تاکنون ۲۵ اثر جدید در چهل‌وهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی بررسی و ثبت شده‌اند؛ ۱۹ اثر فرهنگی، پنج اثر طبیعی و یک اثر مختلط که هم‌زمان دارای ارزش‌های فرهنگی و طبیعی است.

در این اجلاس، نمایندگان ۲۱ کشور عضو کمیته میراث جهانی حضور دارند. آن‌ها علاوه بر بررسی پرونده‌های نامزد ثبت، درباره وضعیت حفاظت از ۱۴۷ اثر ثبت‌شده و راهکارهای صیانت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان گفت‌وگو و تصمیم‌گیری می‌کنند.

براساس اسناد رسمی یونسکو، امسال ۳۳ پرونده نامزدی در دستور کار کمیته قرار گرفته است. این پرونده‌ها شامل ۲۹ نامزدی جدید، دو پیشنهاد برای تغییر اساسی محدوده آثار ثبت‌شده، یک پرونده نامزدی مجدد و یک پرونده ارجاع‌شده از اجلاس پیشین است.

براساس برنامه اجلاس، از ۲۱ تا ۲۴ ژوئیه وضعیت حفاظت از آثار ثبت‌شده، به‌ویژه محوطه‌های در معرض تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی، توسعه شهری، درگیری‌های مسلحانه و مخاطرات طبیعی بررسی شد. اعضای کمیته سپس از ۲۴ تا ۲۷ ژوئیه پرونده‌های نامزد ثبت را ارزیابی کردند و درباره ثبت، تعویق یا ارجاع آن‌ها تصمیم گرفتند.

پیش از آغاز این اجلاس، یک‌هزار و ۲۴۸ اثر از ۱۷۰ کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار داشت. این فهرست، میراث فرهنگی، طبیعی و مختلط دارای «ارزش برجسته جهانی» را دربرمی‌گیرد و هدف از تشکیل آن، حفاظت و مدیریت پایدار آثار و انتقال آن‌ها به نسل‌های آینده است.

تصمیم‌های این اجلاس تنها به افزودن آثار تازه به فهرست میراث جهانی محدود نمی‌شود. این تصمیم‌ها بر سیاست‌های بین‌المللی حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی، تخصیص کمک‌های فنی و مالی و تقویت همکاری کشورها برای صیانت از میراث مشترک بشریت نیز تأثیر می‌گذارند.

تعداد آثار ثبت‌شده در اجلاس امسال تاکنون به ۲۵ اثر رسیده است. در ادامه، برخی از این آثار معرفی می‌شوند.

آثار آلتو

یکی از پرونده‌های ثبت‌شده در این اجلاس، «آثار آلتو» در فنلاند است؛ مجموعه‌ای شامل ۱۳ ساختمان و محوطه مدرن در نقاط مختلف این کشور. این بناها از سال ۱۹۲۸ تا ۱۹۸۸ ساخته شده‌اند و تجسمی از جنبش مدرن سده بیستم به شمار می‌روند. این مجموعه، بناهای عمومی، اجتماعی و مسکونی واقع در شهرها و روستاها را دربرمی‌گیرد که در جهان با نام «آلوار آلتو» شناخته می‌شوند.

این آثار در سنت‌های معماری و ساختمان‌سازی فنلاند ریشه دارند و هم‌زمان از اندیشه‌های جهانی معماری مدرن الهام گرفته‌اند. آن‌ها رویکردی انسان‌محور، متناسب با بستر و مکان و مبتنی بر همدلی را به نمایش می‌گذارند؛ رویکردی که سهم متمایز فنلاند در معماری مدرن جهان را نشان می‌دهد.

تئاترهای آمازونیا

مجموعه «تئاترهای آمازونیا» از دو بخش تشکیل شده است: تئاتر داپاز و میدان جمهوری در بلم و تئاتر آمازوناس و میدان سائو سباستیائو در مانائوس. این آثار در دوران رونق اقتصادی آمازون، از سال ۱۸۷۹ تا ۱۹۱۲، در ایالت‌های پارا و آمازوناس برزیل ساخته شدند.

تئاتر صلح و میدان جمهوری در شهر بلم، به‌دلیل موقعیت این شهر به‌عنوان بندر و مرکز ایالت، نقشی راهبردی داشتند. تئاتر آمازوناس نیز که در سال ۱۸۹۶ افتتاح شد، بخشی از برنامه گسترده توسعه شهری مانائوس در دوران رونق تجارت کائوچو بود. این بنا همراه با میدان سائو سباستیائو، ثروت، شکوه و اعتبار شهری را به نمایش می‌گذاشت که قرار بود به مرکز منطقه آمازون تبدیل شود.

