|پیام ما| سرپرست معاونت نظارت و بازرسی امور سیاسی و قضایی سازمان بازرسی کل کشور از بررسی عملکرد کارگروه اضطرار آلودگی هوای تهران خبر داده و گفته است: «به طور حتم با ترک فعل‌های انجام شده در این حوزه برخورد می‌شود.» این وعده تازه‌ای نیست و درباره نتیجه این بررسی‌ها هنوز توضیح شفافی داده نشده است. کمتر از یک ماه پیش هم دادستان تهران گفته بود اقدامات دستگاهی که در اجرای قانون هوای پاک ترک‌ فعل کرده باشد، در شعبه ویژه کارکنان دولت بررسی خواهد شد. ۱۴ دی نیز معاون قضایی دادستان کل کشور با اشاره به کمبود بودجه در اجرای قانون هوای پاک خبر داده بود که حداقل نام ۴ دستگاه از سازمان‌ها و نهادها که موظف به اجرای قانون هوای پاک بودند، تحت عنوان ترک فعل در این پرونده گزارش شده‌ است. حالا اظهارات جدید معاون سازمان بازرسی کل کشور نشان می‌دهد در بیشتر مواقع مدیران بعضی دستگاه‌ها در کارگروه اضطرار آلودگی هوای تهران، حاضر نشده‌اند و کارگروه استانی در مواردی، بدون توجه به قانون، از اعلام تعطیلی خودداری کرده است.

محمدمهدی بلندیان، سرپرست معاونت نظارت و بازرسی امور سیاسی از نظارت و بررسی عملکرد کارگروه اضطرار آلودگی هوای تهران خبر داده و با اشاره به اینکه آلودگی هوا به عنوان یکی از مهمترین معضلات شهری و دغدغه شهروندان به‌خصوص در فصول پاییز و زمستان طی سال‌های اخیر به شمار می‌رود، گفت: «این موضوع علاوه بر پیامدها و اثرات منفی فرهنگ، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و… اثرات جبران‌ناپذیری بر بهداشت و سلامت شهروندان دارد.» این‌طور که قوه قضاییه گزارش داده، به گفته او بخشی از اقدامات سازمان بازرسی در حوزه نظارت بر اجرای قانون هوای پاک ناظر بر بررسی عملکرد کارگروه اضطرار آلودگی هوا از حیث برگزاری جلسات و ابلاغ مصوبات است اما «با وجود تصریح قانونی مبنی بر حضور بالاترین مقام دستگاه اجرایی در کارگروه مواقع اضطرار آلودگی هوا، در اکثر مواقع مدیران برخی از دستگاه‌ها در کارگروه حاضر نشده و جلسه با حضور نمایندگان آنها برگزار شده است.»
بلندیان همچنین با بیان اینکه برخی از جلسات به صورت حضوری برگزار نشده و مصوبات از طریق دبیرخانه کارگروه ابلاغ شده؛ عنوان کرد: «به‌موجب تبصره ماده (۴) آیین‌نامه اجرایی، در مواقع لزوم به تشخیص استاندار، نمایندگانی از سایر دستگاه‌های ذی‌ربط و بخش‌های غیردولتی مرتبط بدون حق رای به کارگروه دعوت می‌شوند، اما بر اساس بررسی‌های به عمل آمده با وجود ارسال دعوتنامه برای برخی از دستگاه‌ها، نمایندگان آنها در جلسات حاضر نشده‌اند.»

به موجب مفاد ماده (۶) آیین‌نامه مورد اشاره، تمام دستگاه‌‌های موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب ۱۳۸۶) و اشخاص غیردولتی و ارائه‌دهندگان خدمات عمومی موظف به اجرای مصوبات کارگروه هستند اما بررسی‌ها حاکی از همکاری نکردن برخی از دستگاه‌ها در انجام تکالیف دارد

سرپرست معاونت نظارت و بازرسی امور سیاسی و قضایی سازمان بازرسی کل کشور به بررسی نحوه تصمیم‌گیری کارگروه پیرامون نحوه میانگین شاخص آلودگی هوا و سایر موارد مربوط نیز اشاره کرد و افزود: «بر اساس تبصره ماده (۲) آیین‌نامه اجرایی تبصره (۳) ماده (۳) قانون هوای پاک، دستورالعمل محاسبه و اعلام شاخص کیفیت هوا باید ظرف مدت یک ماه توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست تهیه و ابلاغ می‌شده که مشخص گردید با گذشت حدود ۳ سال از تصویب آیین‌نامه، دستورالعمل مزبور توسط وزارت بهداشت تهیه؛ اما مورد تأیید سازمان حفاظت محیط زیست قرار نگرفته و تاکنون ابلاغ نشده است.»
شاخص‌ها بومی‌سازی نشده است
در حالی که در هفته گذشته پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش و اظهار نظر وزیر کشور درباره اصلاح شاخص‌های آلودگی هوا برای جلوگیری از تعطیلی مدارس بسیار جنجالی شد، حالا معاون سازمان بازرسی گفته است که این شاخص‌ها هنوز بومی‌سازی نشده‌اند. بلندیان در رابطه با ملاک عمل کارگروه اضطرار آلودگی هوا توضیح داد: «ابتدا میانگین هر نوع از ذرات آلایندگی را محاسبه و بالاترین شاخص آلودگی هوا ( AQI) به‌عنوان شاخص آن ایستگاه انتخاب و سپس بالاترین میزان AQI بین تمامی ایستگاه‌ها به عنوان شاخص آلودگی هوای شهر انتخاب می‌شود. در حالی که مطابق دستورالعمل تهیه شده توسط وزارت بهداشت، باید داده‌‌های خام حاصل از سنجش آلاینده‌های هوا مربوط به هر ایستگاه با استفاده از رابطه مشخص و تعیین شده به مقادیر AQI جداگانه برای هر آلاینده تبدیل و سپس بالاترین مقدار AQI محاسبه شده در هر ایستگاه به‌عنوان مقدار AQI آن ایستگاه گزارش و بالاترین AQI در بین تمامی ایستگاه‌ها به عنوان شاخص آلودگی شهر تعیین و گزارش شود.» به گفته او، شیوه سنجش شاخص محاسباتی و اعلامی از طریق کارگروه منجر به ایجاد تفاوت معنادار با دستورالعمل مصوب وزارت بهداشت شده است.

