تازه‌ترین سناریوهای بوی بد تهران

متهم ردیف اول بوی بد هنوز مشخص نیست

شهرداری تهران: گوگرد محتمل است اما قطعی نیست . اطلاعات نقشه‌های پراکنش بو نشان می‌دهد که امسال شهروندان بخشی از نواحی منطقه 18 و 19 بو را شنیدند.

|پیام‌ما| تهران هنوز هم بو می‌گیرد. بویی گند که ممزوج شده از بوی زباله و فاضلاب است و آخرین بار 23 آذر در تهران شنیده شد. پرونده متهمان این بو همچنان در پایتخت باز است. هنوز هیچکس نمی‌داند، سروکله بوی نامطبوع دقیقا از کجا پیدا شده است. بویی که اولین بار 12 دی ماه سال 97 سروکله‌اش پیدا شد و در سال 98 چهار بار شنیده شد، پیشتر شنیده نشده است. امسال هم 3 روز تهران بو گرفت، این‌بار در مناطقی که سال‌های گذشته بو را نشنیده بودند. متهمان بوی بد، هرسال مشابه سال قبل‌اند. فاضلاب، کارخانجات اطراف تهران، سوخت هر بار تکرار می‌شوند. بهار امسال اما متخصصان اعلام کردند که بوی بد کار گوگرد است. عنصری که البته همه مسئولان روی او اتفاق نظر ندارند.

از همان روزهای اولی که تهران بو گرفت، کارگروه‌های متعددی برای کشف منشا تشکیل شدند، یکی از گروه‌هایی که بایستی تحقیقاتی ارائه می‌داد، گروه زلزله‌شناسی بود. علت این تحقیق کشف ارتباط میان بو و زلزله بود. ارتباطی که گاه در بعضی از زلزله‌های چند ریشتری در کلان‌شهرها مشاهده شده بودند.

 گسل منتفی، گوگرد محتمل

علی بیت‌اللهی که سرپرست این گروه تحقیقاتی بود، چندی پیش به روزنامه «پیام‌ما» اعلام کرد که ارتباطی میان این بو و فعال شدن گسل‌های تهران وجود ندارد. نتایج تحقیقات او البته پای عنصر گوگرد را به ماجرای بوی نامطبوع باز کرده بود. رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره آخرین نتایج به دست آمده از تحقیقاتش می‌گوید: «این نتیجه به دست آمد که حدود یک روز یا دو روز قبل از انتشار بوی بد در شهر، میزان گاز اکسید گوگرد به حدود 4 تا 5 برابر خودش می‌رسد، در حقیقت روزی که گاز بیشتر می‌شود، این بو در تهران احساس نمی‌شود و چند ساعت یا حتی یک روز بعد این بو سراسر شهر تهران را پر می‌کند.» به عقیده بیت‌اللهی، در مدل‌سازی‌ها، وقتی گاز در هوا باشد و رطوبت نسبی هم بالا باشد، گوگرد به صورت باران اسیدی وارد سطح زمین می‌شود و به نظر می‌آید که وارد چاه‌های فاضلاب و در آن ترکیب می‌شود. گاز گوگرد هم بویی بد از خود متصاعد می‌کند و در کل ناحیه منتشر می‌شود.

این تحقیق البته هنوز نتوانسته علت افزایش این گوگرد دی‌‌اکسید را در سطح شهر پیدا کند، علتش عدم ماندگاری گاز در هوا و کمبود ایستگاه‌های سنجش بو در شهر است. تحقیق البته سرنخ‌های قبلی را درباره بو رد می‌کند. بیت‌اللهی می‌گوید: «کارخانه‌های چرم و لبنیات، فاضلاب، کاهش کیفیت بنزین و حتی زباله به عنوان عاملان اصلی معرفی می‌شوند اما همه این‌ها سال‌های گذشته هم بودند و در زمان بارندگی بویی از خود متصاعد نمی‌کردند.»