محوطه باستان‌شناختی سارنات در هند

این مجموعه، بقایای باستان‌شناختی و معماری محوطه مقدس سارنات را دربرمی‌گیرد؛ مکانی که براساس باورهای بودایی، بودا نخستین موعظه خود را در سده ششم پیش از میلاد در آن ایراد کرد. سارنات یکی از چهار زیارتگاه اصلی بوداییان در جهان است.

این محوطه طی قرن‌ها و با حمایت دربار و مردم گسترش یافت و استوپاها، معابد و ویهاراهای متعددی در آن ساخته شد. سارنات پس از آنکه به یکی از مهم‌ترین مراکز بودایی تبدیل شد، در سده دوازدهم میلادی رو به افول گذاشت و تا زمان کشف دوباره آن در سده هجدهم به فراموشی سپرده شد.

این محوطه که امروزه در قالب دو منطقه باستان‌شناختی حفاظت می‌شود، همچنان یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری و زیارتگاهی احیاشده برای بوداییان سراسر جهان به شمار می‌آید.

پایتخت‌های باستانی آسوکا و فوجی‌وارا در ژاپن

پایتخت‌های باستانی آسوکا و فوجی‌وارا در بخش جنوبی دشت نارا قرار دارند. این دو پایتخت کهن مجمع‌الجزایر ژاپن، در شکل‌گیری نظام دولت متمرکز بر پایه نظام حقوقی مدون چین، موسوم به «ریتسوریو»، نقش داشتند.

این اثر که از ۱۹ بخش تشکیل شده است، کاخ‌ها و ساختمان‌های حکومتی، معابد بودایی و آرامگاه‌های تپه‌ای را دربرمی‌گیرد و شواهد باستان‌شناختی مربوط به پایتخت آسوکا، از سال ۵۸۸ تا ۶۹۴ میلادی، و پایتخت فوجی‌وارا، از سال ۶۹۴ تا ۷۱۰ میلادی، را در خود جای داده است.

پایتخت آسوکا در محل معبد آسوکا-درا، نخستین معبد بودایی ژاپن، بنیان نهاده شد. این محوطه‌ها در کنار یکدیگر، ورود و استقرار عناصر اصلی نظام حکمرانی متمرکز اولیه در ژاپن را نشان می‌دهند. آن‌ها همچنین در شکل‌گیری و توسعه پایتخت‌های بعدی این کشور، از جمله نارا و کیوتو، نقشی تعیین‌کننده داشتند.

سواحل پیاده‌سازی نیروهای روز «دی» در نرماندی

این اثر زنجیره‌ای از شش بخش تشکیل شده است که در امتداد ۸۰ کیلومتر از خط ساحلی نرماندی قرار دارند. سواحل یوتا، اوماها، گلد، جونو و سورد و همچنین پوئنت دو اوک، اجزای این مجموعه‌اند.

این سواحل با عملیات پیاده‌سازی نیروهای متفقین در ششم ژوئن ۱۹۴۴، مرحله آغازین عملیات اورلرد، مرتبط‌اند؛ عملیاتی که سرآغاز آزادسازی اروپای غربی از اشغال آلمان نازی در جنگ جهانی دوم بود.

این اثر بقایای مهمی از دیوار آتلانتیک آلمان را حفظ کرده است؛ از جمله سنگرهای بتنی، آتشبارهای توپخانه، پست‌های کنترل آتش و مواضع دفاعی. آثار برجای‌مانده از میدان نبرد، تجهیزات اصلی دوران جنگ و چشم‌اندازهای مهم یادمانی، از جمله گورستان آمریکایی کولویل-سور-مر، نیز در این مجموعه قرار دارند.

مرکز شهر مدرنیستی گدینیا

این اثر در ساحل دریای بالتیک قرار دارد و محورهای شرقی‌ـ‌غربی و شمالی‌ـ‌جنوبی شهر گدینیا را دربرمی‌گیرد. محدوده ثبت‌شده شامل بلوک‌های شهری طراحی‌شده در فاصله دو جنگ جهانی و ساختمان‌های برجای‌مانده در مرکز شهر از همان دوران است.

