بهبود محسوس تراز آبی دریاچه ارومیه در سایه اجرای برنامه‌های احیا

آخرین پایش‌های انجام‌شده از وضعیت دریاچه ارومیه نشان می‌دهد حجم آب این پهنه آبی به حدود سه میلیارد مترمکعب رسیده است. این در حالی است که سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به آمار سال گذشته، بر لزوم استمرار برنامه‌های مدیریت مصرف آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی، برای حفظ شرایط کنونی تأکید دارد.

از بحران تا امید؛ گذر از نوسانات دهه‌های اخیر

دریاچه ارومیه به‌عنوان دومین دریاچه شور دنیا و بزرگ‌ترین پهنه آبی داخلی ایران، از دهه ۸۰ شمسی با کاهش تراز و چالش‌های متعدد اکولوژیک روبرو شد. عواملی نظیر خشکسالی‌های متمادی، کاهش بارش‌ها، برداشته‌ای بی‌رویه از منابع آبی و برخی مداخلات انسانی مانند احداث پل شهید کلانتری، این زیست‌بوم کم‌نظیر را در مسیر دشواری قرارداد. حوضه آبریز این دریاچه ۵۰ هزار کیلومترمربع وسعت دارد که حدود ۱۰ درصد آن را خودِ دریاچه در بر می‌گیرد.

اقدامات ملی برای احیای دریاچه؛ از تشکیل کارگروه تا انتقال بین حوضه‌ای

با تشدید بحران در سال ۱۳۹۳، کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه با عضویت نهادهایی چون سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان برنامه‌وبودجه و وزارت کشور تشکیل شد. هدف اولیه، تثبیت وضعیت موجود و سپس حرکت به سمت تراز اکولوژیک ۱۵.۵ میلیارد مترمکعبی بود و در این راستا، ۲۸ تکلیف مشخص برای دستگاه‌های اجرایی تعریف شد.
وزارت نیرو نیز در قالب دو بخش اقدامات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری وارد میدان شد. در بخش نرم‌افزاری، تمرکز بر مدیریت مصرف، تعادل‌بخشی منابع آب، نصب شمارگرهای هوشمند و مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز بوده است. در بخش سخت‌افزاری نیز، طرح‌های انتقال بین حوض‌های با سهم ۶۰۰ میلیون مترمکعبی وزارت نیرو دنبال می‌شود که شامل پروژه‌های مهمی مانند انتقال آب از مسیر سد کانی سیب (با دالانه ۳۶ کیلومتری، کانال ۱۱ کیلومتری و مسیر ۲۸ کیلومتری رودخانه)، مسیر سد سیلوه و کانال جلدیان است.

شرایط امیدوارکننده، اما نیازمند تداوم مدیریت

طبق اعلام مسئولان، وضعیت تالاب‌های اقماری دریاچه در سال جاری در مقایسه با سال گذشته بهبود چشمگیری داشته است. حجم آب دریاچه بر اساس آخرین آمار (دوم شهریور) حدود ۲.۸ تا ۳ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود که در مقایسه با رقم ۳۷۰ میلیون مترمکعبی در زمان مشابه سال گذشته، افزایشی حدود ۲.۶ میلیارد مترمکعبی را نشان می‌دهد.

هشدار درباره عادی‌انگاری؛ برنامه‌های احیا همچنان حیاتی است

به گفته بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، باوجوداین بهبود نسبی، نباید شرایط را عادی تلقی کرد. او یادآور می‌شود: برنامه‌های نجات دریاچه بر محورهایی نظیر کاهش سطح اراضی کشاورزی و کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب در این بخش استوار بوده و باید با جدیت ادامه یابد.

به اعتقاد کارشناسان، اگرچه تراز فعلی همچنان با تراز مطلوب اکولوژیک فاصله دارد، اما نگهداشت بیش از دو میلیارد مترمکعب آب تا پایان شهریورماه، فرصت مناسبی برای مدیریت منابع آب و پایداری اکوسیستم منطقه فراهم کرده است. امید است با مدیریت اصولی منابع آب و بارش‌های پیشروی پاییز، روند آبگیری دریاچه تداوم‌یافته و از بازگشت آن به شرایط بحرانی جلوگیری شود.