زلزله قزوین، مردم گسل نشین ایران را از وقوع زمین لرزه‌ای بزرگتر نگران کرده

زلزله بزرگتری در قزوین اتفاق نمی‌افتد

دو روز گذشته بود که لرزه‌ای به قدرت 5.4 ریشتر مرز استان‌های قزوین و همدان، حوالی آوج را لرزاند. کانون زمین لرزه در ۲۵ کیلومتری آوج (قزوین)، ۲۹ کیلومتری آبگرم (قزوین) و ۳۰ کیلومتری دمق (همدان) بود. زلزله را بسیاری از تهرانی‌ها نیز احساس کردند. احساس زلزله با ترسی قدیمی همراه بود.

ترس از زلزله‌ای بزرگ‌تر. اما این ترس چه قدر امکان دارد که به حقیقت بپیوندد؟ امیر ساعدی داریان، استادیار دانشکده مهندسی عمران، آب و محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی که متخصص سازه و زلزله شناسی است، در گفت‌وگو با «پیام ما» ابعاد این زمین لرزه را شرح می‌دهد.

او می‌گوید ایران، کشوری است با گسل‌های متعدد و اینکه ما درگیر زلزله باشیم اصلا مسئله غیر عادی نیست: «در طول روز زلزله‌های متعددی در کشور اتفاق می‌افتد اما چون اغلب کوچکند، اکثرا احساس نمی‌شوند.»

ساعدی معتقد است زلزله‌ای که دو روز گذشته  در گسل کوشک، آوج قزوین اتفاق افتاد توان لرزه زایی تا حدود 6  و حتی 7 ریشتر را هم دارد: « سال 81 در همین گسل زلزله‌ای اتفاق افتاده بود که منجر به فوت حدود 200 نفر از افراد محلی نیز شده بود. شواهد نشان می‌دهد که زلزله 4.5 ریشتر دو روز گذشته و چند پس لرزه که بعد از آن اتفاق افتاد، زلزله اصلی بوده است. با توجه به اینکه زلزله فاصله چند کیلومتری از آوج و آبگرم هم داشته، خسارت زیر 2 درصد ایجاد کرده است.»

او معتقد است که با این تفاسیر تا مدتی دیگر هم زلزله‌ای بزرگتر از این مقدار در این گسل رخ نمی‌دهد: «هر گسل یک دوره زمانی برگشتی دارد.

باتوجه به طول و مختصات و توان لرزه زایی یک گسل در طول سال‌ها می‌توان پتانسیل بازگشت زلزله‌های بزرگ از آن گسل را تشخیص داد.» ساعدی می‌گوید این دوره زمانی بازگشتی، یک روزه و ده روزه نیست: «به عنوان نمونه یک گسل که توان لرزه زایی بالای هفت ریشتر دارد، اگر بخواهد زلزله‌ای بالای هفت ریشتر در آن اتفاق بیفتد ممکن است دوره بازگشت زمانی حدود 2 تا 3 هزار سال داشته باشد.

این یعنی هرچه قدر زلزله بزرگتری در یک گسل اتفاق بیفتد، دوره بازگشت آن هم بزرگتر و دیرتر می‌شود.» بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که باتوجه به زلزله دو روز گذشته قزوین، زلزله‌ای با این قد و قواره در آن رخ نمی‌دهد. اما آیا زلزله دو روز گذشته می‌تواند به لرزه‌ای در تهران هم منجر شود.

ساعدی می‌گوید زلزله قزوین ارتباطی با گسل‌های تهران ندارد: «ما در تهران سه گسل اصلی داریم، مشا، شمال تهران و گسل جنوب ری، برای اینکه تحریک گسلی بتواند به تحریک گسل دیگری منجر شود، باید دو شرط داشته باشد، یا آن را قطع کند یا در فاصله کوتاهی مثلا حدود 20 کیلومتر نسبت به آن قرار داشته باشد. گسل آوج قزوین حدود 200 کیلومتر با تهران فاصله دارد و آن را قطع هم نمی‌کند، بنابراین تحریک این گسل تاثیری روی گسل‌های تهران و زلزله در این کلانشهر ندارد.»

احساس زلزله با بزرگای زلزله متفاوت است

اما اینکه چرا بعضی از شهروندان تهرانی زلزله قزوین را احساس کردند، پرسش دیگری است که ساعدی در پاسخ به آن از مفهومی به آن احساس زلزله یاد می‌کند: «فرض کنید که در محلی یکسان، زلزله‌ای با بزرگای یکسان رخ دهد، افرادی که در طبقه اول و آخر ساختمان محل زلزله قرار گرفته باشند، احساس متفاوتی از زلزله دارند، یعنی افرادی که در طبقات بالایی ساختمان باشند، زلزله را بیشتر احساس  می‌کنند.