مهر تایید ادعای بیت‌اللهی، مدیر شرکت کنترل کیفیت هوای تهران جزو اولین افرادی بود که به رد میان بو و گوگرد اشاره کرده بود. حسین شهیدزاده، چندی پیش به ایسنا گفته بود که پیش از استشمام بو در تهران میزان گوگردی در هوا افزایش پیدا می‌کند.

 شاید اینورژن مرتبط باشد

اداره کل محیط‌زیست  شهرداری تهران اما چندی پیش اعلام کرده بود که تحقیقات جامعی را برای شناسایی کانون بوی نامطبوع در شهر تهران آغاز کرده است، تحقیقاتی که با کمک و همیاری دانشگاه شهید بهشتی آغاز شده و هنوز نتایج آن منتشر نشده است. اما سناریوهایی برای شناسایی ردپای بو در آن پیدا شده است. شینا انصاری، مدیر کل محیط‌زیست  شهرداری تهران برخلاف گروه‌های قبلی اما گوگرد را عامل مرتبطی به بوی نامطبوع نمی‌داند و به «پیام‌ما» می‌گوید، گوگرد خودش بو ندارد و تنها محتمل است که بو کار گوگرد باشد: «موضوع عدم قطعیت زیادی دارد و هنوز نمی‌توان به‌طور علمی گفت که منشا بو دقیقا کدام است.» انصاری اتهام را به گردن کارخانجات روغن‌نباتی یا کارخانجات لبنیاتی نیز نمی‌اندازد و می‌گوید ممکن است که این کارخانه‌ها به صورت موضعی آلودگی تولید کرده باشند اما بازهم به قطعیت نمی‌توان گفت که سوخت کارخانجات دلیل چنین بویی بوده است.

سناریوی دیگری که ممکن است به بو ارتباط داشته باشد، پدیده اینورژن یا وارونگی‌دما در فصول سرد سال است. انصاری در این‌باره می‌گوید:«شاید بتوان گفت که کانون بو دائمی است اما وقتی هوای شهر محبوس می‌شود، بو به حد استشمام می‌رسد. بنابراین می‌توان گفت این بو در مواقع آلودگی هوا به حد قابل استشمام می‌رسد.»

تجمیع زباله، اینورژن و سرعت کم وزش باد و کانال‌های آب سطحی، آلودگی هوا و استفاده از سوخت مازوت یا حتی نقاط انفصال فاضلاب از جمله متهمانی هستند که البته هنوز مشخص نشده کدام یک مقصر صد در صد بوی بد تهران‌ هستند. 

بحث خرید دستگاه بوسنج هم از مسائل دیگری بود که اعضای شورای شهر تهران در همان لحظات اولیه استشمام بو به آن اشاره کرده بودند، مدیر کل محیط‌زیست  شهرداری تهران می‌گوید که دستگاه پرتابل سنجش گازهای محیطی خریداری شده اما دقتش به اندازه دستگاه‌های شرکت کنترل کیفیت هوا نیست. امسال هم در روزهای هشتم و یازدهم و بیست‌و‌سوم آذر ماه، تهران بوی بد گرفت. نواحی درگیر بوی بد در پایتخت اما هرسال تغییر می‌کنند. طبق نقشه‌هایی که روزنامه «پیام‌ما» اطلاعات امسال آن را برای نخستین بار منتشر می‌کند، منطقه 7 همواره جزو نقاطی بوده که شهروندان آن، بوی  بد را استشمام کردند. نقشه‌های اداره کل محیط‌زیست  شهرداری تهران همچنین نشان می‌دهد که امسال نسبت به سال گذشته بو در بیشتر نقاط تهران به حد استشمام نرسیده است.

با وجود این سناریوها و اطلاعات پراکنده اما هنوز مشخص نشده بوی نامطبوع کار کدام متهم است. بویی که پیشتر در شهرهای دیگری نظیر اصفهان و زنجان نیز شنیده شده است، در اصفهان البته گفته شده بود که مشکل نشت گاز است، محیط‌زیست  می‌گوید که خواسته شده تا مطالعات تطبیقی در سایر شهرها هم به وجود بیاید.