آلودگی نوری؛ جنبه مغفول آلودگی‌های شهری

حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، با اشاره به رشد منابع نور مصنوعی در پایتخت و نواحی پیرامونی آن اظهار داشت: آلودگی نوری یکی از ابعاد کمتر دیده‌شده چالش‌های زیست‌محیطی است که همگام با توسعه شهری، افزایش معابر و بزرگراه‌ها، فعالیت مراکز تجاری، تابلوهای تبلیغاتی و تأسیسات شهری گسترش می‌یابد. این پدیده علاوه بر تشدید مصرف انرژی، وضعیت طبیعی شب و کارکردهای بوم‌سازگان را دگرگون می‌کند.

وی در تعریف این چالش زیست‌محیطی توضیح داد: آلودگی نوری حاصل انتشار نور مصنوعی بیش از حد مورد نیاز، یا تابش در زمان و جهت نامناسب به سمت آسمان، ساختمان‌ها و فضاهای طبیعی است. این فرایند الگوی طبیعی تاریکی شب را برهم می‌زند و چرخه بیولوژیک و رفتار گونه‌های جانوری، به‌ویژه پرندگان و حشرات را مختل می‌سازد. وی تصریح کرد که محیط زیست تنها به هوا، آب و خاک محدود نمی‌شود و تاریکی شب نیز سرمایه‌ای طبیعی است که باید در مدیریت شهری حفظ شود.

پیامدهای تابش نامناسب و اولویت مناطق حساس

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران با بیان اینکه روشنایی بیشتر لزوماً به معنای کیفیت بهتر زندگی شهری نیست، افزود: تابش غیراستاندارد باعث هدایت نور به آسمان و ساختمان‌های همجوار و هدررفت انرژی می‌شود. بر این اساس، مدیریت شدت و زمان تابش، بهره‌گیری از تجهیزات استاندارد و جلوگیری از تابش نور به خارج از محدوده هدف، از ضرورت‌های سامانه‌های روشنایی به شمار می‌رود.

عباس‌نژاد کنترل روشنایی در پارک‌ها، بوستان‌ها، روددره‌ها، حاشیه مناطق طبیعی و پهنه‌های پیرامونی تهران را حیاتی دانست و خاطرنشان کرد: حفظ چرخه طبیعی شب و روز در این کانون‌ها برای بقای گونه‌هایی که ادامه حیات و فعالیت آن‌ها به تاریکی شب وابسته است، اهمیت مضاعف دارد.

راهکارهای کاهش آلودگی نوری در پایتخت

وی با تاکید بر اینکه مدیریت آلودگی نوری به معنای حذف روشنایی معابر نیست، یادآور شد: هدف اصلی، تغییر رویکرد از «نور بیشتر» به «نور مناسب و هدفمند» است تا ضمن تأمین کامل ایمنی تردد و امنیت عمومی، از پرتوهای غیرضروری به آسمان و زیستگاه‌ها ممانعت شود.

به گفته عباس‌نژاد، مهار این معضل نیازمند همکاری هماهنگ مدیریت شهری، دستگاه‌های اجرایی، مهندسان روشنایی، اصناف تجاری و شهروندان است. اقداماتی نظیر اصلاح الگوهای نورپردازی، استفاده از چراغ‌های دارای سرپوش و پوشش استاندارد (Shielded)، کنترل زمان و شدت تابش و خاموش‌کردن منابع نوری غیرضروری، اثربخش‌ترین گام‌ها برای کاهش آلودگی نوری تهران محسوب می‌شوند. وی تأکید کرد که تهران برای دست‌یابی به محیطی بهینه‌تر، نیازمند نورپردازی دقیق، هدفمند و سازگار با محیط زیست است.