جمعه گذشته خبری منتشر شد که نشان می‌داد شهردار و تعدادی از اعضای شورای شهر آبادان به جای پاکبانان واکسن کرونا زده‌اند. علوم پزشکی آبادان گفته چون همگی ماسک داشتند، امکان تشخیص پاکبانان از سایر مدیران شهری فراهم نشده است. شهردار آبادان در توجیه کار خود گفته واکسن زده چون خود پاکبان‌ها خواستند، چون به واکسن شک داشتند و با این کار می‌خواسته ترس آن‌ها بریزد. مدتی از انتشار این خبر نگذشته بود که خبر آمد در شهر علی‌آباد گلستان هم تعدادی از مدیران شهرداری به جای پاکبانان واکسن کرونا دریافت کردند. انتشار اخبار واکنش تند کاربران حاضر در شبکه‌های اجتماعی را به همراه داشت، واکنش تندی که نشان از بی‌اعتمادی نسبت به توزیع واکسن بود. کاربرانی که پیشتر به کمبود واکسن، شفاف نبودن واکسن تزریق شده و اولویت‌بندی سند ملی واکسیناسیون وزارت بهداشت اعتراض کرده بودند حالا از نبود شفافیتی انتقاد می‌کردند که منجر به تزریق واکسن به افرادی شده که طبق اولویت‌بندی وزارت بهداشت، مشمول دریافت واکسن کرونا نمی‌شدند. هرچند که بعد از انتشار خبر دست اندازی در واکسیناسیون، وزارت بهداشت اعلام کرد که با خاطیان برخورد می‌کند و به طور مثال رئیس شبکه بهداشت علی آباد، برکنار شده یا وزیر بهداشت دستور فوری عزل سو‌استفاده‌کنندگان از واکسن کرونای پاکبانان آبادانی را صادر کرده است، اما همچنان خشم و بی‌اعتمادی عمومی فروکش نکرده و کاربران در فضای مجازی نسبت به روند واکسیناسیون اعتراض می‌کنند. حالا پرسش اینجاست که برای بازگرداندن این اعتماد چه باید کرد؟ آیا می‌توان با ارائه لیستی شفاف از دریافت‌کنندگان واکسن، نگرانی مردم درباره توزیع تعداد محدود و اندک آن را برطرف کرد؟از 800 هزار دوز واکسن وارد شده به کشور، طبق اعلام رسمی سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا، 30 هزار دوز سهم پاکبانانی شده که طبق سند ملی واکسیناسیون به همراه کادر درمان و سالمندان حاضر در مراکز نگهداری و بیماران خاص باید در اولویت مقابله با کرونا قرار می‌گرفتند. برای رفع خطای پیش آمده در آبادان و علی‌آباد گلستان یکی از اعضای شورای شهر تهران، مجید فراهانی نامه‌ای به وزیر بهداشت نوشته و پیشنهاد کرده که لیست شفافی از دریافت‌کنندگان واکسن از اعضای مدیریت شهری منتشر شود. پیشنهادی که پیشتر از سوی کاربران مجازی داده شده بود و با هشتگ شفافیت هم دنبال شد اما به گمان پزشکان نشدنی بود زیرا این اطلاعات در رده اسرار پزشکی و حریم شخصی افراد به شمار می‌رود. علی احمد رفیعی‌راد، جامعه شناس حوزه سلامت اما می‌گوید انتشار لیست، به مثابه انتشار لیست بیماران اچ‌آی‌وی نیست که گمان کنیم، انگ است و نباید در دستور کار قرار بگیرد: «باید در هرکاری شفاف‌سازی به صورت لیست منسجم وجود داشته باشد، سامانه‌ای مشخص که بتوانیم بر اساس آن کاملا ردیابی کنیم. البته اگر بخواهیم لیست تهیه کنیم هم باید در بستر شفاف باشد.» او مخالفت‌ها را صحیح نمی‌داند و می‌گوید انتشار این لیست به مثابه انگ نیست: زیرا «نگرانی اصلی و فعلی مردم از همین سیستم توزیع واکسن است» اما آیا شفاف‌سازی می‌تواند زمینه‌ای برای اعتماد سازی فراهم کند؟ رفیعی‌راد می‌گوید: « وزیر ما شلخته صحبت می‌کند، شلخته رفتار می‌کند، او نگرش پیشامدرن دارد، پس این دستگاه پیشامدرن است و نمی‌تواند شفاف کند.» او می‌گوید بحث اعتماد، ساختاری است و یک شبه نه به وجود می‌آید و نه یک روزه از بین می‌رود و روند مشخصی برای شکل‌گیری وجود دارد.
اعتماد‌سازی یکی روزه
به وجود نمی‌آید
رفیعی‌راد معتقد است که اتفاقی که درباره واکسیناسیون کارگران شهرداری آبادان و علی‌آباد رخ داده است، استثنا نیستند و به قاعده تبدیل شدند: «توجیهاتی که اعلام شد همواره در تمام روندها شنیده می‌شود. من بعدتر شنیدم که خاطیان برکنار شدند که اگر صحت داشته باشد، خبر خوبی است، اما می‌خواهم بگویم این اعتمادسازی ساختاری‌تر و بنیادی‌تر است و برای از بین بردن روند فعلی نیازمند اراده سیاسی قوی و نیرومندی است که بتواند آن را بشکند.» او معتقد است که ماجرای واکسیناسیون پاکبانان آبادانی تکرار می‌شود: «شهردار هم برکنار شود، این روند تکرار می‌شود، می‌دانید مثل این می‌ماند که یک منبع آبی روی سر شما سرازیر شود، اگر شما جایتان را عوض کنید، این مساله متوجه نفر بعدی هم می‌شود، می‌خواهم بگویم مساله ریشه‌ای است و به شاخ و برگش نیست. » او مثال دیگری درباره بیماری مالاریا می‌زند: «وقتی مالاریا در جایی زیاد مود نمی‌توان همه پشه‌ها را کشت بلکه باید منبع آلودگی را پیدا کرد، این مساله اعتماد هم ریشه‌ای است و باید برایش کاری کرد.» پاندمی‌ها روی اعتماد عمومی تاثیرگذارند، همچنان که به نظر می‌رسد کرونا روی اعتماد عمومی نیز موثر بوده است و خشم عمومی را زیاد کرده است. این جامعه‌شناس سلامت می‌گوید در شرایط سخت عموما خیلی چیزها عیان‌تر می‌شود و نمود آن بیشتر می‌شود: «باید بگوییم آینه کرونا، زیرا کرونا به مانند آینه درحال بازتاب همه چیز است، الان همه چیز عیان‌تر است شاید پیشتر هم مسائل مختلف پیش می‌آمد اما راست‌و‌ریس می‌شد اما الان در شرایط فشار درحال بروز همه جنبه‌های خودش است و هر جایی که گذاشته شود، شرایط را بازتاب می‌دهد» او می‌گوید این شرایط در تمام کشورها هم برقرار است و این آینه تمام قد برای آن‌ها هم بازتاب می‌دهد با این تفاوت که در کشورها دیگر حداقل‌هایی برای از بین رفتن ویروس وجود دارد.