ریزگردها و کرونا خیلی شبیه، خیلی متفاوت

کرونا و ریزگردها تشابه بسیاری در نحوه تاثیرگذاری بر جامعه دارند. مهمترین تاثیر هر دو، تهدید سلامت و جان شهروندان است. کرونا در کنار تهدید جان افراد جامعه، چوبی لای چرخ اقتصاد بود. تعطیلی گسترده فعالیت‌های اقتصادی مختلف تحت تاثیر کرونا، باعث ایجاد شرایط بحرانی از این منظر شد. در کنار سلامت و اقتصاد، موضوع آموزش نیز از اثرات کرونا در امان نبود؛ در عصر کرونا، آموزش و پژوهش شرایط تازه‌ای را تجربه کرد که اثرات آن شاید به سرعت مسایل سلامت و اقتصاد بروز نیافت اما نتایج منفی آن در آینده، بر تمامی بخش‌ها غیر‌قابل کتمان است. ریزگردها نیز دارای اثراتی مشابه هستند. تهدید سلامت جامعه، تعطیلی گسترده فعالیت‌های اقتصادی و آموزشی، بخش جدایی ناپذیری از زندگی این روزهای پر از پدیده گردوغبار است.

هر چند در میزان خسارت‌هایی سلامت، اقتصادی و اجتماعی این دو تفاوت‌هایی وجود دارد اما شاید بی‌راه نباشد که تفاوت اصلی را در واکنش تصمیم‌گیران و مدیران به این دو مقوله بدانیم. در موضوع کرونا، از ابتدا و به سرعت، همکاری‌های علمی و سیاسی گسترده در سطح جهانی ایجاد شد تا زمینه غلبه بر بحران، فراهم شود. نتیجه این همکاری‌ها، منجر به کنترل و تولید واکسن‌های متعدد در جهان شد. در سطح ملی هم دو سال گذشته، مهمترین موضوع در سطح مقامات، نحوه مبارزه با کرونا بود. اما ریزگردها با اثراتی مشابه و حتی فراتر از کرونا، واکنشی همسنگ آن ندیده است. اگرچه گردوغبار به گستردگی کرونا جهان را در برنگرفته است، اما در کشورهای درگیر این موضوع نیز نشانی از همکاری‌های سیاسی و علمی برای کنترل و مقابله با این بحران دیده نمی‌شود. در حالی که بخش وسیعی از خاورمیانه با این بحران مواجه است، همگرایی و هم افزایی درخوری برای مقابله با بحران وجود ندارد. واکنش مقامات کشورهای اطراف، بیش از آنکه معطوف به راه حل یابی برای مشکل باشد، بر رفع اتهام از خود و متهم کردن دیگر کشورها متمرکز است. گواه این مدعا، سخنان مقامات ترکیه، عراق و ایران در مورد تاثیرگذاری هر کشور بر ایجاد کانون‌های ریزگرد در منطقه است. شناخت و اولویت‌بندی عوامل تاثیرگذار بر این پدیده و برنامه‌ریزی برای حل آن، بیش از آنکه نیازمند تریبون‌های سخنرانی اتهام زدن و رفع اتهام باشد، به میزهای گفت‌وگو احتیاج دارد. در سطح ملی هم، با وجود پیامدهای منفی کوتاه و بلند مدت گردوغبار بر سلامت، اقتصاد و مسایل اجتماعی، اقدامات متناسب با عواقب آن آغاز نشده است. در دو سال شیوع کرونا، بخش‌های مختلف بر مدیریت این بحران متمرکز بودند اما در بحران کنونی، شاهد انفعالی خسارت‌زا هستیم. بخش‌های مختلف که مسئولیت مستقیم در این موضوع دارند، یا همانند سازمان محیط زیست، وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی نظاره‌گر دفن بخش‌های وسیعی از کشور در زیر خاک هستند یا همانند وزارت بهداشت و کشور به اعلام دیرهنگام تعطیلی یا عدم تعطیلی مشغولند. بحران ریزگرد در سطح جهانی همانند کرونا خسارت‌زا نیست اما در داخل شاید خسارتی بیش از آن و ماندگارتر داشته باشد. این بحران شرایطی را ایجاد کرده است که اقداماتی نه تنها هم وزن مقابله با کرونا که بیش از آن نیاز دارد. لازم است که بخش‌های مختلف از دستگاه دیپلماسی، وزارت خانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، مراکز تحقیقاتی، در سطح ملی و بین‌المللی، برنامه‌ها و اقدامات را تدوین تا در بازه‌های تعریف شده زمانی، این بحران تقلیل یافته و حل شود.