نگاهی به چالش‌های بزرگترین آب‌شیرین‌کن فراساحلی جهان در سیستان

از زمان بهره‌برداری از بند انحرافی کمال‌خان از سوی افغانستان، بسیاری از زمین‌داران بزرگ پایین‌دست بند کمال‌خان به ایران مهاجرت کردند

زیاده‌خواهی‌های کشورهای بالادست در حوضه‌های آبریز مشترک باعث شده است امنیت آبی، غذایی و زیستی کشورهای پایین‌دست به مخاطره افتد و این مسئله یکی از مناقشات جدی میان دولت‌هاست. تغییرات آب‌وهوایی و نیاز کشورها برای افزایش سطح زیرکشت باعث شده است به‌سمت احداث سد بروند، اما در دو دهه اخیر سیاست مهار آب‌های سطحی به‌سمت ایجاد هژمونی آب و فراتر از آن آغاز جنگ آب منطقه‌ای رفته است. اسرائیل، ترکیه و افغانستان بارزترین مصداق عاملان جنگ آب منطقه‌ای هستند. پروژه‌های آبی موسوم به گاپ، داپ و... علاوه‌بر سیاست مهندسی اجتماعی ترکیه برای اثرگذاری بر روی کردهای جنوب این کشور، فجایع زیست‌محیطی بسیاری در کشورهای پایین‌دست مانند سوریه و عراق به‌وجود آورده که سایر کشورها از جمله ایران را متأثر کرده است.

پیش از احداث بند کمال‌خان، علی‌رغم اینکه دفتر رودخانه‌های مرزی از پیشرفت فیزیکی این بند آگاه بود، حجم قابل‌توجهی از ذخایر چاه‌نیمه در قالب بهره‌برداری از طرح موسوم به ۴۶ هزار هکتاری در مزارع سیستان رها شد که پس از بهره‌برداری از بند مذکور، در سایه بی‌تدبیری متولیان امر در دولت سیزدهم، بحران آب تشدید شد و ذخایر چاه‌نیمه در شرایط بحرانی و ذخایر حداقلی قرار گرفت. شرایط بحرانی تأمین آب شرب در سیستان و زاهدان منجر به تعریف طرح‌های اضطراری به‌صورت یک‌طرفه و با حذف نقش آب‌منطقه‌ای و محیط‌زیست شده و توسط آبفای سیستان‌و‌بلوچستان و وزارت نیرو اجرا شد