شهر سبز (green city) یکی از بارزترین نمودهای توسعه پایدار در دنیای مدرن است. ایده ایجاد شهرهایی که آلودگی محیط زیستی کمی دارند و کمتر از سایر شهرها و مناطق صنعتی، آلاینده تولید و منتشر می‌کنند و در عین حال، هوشمند، مجهز و تکنولوژیک هستند، چند دهه است که در میان مدیران شهری و سیاستمداران طرفدار پیدا کرده است. در این مدت، چند شهر هم توانسته‌اند در این زمینه پیش قدم شده و این مفهوم را در مناطقی متحقق کنند.

مفهوم شهر سبز به خصوص در ادبیات مدیریت شهری هند بسیار پرطرفدار شده است. هند به علت ویژگی‌های خاص آب‌و‌هوایی‌اش (مانند وجود جنگل‌های استوایی، وجود رودهای پرآب، رطوبت بالا، بارش بسیار زیاد باران و …) برای ایجاد شهر سبز بسیار مناسب است.
با وجود جمعیت زیاد و فقر در برخی از مناطق این کشور پهناور، اما دولت هند عزم جدی دارد که طرح ایجاد شهرهای سبز را پیگیری کند. دولت بر این باور است که ایجاد شهر سبز به جز اینکه مانع آلودگی محیط زیست و هوا (که هند به شدت با آنها درگیر است) می‌شود، می‌تواند از هدررفت انرژی هم جلوگیری کرده و برای دولت نفع اقتصادی داشته باشد.
پروژه اونائو و چالش‌های ریز و درشتش
یکی از مناطق هند که طرح شهر سبز در آن اجرا می‌شود، منطقه اونائو (Unnao) در استان اوتار پرادش (Uttar Pradesh) است. پروژه شهر سبز اونائو دو سال قبل آغاز به کار کرد و تکمیل آن تا امروز ادامه دارد. این طرح به خصوص با اجرای پروژه بستر رودخانه گنگ (موسوم به Trans-Ganga project) بسیار مشهور و جنجالی شده است.
پروژه بستر رودخانه گنگ در تلاش است که شرایط توسعه پایدار را در اوتار پرادش و مناطق مرزی رود گنگ که به شدت آلوده هستند، محقق کند و به همین دلیل، ساخت مجموعه‌ای از خانه‌های متناسب با شرایط محیط زیست را آغاز کرده است. این ساختمان‌ها مجهز به پشت بام سبز، خنک کننده زمین (earth cooling)، پنل‌های خورشیدی، تغذیه آب‌های زیرزمینی (Groundwater recharge) و مدیریت پسماند است.
اما این، همه‌ دانسته‌های ما درباره این پروژه نیست. وب‌سایت Down to earth هند در گزارشی به موضوع شهر سبز اونائو پرداخته و ابعادی متفاوت از آن را مورد بررسی قرار داده است. طبق گفته نویسنده این پایگاه، حدود 400 هکتار از زمین‌های اونائو به طرح شهر سبز اختصاص یافته است. این زمین‌ها در منطقه‌ای مهم و حساس قرار گرفته و تا نزدیکی گنگ کشیده می‌شوند.
طبق اعلام مقامات محلی، حدود 10 هزار روپیه پول صرف این طرح شده و حدود 100 هزار هندی برای پیشبرد پروژه مشغول کار هستند.
آنچه اکنون طرح شهر سبز اونائو را دچار چالش کرده، مدیریت فاضلاب شهری و جلوگیری از هدررفت آب این منطقه است. بر اساس گزارش‌ها، روزانه مقادیر زیادی از آب‌ گنگ پمپاژ می‌شود و حدود 80 درصد از این آب به فاضلاب شهری می‌ریزد. این اتفاق، منطقه اونائو را تبدیل به یکی از پرمصرف‌ترین مناطق اوتار پرادش کرده است.
همچنین، طرح شهر سبز اونائو در تلاش است از ورود فاضلاب به رودخانه و آلودگی آن جلوگیری کند. این احتمال چیزی است که بسیاری از فعالان محیط زیست در هند را نگران کرده است. آنها می‌گویند اگر قرار است پروژه شهر سبز به اکولوژی گنگ آسیب بزند بهتر است هرچه سریع‌تر این طرح لغو شود. آنچه فعالان محیط زیست بر آن تاکید دارند این است که رودخانه گنگ به خصوص در منطقه کنپور (Kanpur) دیگر تحمل پذیرش آلاینده‌های جدید را ندارد. از این جهت، شهرهای مرزی گنگ باید تحت کنترل قرار بگیرند. منطقه اونائو دو آبراهه دارد که به گنگ ختم می‌شوند و از این جهت نقش بسیار پررنگی در آلودگی رودخانه بزرگ هند دارند. طبق اعلام سازمان‌های محیط زیستی هندوستان، دو آبراهه اونائو در این مدت به هیچ وجه کنترل نشده‌اند و آلودگی حاصل از فاضلاب شهری این دو مسیر آبی، مستقیما به رودخانه می‌ریزند.
اکنون بسیاری معتقدند طرح شهر سبز با توجه به شرایط رودخانه و منطقه اونائو به احتمال زیاد با شکست مواجه می‌شود و حتی ممکن است وضعیت رودخانه را قرمز کند.
طغیان گنگ، نگرانی جدی فعالان محیط زیست هند
ترس دیگر مسئولان شهری منطقه اونائو این است که اقداماتشان (به خصوص پروژه مربوط به رودخانه گنگ) باعث آسیب رسیدن به مناطق کنار رود و طغیان گنگ شود. خطر مربوط به طغیان گنگ البته مساله‌ای قدیمی است. دشت سیلابی گنگ در نزدیکی اونائو به علت ساخت‌و‌سازهای مختلف، ساخت ورزشگاه، مترو، معبد آکشاردام (Akshardham) و … به شدت آسیب دیده و افزودن باری جدید بر این منطقه می‌تواند سیلاب‌های وحشتناکی را به وجود بیاورد.
با این حال، برخی از موافقان پروژه شهر سبز و اصلاح ساختار فاضلاب شهری اونائو معتقدند که این پروژه هیچ آسیبی به دشت سیلابی گنگ نمی‌زند و در جاهایی اجرا می‌شود که از مناطق خطرناکی که احتمال سیل را زیاد می‌کند، دور هستند.
با وجود این شرایط حساس، برخی از مقامات هندی دست به کار شده‌اند تا بتوانند مساله را حل کنند.
مقامات محلی و دولت مرکزی هند جلساتی برگزار کردند تا بتوانند مساله تمیز شدن گنگ، تخریب بستر آن و به خصوص ادامه پروژه ساختمانی گنگ را حل کنند.
مسئول منابع آبی هندوستان در اظهاراتی ابراز امیدواری کرد که پروژه شهر سبز بتواند ادامه پیدا کند و به گنگ هم آسیبی نرسد.
اوما بهارتی در این باره گفت: «این پروژه برای اولین بار در کشور اجرا می‌شود؛ طرحی که صنایع سبز و غیر آلاینده را در خود جای خواهد داد. این پروژه بدون شک الهام‌بخش بسیاری از برنامه‌ریزان شهری خواهد بود، اما مقامات باید اطمینان حاصل کنند که این پروژه به گنگ آسیب وارد نمی‌کند.»