای سابقه‌ای طولانی بوده و در این‌باره دارای موافقتنامه‌ای مشخص راجع به استفاده از آب رودخانه‌های مرزی هستند.

قراردادهای بین ایران و عثمانی و بعدها ایران و عراق با قرارداد «آماسیه» در سال ۱۵۵۵ میلادی آغاز شده و آخرین آن هم بیانیه الجزیره در سال ۱۹۷۵ بوده که بین ایران و عراق به امضا رسیده است

سابقه اختلافات و تعاملات ایران و عراق بر سر آب به سال‌های دور بازمی‌گردد که بخش مهمی از این اختلافات بر سر مرزهای مشترک است که از دوران صفویه در ایران و حکومت عثمانی آغاز شده است. قراردادهای بین ایران و عثمانی و بعدها ایران و عراق با قرارداد «آماسیه» در سال ۱۵۵۵ میلادی آغاز شده و آخرین آن هم بیانیه الجزیره در سال ۱۹۷۵ بوده که بین ایران و عراق به امضا رسیده است. هرچند بیانیه الجزایر توسط «صدام حسین» زیرپاگذاشته شد و جنگ هشت ساله دو کشور را رقم زد اما با امضای قطعنامه ۵۹۸ سازمان ملل متحد، بار دیگر مرزهای مشخص‌ شده بین دو کشور به رسمیت شناخته شد.
حالا وزیر نیرو در اجلاسی که میزبان آن کشور عراق است، چشم‌انداز «کنفرانس بین‌المللی آب بغداد» را به‌کارگیری دیپلماسی، دانش و نوآوری در مدیریت آب و حفاظت از محیط‌ زیست در راستای سعادتمندی انسان‌ها دانست و گفت: برگزاری این کنفرانس در منطقه‌ای که از سویی دارای برخی از کهن‌ترین تمدن‌های آبی است و از سویی دیگر در حال حاضر دست به گریبان مشکلات متعددی به لحاظ منابع آب و محیط زیست است، می‌تواند متضمن فرصت‌های خاصی برای ارتقای هرچه بیشتر تعاملات آبی در سطح منطقه در راستای استفاده از روش‌ها و فناوری‌های نوین جهت سازگاری با کم‌آبی و شرایط اقلیمی این منطقه باشد.
او گفت: سابقه همکاری‌های فنی، علمی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای همسایه در حوزه رودخانه‌های مرزی و منابع آب مشترک، در قالب کمیسیون‌های دوجانبه و پروژه‌های مشترک به بیش از نیم قرن می‌رسد.
وزیر نیرو همکاری بین کشورها در حوزه‌های مختلف را از جمله اهداف سومین کنفرانس بین‌المللی آب بغداد برشمرد و بیان کرد: همانگونه که در هدفگذاری کنفرانس هم به درستی به آن پرداخته شده، موضوع همکاری بین کشورها، علاوه بر موضوعاتی که مستقیماً به تامین آب مرتبط است، در حوزه‌های مدیریت مصرف، ارتقای بهره‌وری و مدیریت آب و محیط‌زیست نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. به عنوان نمونه در حال حاضر منطقه با معضل گرد و غبار دست به گریبان است و افزایش تناوب و شدت طوفان‌های گرد و غبار در سال‌های اخیر، ضرورت همکاری‌های منطقه را دوچندان می‌کند.
محرابیان با بیان اینکه ایران دارای تجارب ارزشمندی در زمینه‌های مختلف آبی است، اضافه کرد: در همین راستا به دعوت از وزیر منابع آبی عراق، یکی از شرکت‌های فعال در زمینه شیوه‌های نوین آبیاری زیرسطحی و افزایش راندمان ایران در حاشیه کنفرانس و نمایشگاه جانبی آن حضور یافته است.
او همچنین گفت:‌ با توجه به محدودیت شدید منابع آبی به واسطه خشکسالی‌های پیاپی در سطح منطقه، ضروری است در زمینه بهبود مدیریت منابع آب، تشریک مساعی و توسعه همکاری‌ داشته باشیم. خوشبختانه طی سه ماه‌‌ اخیر، ملاقات‌ها و اجلاس‌های متعددی در سطوح مختلف بین دو کشور دوست و برادر ایران و عراق وجود داشته است که از جمله می‌توان به برگزاری اجلاس دوجانبه روسای جمهور و سه ملاقات‌ با وزیر منابع آب عراق اشاره کرد؛ نتیجه این ملاقات‌ها، فعال کردن همکاری‌های دوجانبه ای بود که مدت‌ها متوقف شده بود.
او همچنین ادامه داد: باید در کنار استفاده از تجربیات بین‌المللی و دیپلماسی آب، ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی و دینی نیز در تعاملات آب مرزی مورد توجه قرار گیرد.
علاوه بر موضوع رودخانه‌های مرزی در غرب کشور، موضوع حقابه رودخانه هیرمند در جنوب شرق کشور نیز یکی از مطالبات مهم جامعه از دستگاه دیپلماسی کشورمان است. آخرین معاهده بین ایران و افغانستان در سال ۱۳۵۲ هجری شمسی به امضا رسید. پس از آن با تغییرات پی‌درپی حکومت در افغانستان هیچ‌گاه عهدنامه جدیدی بین دو کشور امضا نشد و اقدام ویژه‌ای برای حفظ همان عهدنامه قدیمی نیز انجام نشد. این موضوع صدای مردم استان سیستان و بلوچستان و برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی را در آورده است. با این وجود وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو هربار وعده‌هایی برای پیگیری موضوع حقابه رودخانه هیرمند بیان کرده‌اند اما تاکنون مذاکرات رسمی بین دولت جمهوری اسلامی ایران و مقامات طالبان در افغانستان انجام نشده است.