مرکز شهر همراه با ساختمان‌های عمومی، ویلاهای واقع در تپه کامینا گورا و دیگر بناهای مسکونی این دوره، گسستی اساسی از معماری تاریخ‌گرا را نشان می‌دهد. این مجموعه، روند تبدیل روستای گدینیا به یکی از مهم‌ترین دروازه‌های دریایی جمهوری دوم لهستان در فاصله دو جنگ جهانی را بازتاب می‌دهد.

محوطه‌های صنعت چینی دست‌ساز جینگده‌ژن در چین

این اثر زنجیره‌ای، روند تکامل تولید چینی دست‌ساز را از سده دهم تا نوزدهم میلادی به تصویر می‌کشد؛ صنعتی که بر تولید، هنر و تجارت در چین و دیگر نقاط جهان تأثیری عمیق گذاشت.

این مجموعه از پنج بخش تشکیل شده است که مراحل مختلف تولید چینی را بازتاب می‌دهند؛ از استخراج و انتقال مواد اولیه تا نوآوری در طراحی کوره‌ها و سازمان‌دهی فضایی و اجتماعی تولید در مقیاسی گسترده.

بخش شهری این مجموعه، کوره سلطنتی را در کنار کوره‌های خصوصی، اصناف و انجمن‌های بازرگانان در خود جای داده است. جینگده‌ژن یکی از مهم‌ترین مراکز نوآوری فناوری در تولید چینی بود. از دستاوردهای آن می‌توان به «فرمول دوتایی»، یعنی ترکیب کائولن و سنگ چینی برای تولید محصولی باکیفیت، اشاره کرد.

باارزش‌ترین و مرغوب‌ترین ظروف چینی در جینگده‌ژن تولید می‌شد. چینی‌های آبی و سفید و نقش‌ونگارهای شاخص آن به کالایی ارزشمند در تجارت جهانی و نمادی از فرهنگ، هنر و مهارت صنعتگران چینی تبدیل شدند.

قلعه‌های جبل عامل در لبنان

این اثر زنجیره‌ای از پنج دژ استحکامی در منطقه تاریخی جبل عامل در جنوب لبنان تشکیل شده است: قلعه شقیف یا بوفور، قلعه تبنین یا تورون، قلعه دُبیه، قلعه دیرکیفا یا مارون و قلعه شمع.

این قلعه‌ها بر فراز تپه‌ها و یال‌های کوهستانی مشرف به مسیرهای مهم منطقه‌ای ساخته شده‌اند. آن‌ها شبکه‌ای یکپارچه از استحکامات دفاعی و مراکز اداری را تشکیل می‌دادند که بر رفت‌وآمد، ارتباطات و منابع کشاورزی در قلمرویی گسترده نظارت داشت.

این دژها از قرون وسطی تا سده نوزدهم میلادی توسعه یافتند و دوره‌های متوالی استقرار و بهره‌برداری صلیبیون، ایوبیان، ممالیک، عثمانیان و فرمانروایان محلی را بازتاب می‌دهند.

استحکامات، برج‌های اصلی، برج‌های دیده‌بانی، دروازه‌ها و بخش‌های مسکونی قلعه‌ها، شواهدی از تبادل مستمر دانش نظامی، فنون ساخت‌وساز و شیوه‌های مدیریت سرزمینی میان سنت‌های اروپایی و خاور نزدیک را حفظ کرده‌اند. این مجموعه همچنین تکامل معماری دفاعی و شکل‌گیری شبکه‌ای از دژهای استحکامی را در طول نزدیک به یک‌هزار سال نشان می‌دهد.

مساجد صخره‌ای و محوطه‌های مقدس مانگیستاو در قزاقستان

این اثر زنجیره‌ای در شبه‌جزیره مانگیستاو، در کرانه دریای خزر، قرار دارد و از پنج محوطه مقدس صخره‌ای و گورستان‌های گسترده پیرامون آن‌ها تشکیل شده است. این محوطه‌ها شامل بکت‌آتا، شوپان‌آتا، کارامان‌آتا، شاکپاک‌آتا و سلطان‌اپه هستند. هرکدام از این مکان‌ها به یکی از مشایخ صوفیه منسوب‌اند و قدمتشان به فاصله سده‌های دوازدهم تا هجدهم میلادی بازمی‌گردد.

این مجموعه‌ها که مردم محلی آن‌ها را «مساجد زیرزمینی» می‌نامند، گونه‌ای ویژه از بناهای مذهبی هستند که در غارهای طبیعی، دل صخره‌های شیب‌دار یا با حفر زمین در چشم‌انداز نیمه‌بیابانی ایجاد شده‌اند.