کیت کنترل دستگاه اندازه‌گیری ذرات معلق بنا بر اظهارات کارشناس مربوطه همزمان با دستگاه در سال ۱۳۸۴ خریداری شده و برای کالیبراسیون دستگاه از آن استفاده می‌شود حال آنکه خود این کیت‌ها از سال ۱۳۸۴ هیچگونه بررسی و کنترل و کالیبراسیون نشده‌اند

سرپرست معاونت نظارت و بازرسی امور سیاسی و قضایی سازمان بازرسی کل کشور با اشاره به این موارد گفت: «درباره نحوه طبقه‌بندی بر اساس اعداد شاخص تاکنون مستندی ملاحظه نشد و حسب اطلاعات واصله، موارد بر اساس مطالعات سایر کشورها بوده و این امر در ایران مطابق اقلیم محیطی، بهداشتی و… بومی‌سازی نشده است.»
او همچنین درباره تعطیل نشدن تهران در وضعیت بنفش دی‌ماه و بی‌توجهی به قانون توضیح داد: «مطابق تبصره ذیل بند «ب» ماده (۵) آیین نامه اجرایی تبصره (۳) ماده (۳) قانون هوای پاک در شرایط پیش‌بینی یا تداوم آلودگی هوا بیش از ۴۸ ساعت تدابیر لازم بر اساس یک طبقه بالاتر از شاخص کیفیت هوا اتخاذ می‌شود از این رو کارگروه استانی هماهنگی شرایط اضطرار آلودگی هوا مکلف بوده با توجه به تداوم شاخص آلایندگی شهر تهران در روزهای نهم تا ۱۳ دی‌ماه سال جاری بر روی رنگ شاخص قرمز، بر مبنای رنگ شاخص بنفش (یک طبقه بالاتر) نسبت به تعطیلی همه مراکز اداری ، آموزشی و… (به‌غیر از مراکز خدماتی و اورژانسی) شهر تهران اقدام کند اما کارگروه استانی بدون توجه به صراحت مقرره مذکور از اعلام تعطیلی خودداری کرده است.»
دستگاه‌های سنجش از سال ۸۴ کنترل نشده‌اند
بلندیان در ادامه به بررسی عملکرد و تعداد دستگاه‌های سنجش آلودگی هوا و محل استقرار آنها نیز اشاره کرد و گفت: «شهر تهران دارای ۳۵ ایستگاه سنجش آلودگی هواست که تعداد ۱۴ ایستگاه از آنها تحت کنترل سازمان حفاظت محیط زیست و ۲۱ ایستگاه نیز در اختیار شهرداری تهران است که متاسفانه برخی از ایستگاه‌ها امکان اندازه‌گیری و تجزیه و تحلیل تمام آلاینده‌ها را ندارند چراکه در فصل سرد ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون مهمترین شاخصه آلودگی هواست که تمام ایستگاه‌ها قابلیت اندازه‌گیری آن را ندارند.»
او با اشاره به دیگر نتایج به دست آمده از این بررسی‌ها گفت: «کیت کنترل دستگاه اندازه‌گیری ذرات معلق بنا بر اظهارات کارشناس مربوطه همزمان با دستگاه در سال ۱۳۸۴ خریداری شده و برای کالیبراسیون دستگاه از آن استفاده می‌شود حال آنکه خود این کیت‌ها از سال ۱۳۸۴ هیچگونه بررسی و کنترل و کالیبراسیون نشده‌اند.»
بعضی دستگاه‌ها در انجام تکلیف همکاری نکردند
سرپرست معاونت امور سیاسی و قضایی سازمان بازرسی همچنین از بررسی نحوه همکاری و تعامل دستگاه‌های عضو کارگروه اضطرار و نحوه نظارت بر اجرای مصوبات نیز خبر داد و افزود: «به موجب مفاد ماده (۶) آیین‌نامه مورد اشاره، تمام دستگاه‌‌های موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری (مصوب ۱۳۸۶) و اشخاص غیردولتی و ارائه‌دهندگان خدمات عمومی موظف به اجرای مصوبات کارگروه هستند اما بررسی‌ها حاکی از همکاری نکردن برخی از دستگاه‌ها در انجام تکالیف دارد.»
چهارم بهمن‌ماه طی جلسه‌ای در سازمان بازرسی و با حضور معاونان وزرا و نمایندگان برخی دستگاه‌ها، عملکرد آنها در راستای اجرای تکالیف قانون هوای پاک بررسی شد. همچنین پس از دستور ریاست قوه قضاییه و تاکیدات ریاست سازمان بازرسی، دفتر بازرسی امور ویژه این سازمان نسبت به مکاتبه و برگزاری ۸۰ جلسه با دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط پیرامون نظارت بر اجرای قانون هوای پاک اقدام و ۳۷ پیشنهاد جهت اصلاح امور و اجرایی شدن تکالیف مقرر در این قانون را ارائه کرد. بر این اساس تعدادی از مسئولان دولت قبل به دلیل ترک فعل‌های صورت گرفته تفهیم اتهام شده و پرونده آنها در سیر ارجاع به دادسرا است.