درختان کهور پاکستانی اطراف جاده بوشهر-برازجان خاطرات زیادی از عبور و مرور ماشین‌ها را به چشمشان دیده‌اند. خاطراتی 50 ساله، درست از زمان کاشت. پیش از انقلاب وقتی دانشجویان شیرازی در طرح جهاد دانشجویی دست به کار کاشت آن‌ها شدند، درختان آنچه دیدند را بر حافظه تنه‌هایشان ثبت و ضبط کردند. این خاطره اما با قبلی‌ها فرق داشت. یک روز پاییزی اواخر ماه آذر آن‌ها ماشینی را دیدند که قرار راننده و سرنشینانش بر هرس شاخه‌های اضافی خودشان بود. همه چیز به قصد بزک کردن، شروع شد. بعد اما اتفاق دیگری افتاد. فقط شاخه‌های اضافی قطع نشدند، یک نفر با اره برقی به جان درختان افتاد. آن‌ها از نفس افتادند و خاطرات از حافظه تنه‌شان پاک شد. از یکی چند تنه رفت و از دیگری شاخه‌های جوان و سرزنده، درختان چند ده ساله قطع شدند و چوبشان رفت در ماشین‌های حمل چوب.

هیچکس نمی‌داند چه تعداد از درختان کهور پاکستانی جاده از نفس افتادند. منابع محلی می‌گویند درختان ساکن جاده بوشهر به برازجان بودند، اتوبان اصلی خلیج فارس که بوشهر را به دیگر شهرهای ایران وصل می‌کند. شاهدان عینی که از محل بازدید کردند، می‌گویند که درختان به شماره نمی‌آمدند: «در 20 کیلومتر جاده میان روستای گزبلند تا احمدی، درختان قلع و قمع شدند.» این را داریوش محبی، فعال محیط زیست به«پیام‌ما» می‌گوید. به گفته او در استان بوشهر، رسم تازه‌ای باب شده که سازمان‌ها برای هرس درختان پیمانکار استخدام می‌کنند: «هرس درختان اصولی دارد، یک نوع پیرایش است، این یکی شاخ و برگ اضافی و خشک شده و آن‌هایی که رشد بی‌مورد کرده حذف شود. این پیمانکار گاهی در شهرداری است در راهداری و گاهی هم در منابع طبیعی.» پیمانکار را اینبار راهداری استخدام کرده است، محبی می‌گوید: «از بعضی از درختان تنومند که چهار تنه اصلی داشتند، سه تنه بریده شده و تنها یکی مانده، از بعضی حتی شاخ و برگ کهنه هم هرس نشده و شاخه‌های جوان و سرحال بریده شده است.»

پیمانکار خطا نکرده

اداره راهداری می‌گوید پیمانکار خطا نکرده و درختان خشکیده بودند. حمیدرضا علم، مدیر کل اداره راهداری و حمل‌و‌نقل جاده‌ای استان بوشهر به «پیام‌ما» می‌گوید: «ما هر سال یک سری پیمانکار می‌گیریم تا درختان را هرس کنند و چوب‌های خشک شده را ببرند و از منظر بصری فضای خوبی ایجاد کنند.» او می‌گوید این اقدام با همکاری کارشناس منابع طبیعی انجام می‌شود: «معاون من حتی به محلی‌ها نشان داده که این تنه‌های بریده شده، خشک بوده، پارسال به دلیل بارندگی زیاد، علوفه زیادی کنار جاده سبز شده بود و پرتاب ته سیگار ماشین‌های عبوری منجر به ایجاد چند آتش‌سوزی در منطقه شده بود، تعدادی از درختان سوخته بودند، که این‌ها قطع شدند.» او می‌گوید از این بین تعدادی درخت سبز هم وجود داشتند که شاخه‌هایشان بریده شده است. حمیدرضاعلم می‌گوید این افراد که شاخه بریدند شناسایی شدند: «آن‌ها پیمانکار نبودند، پیمانکار طبق اصول منابع طبیعی کار انجام داده است، کارشناس منابع طبیعی برازجان پیشتر آمده و به آن‌ها توضیحات داده است.» حمیدرضاعلم‌ می‌گوید: آن‌هایی که شاخه بریدند دو نفر بودند و ماشین مملو از چوب داشتند، شناسایی شدند و از طریق مراجع قضایی برایشان کیفرخواست صادر شده است.» راهداری تعداد دقیق درختان را نمی‌داند. مسیری که می‌گوید با مسیر فعالان حوزه محیط زیست هم متفاوت است: «درختان یک طرف جاده عیسوند به احمدی بودند.»

منابع طبیعی: راهداری با ما هماهنگی نکرده است

اداره کل منابع‌طبیعی استان بوشهر اما توضیحات دیگری درباره این درختان می‌دهد، غلامرضا منتظری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر به «پیام‌ما» می‌گوید که راهداری هیچ هماهنگی با منابع طبیعی نداشته است: «مدارک و مستنداتش را ارائه دهند، این‌ها به تذکرات ما هم توجه نکردند، ضمن این‌که اداره راهداری مجوز حمل به صورت غیرقانونی به خودروهای حامل چوب داده که یکی از این خودروها متوقف و جریمه شده است.» منتظری هم تعداد درختان بریده شده را نمی‌داند، او می‌گوید که یک ماشین حمل چوب از سوی منابع طبیعی دشتستان متوقف شده و جریمه حدود 70 میلیونی هم برایش بریده شده است. چه کسی مسئول درختان بریده شده است؟ منتظری می‌گوید: «پیمانکار طرف قرارداد با اداره راهداری بوده است، من اطلاعی ندارم که پیمانکار چه کسی بوده، هیچ قراردادی با ما نداشته است و از نظر مقررات و تقسیم وظایف هم درباره درختان حاشیه جاده، راهداری باید جوابگو باشد.»

بلوط‌ها هم به جای هرس قطع شدند

منابع طبیعی نیمه دوم آذر امسال بازدیدی از پروژه هرس درختان داشته است، در متنی که از طرف روابط عمومی منابع طبیعی عنوان شده آمده است که: « در این بازدید به پیمانکار پروژه تفهیم گردید که فقط شاخه‌های جانبی و اضافی هرس شود و از قطع شاخه های اصلی خودداری شود.» با این حال منتظری می‌گوید که با وجود تذکر منابع طبیعی، پیمانکار توجهی نکرده است. راهداری اما می‌گوید: «در این بازدید تنها گفته شده بود که نحوه برش چگونه باشد، دستی شاخه‌ای شکانده نشود و مثلا با اره برقی شاخه‌های خشک جدا شود که ما هم همان را ابلاغ کردیم.» محبی می‌گوید کار فعلا متوقف شده است، حجم بالای درختانی که کسی تعداد واقعیش را نمی‌داند و مردم محلی تنها می‌گویند به شماره نمی‌آمده. اواسط بهمن‌ماه هم درختان مجتمع کشت و صنعت لرستان قطع شدند. قرار بود روی جنگل‌های بلوط این منطقه هم هرس شوند اما 200 درخت بلوط به جای هرس شدن تنها خاطره‌ای تلخ در ذهنشان ماند. خاطره تلخ از پا درآمدن.