شهر دوستدار کودک دارای دو بعد بنیادین است: تجسم فضایی پیمان جهانی حقوق کودک و مشارکت کودکان در شکل‌گیری شهر. مفهوم مشارکت در شهر دوستدار کودک، ورای حق رای و انتخابات است و به فراهم‌سازی امکان مشارکتِ مستقیم کودکان در حوزه شهر و لحاظ اشکال مختلفِ ابراز و بیانگری فراتر از اشکال مرسوم نظر دارد. بعد مشارکت در شهر دوستدار کودک ناظر بر به رسمیت شناسی فاعلیت و سوژگی کودکان و اهمیتِ قوه تخیل و ایده‌پردازی آنان است.

مشارکت در شهر دوستدار کودک، مفهومی همه جانبه و شامل عرصه‌های تصمیم سازی، نظارت و اجراست و از صرفِ بازوی اجرایی بودن یا سطحِ نمایشِ مشارکت و امر نمادین فراتر است. مشارکت امری مقطعی و پروژه‌ای نیست، بلکه نیازمند استمرار، پیوستگی و نهادسازی است.
نظام طراحی، برنامه ریزی و مدیریت شهری در ایران، نظامی غیرمشارکتی است و امر اجتماعی و نهادی نیز از حوزه کالبدی و توسعه شهری جداست، همین امر سبب شده است که ایده شهر دوستدار کودک هنوز نتواند به مفهومِ مشارکت مطابق با اصول راهنماهای شهر دوستدار کودک از منظر یونیسف(صندوق حمایت از کودکان ملل متحد) دست یابد و اقدامات در زمینه شهر دوستدار کودک اگرچه ارزشمند اما یا محدود به «مناسب‌سازی شهر برای کودکان» البته به صورتی بسیار ناقص بوده‌اند یا فعالیت‌های فرهنگی و هنری(چنانچه بودجه‌های مختص کودکان در بسیاری از شهرداری‌ها اگر ردیفی تعریف می‌شد در این چارچوب بود) یا پروژه‌های مشارکتی نظیر شهردار مدرسه، غنچه‌های شهر، «شهری که دوست می‌دارم». شاید موفق ترین پروژه مشارکتی در این زمینه «شورای مشورتی کودکان» شهر اصفهان بود که با مدیریت شهری تعامل موثرتری را شکل داد و چهارچوبی مشارکتی را ایجاد کرد.
نخستین سندی که به صورتی جامع به موضوع مشارکت کودکان در شهر دوستدار کودک پرداخت، سند الزامات و ضوابط عام شهر دوستدار کودک مصوب 4/5/1400 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران است. اهمیت این سند از پنج جهت است: نخست آنکه این سند ملی است و برخلاف تجاربی نظیر شهردار مدرسه، غنچه‌های شهر، «شهری که دوست می دارم» و «شورای مشورتی کودکان» شهر اصفهان، محلی نیست. دوم آنکه بین نهادی است(به صورت مستقیم بین شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های ایران و به صورت غیرمستقیم و در فرآیند تدوین با مشارکت نهادهای مختلفی اعم از مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری، وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی، سازمان حفاظت از محیط زیست کشور، وزارت گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی، واحدهای شهر دوستدار کودک شهرداری‌ها ، مرکز اطلاع‌رسانی و امور بین‌الملل وزارت کشور)، سوم اینکه این سند در بند یازدهم، نهادسازی پایدار مشارکتی در قالب «شورای مشورتی شهری کودکان» کرده است که بیان می دارد: «شهرداری‌های و شوراهای اسلامی شهر در راستای تقویت زیرساخت‌های اجتماعی و فرهنگی و توسعه فرهنگ مشورت و مشارکت کودکان در فرآیند مدیریت شهری موظفند نسبت به تشکیل شورای مشورتی شهری کودکان اقدام کنند. این شورای مشورتی بسته به اندازه و جمعیت شهر خواهد بود که نظرات و دیدگاه‏‌های کودکان و نوجوانان شهر را در جلسات دوره‏ای و منظم با شورای اسلامی شهر به گوش مدیران شهر خواهند رساند و به نمایندگی از تمامی کودکان و نوجوانان شهر وظیفه پیگیری انعکاس نظرات و نیازهای آنان، در فرآیند تصمیم‏گیری شورای اسلامی شهر، تهیه طرح‌های توسعه و اجرای پروژه‏‌های مورد‌نیاز کودکان و نوجوانان توسط شهرداری را دارند»، چهارم آنکه مشارکت کودکان با طرح‌های توسعه شهری پیوند خورده است به نحوی که در بخش شش سند پشتیبان در ذیل عنوان «بستر‌سازی رویه‌‏ای جریان دوستدار کودک در شهرها و روستاها» به مشارکت کودکان پرداخته شده است. بدین ترتیب که «در تمامی فرآیند برنامه‏ریزی، طراحی و مدیریت فضاهای دوستدار کودک، مشارکت کودکان باید به عنوان یکی از بخش‌‏های اصلی جریان تولید اسناد طرح‌های توسعه شهری وجود داشته باشد. روش‌ها و تکنیک‌‏های مختلفی برای جلب مشارکت آنها حتی به تفکیک سن، گروه اجتماعی و جنسیت اعم از نقاشی، مصاحبه، بازدید میدانی و … وجود دارد. برخی روش‌های پیشنهادی برای جلب مشارکت کودکان در فرایند تهیه طرح‌های که هریک یا همه آنها بنابه موضوع طرح قابلیت کاربرد دارند، عبارتند از: آموزش طرح، نظرخواهی مشارکتی، بهره‏‌گیری از ظرفیت‌های نهادی مرتبط با کودکان و نوجوانان برای تهیه، نظارت و اجرای طرح، توان افزایی کودکان و نوجوانان برای مشارکت در فرآیند اجرای طرح و ارائه نوآوری در طرح مطابق با اصول شهر دوستدار کودک» و در بند نهم از طریق «چهارچوب انطباق طرح های توسعه شهری و روستایی با ملاحظات شهر دوستدار کودک» نیز مشارکت را در طرح‌های توسعه شهری و روستایی لحاظ کرده است. این موضوع از آنجا اهمیت دارد که توجه کنیم مرجع صدور این سند، «شورای عالی شهرسازی و معماری ایران» است که در تاریخ 48 ساله این نهاد اگر بررسی کنیم نظیر این سند به لحاظ هم‌‌پیوندی امر اجتماعی و نهادی با امر کالبدی- فیزیکی و درهم تنیدگی ساختاریِ مشارکت در نظام برنامه ریزی را نمی‌توان سراغ گرفت و این یک نقطه عطف در تاریخ فعالیت‌های شورای عالی شهرسازی و معماری است و پنجم، فرآیند تدوین مشارکتی سند است که هم اندیشی و هم افزایی جمع کثیری از فعالان سازمان های مردم نهاد حوزه کودک و متخصصان اجرایی و دانشگاهی آن را همراه داشت و در تداوم خود در روند تدوینِ شیوه‌نامه شورای مشورتی شهری کودکان، این قانون‌نویسی مشارکتی را تکمیل کرده‌است.
علاوه بر موارد فوق باید توجه کرد که مشارکت کودکان در شهر از منظرِ تمرین مشارکت و دموکراسی و فرهنگ سازی در این زمینه واجد اهمیت است و الگویی برای آموزش شهروندی در جریان عمل و تغییر خواهد بود که می‌تواند آینده شهرها و سرزمین ایران را دگرگون سازد.