در چند دهه اخیر گمان می‌رفت که مغز از اثرات آلودگی هوا در امان است؛ یعنی به نظر می‌رسید اندام‌های دیگر از آلودگی هوا آسیب می‌بینند اما مغز انسان در امان است. اما اکنون یافته‌های تازه نشان می‌دهد که این تفکر اشتباه است و مغز نیز از آثار مخرب آلودگی هوا محفوظ نمی‌ماند.
در جدیدترین مطالعه‌ای که به‌ صورت مشترک از سوی محققان دانشگاه‌های بریتیش‌کلمبیا و ویکتوریای کانادا انجام شده و نتایج آن هفته پیش منتشر شد، مشخص شد که مواجهه با آلایندگی خودروهای دیزلی حتی برای زمان کوتاه، منجر به اختلال در ارتباط بین بخش‌های مختلف مغز می‌شود. بر اساس این یافته‌ها دو ساعت مواجهه انسان با دود خودروهای دیزلی باعث کاهش اتصال عملکردی مغز می‌شود. این موضوع با اندازه‌گیری میزان واکنش و ارتباط میان بخش‌های مختلف مغز اندازه‌گیری شد.
به طور خلاصه در این مطالعه ۲۵ فرد سالم بزرگسال در معرض دود خودروی دیزلی و هوای فیلتر شده قرار گرفته و فعالیت مغز آنها قبل و بعد از در معرض قرار گرفتن به وسیله روش تصویربرداری مغناطیسی عملکردی (fMRI) اندازه‌گیری شد.
محققان تغییرات شبکه حالت پیش فرض (DMN) ذهن را در بخشی از مغز که نقش مهمی در حافظه و تفکرات داخلی دارد تحلیل کردند و به کاهش ارتباط عملکردی در شرکت کنندگان در آزمایش پی بردند.
دکتر جودی گاوریلوک، استاد روانشناسی دانشگاه ویکتوریا و نویسنده اول این تحقیق گفت: «ما می‌دانیم که این تغییرات در اتصالات عملکردی مغز منجر به کاهش توانایی شناخت و افسردگی می‌شود، اما برای شناخت کامل اثرات مخرب این موضوع تحقیقات بیشتری مورد نیاز است و ممکن است علاوه بر این، آسیب‌هایی به توانایی تفکر و کار کردن انسان وارد شود.»
اگر چه اثرات مشاهده شده در این پژوهش موقتی بوده و پس از اتمام مواجهه با دود خودروی دیزلی این اثرات از بین رفتند، اما دکتر کریس کارلستن، نویسنده ارشد این پژوهش، استاد و رئیس پزشکی تنفسی و مسئول کرسی تحقیقاتی کانادا در بیماری‌های ریوی شغلی و محیطی در بریتیش کلمبیا احتمال می‌دهد که در صورت تداوم مواجهه با دود خودروهای دیزلی، این اثرات می‌تواند بلندمدت باشد. بنابراین او توصیه می‌کند که مردم باید تا حتی‌الامکان از مواجهه طولانی‌مدت با آلودگی ترافیک دوری کنند و در زمان تردد با خودرو، از عملکرد سیستم تهویه هوای خودرو و بالا بودن شیشه اتومبیل مطمئن شوند.
این مطالعه و هشدارهای آن در حالی است که بر اساس مطالعات سیاهه انتشار آلاینده های هوا در شهر تهران، ۳۴ درصد از انتشار ذرات معلق به هوا ناشی از خودروهای دیزلی بوده و در سایر شهرها نیز سهم این ناوگان در انتشار آلاینده ذرات معلق قابل توجه است. فرسودگی بیش از حد ناوگان حمل و نقل عمومی منجر به افزایش آلایندگی این ناوگان می‌شود، و این در شرایطی است که سال‌هاست نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی در کشور متوقف شده یا بسیار کُند پیش می‌رود و میزان توجه دولت‌ها به این وضعیت به هیچ وجه مطلوب نیست. برای مثال در لایحه بودجه سال ۱۴۰۲ دولت فقط چیزی در حدود ۱۳۰۰ میلیارد تومان برای توسعه و نوسازی حمل و نقل عمومی در نظر گرفته شده که با این بودجه فقط می‌توان ۶۰۰ اتوبوس را نوسازی کرد. در همین حال در شهر تهران پنج هزار و در کل کشور بیش از بیست هزار اتوبوس فرسوده وجود دارد. حال که روز به روز آثار مخرب آلودگی هوا بر سلامت و زندگی مردم آشکار می‌شود، باید دید بی‌توجهی دولت‌ها تا چه زمانی ادامه دارد.