این محوطه‌ها در فرهنگ کوچ‌نشینی فلات‌های مانگیستاو و اوستیورت ریشه دارند. در این فرهنگ، معنویت صوفیانه اسلام با باورها و آیین‌های کهن مرتبط با احترام به نیاکان، قداست چشم‌انداز طبیعی و جایگاه رهبران معنوی پیوند خورده است.

این مکان‌ها در طول قرن‌ها از مهم‌ترین مقاصد زیارتی منطقه بوده‌اند. محوطه‌های مقدس صخره‌ای از فضاهای کوچک تا مجموعه‌های پیچیده معماری را دربرمی‌گیرند و از نظر طرح و سازمان فضایی تنوع زیادی دارند. شبستان‌های نماز، محراب‌ها، اتاق‌های خلوت و مراقبه، فضاهای چندمنظوره و آرامگاه اولیا از اجزای این مجموعه‌ها هستند.

دژهای سلطنتی کاپتی در لانگدوک فرانسه

این اثر زنجیره‌ای از هشت محوطه استحکامی تشکیل شده است: قلعه و باروهای کارکاسون و دژهای اگیلار، لاستور، مونسگور، پیرپرتوز، پویلوران، کِریبوس و ترمس. این مجموعه، بخش اصلی نظام دفاعی دودمان کاپتی را تشکیل می‌داد که در سده‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی و پس از جنگ صلیبی آلبیژوا ایجاد شد.

این استحکامات بر فراز صخره‌های ناهموار و در موقعیت‌های راهبردی ساخته شدند. آن‌ها ستون فقرات حوزه اداری تازه‌تأسیس سنشالی کارکاسون را شکل می‌دادند و اقتدار سنشال، نماینده و فرماندار پادشاه، را بر سرزمین‌هایی تثبیت می‌کردند که پیش‌تر در اختیار خاندان‌های فئودالی مستقل بودند.

این هشت دژ در کنار یکدیگر، فرایند تثبیت سیاسی، نظامی و سرزمینی اقتدار تاج‌وتخت کاپتی در منطقه لانگدوک را نشان می‌دهند؛ اقتداری که از طریق معماری باشکوه و هماهنگ با چشم‌اندازهای صخره‌ای و پرشیب منطقه تجلی یافت.

مجموعه مسکونی مدرنیستی برلین

محله مسکونی جنگلی زهلندورف میان سال‌های ۱۹۲۶ تا ۱۹۳۲ در جنوب برلین ساخته شد و یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های مسکونی مدرنیستی آلمان به شمار می‌رود.

این مجموعه، ساختمان‌های آپارتمانی چندطبقه، خانه‌های ردیفی تک‌خانواری، واحدهای تجاری، ایستگاه راه‌آهن همراه با رواق‌های خرید و فضاهای سبز را دربرمی‌گیرد.

این محله به‌عنوان توسعه اثر زنجیره‌ای «مجموعه‌های مسکونی مدرنیستی برلین» در فهرست میراث جهانی ثبت شده و با ارائه نمونه‌ای متفاوت از معماری مسکونی مدرنیستی، این پرونده را تکمیل می‌کند. هماهنگی با چشم‌انداز جنگلی، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، استفاده از بام‌های مسطح و به‌کارگیری اصول ویژه در رنگ‌آمیزی و طراحی حجمی نماها از ویژگی‌های شاخص این مجموعه‌اند.

این محله در کنار دیگر اجزای اثر، تصویری جامع از جنبش جهانی اصلاح مسکن در اوایل سده بیستم ارائه می‌دهد.

تئاترهای کاندومینیو در ایتالیا

این اثر زنجیره‌ای شامل ۱۰ تئاتر کاندومینیو به سبک ایتالیایی است که از میانه سده هجدهم تا اواخر سده نوزدهم در مناطق امیلیا-رومانیا، مارکه و اومبریا در مرکز ایتالیا ساخته شدند.

این تئاترها از نظر معماری، نمونه‌هایی شاخص از سبک نئوکلاسیک با تأثیراتی از باروک متأخر هستند. ردیف‌های پلکانی جایگاه‌های اختصاصی، تالارهای طراحی‌شده برای دستیابی به کیفیت مناسب صدا و دید، جایگاه همکف تماشاگران، سرسراها، ریدوتوها یا سالن‌های پذیرایی و گردهمایی و ماشین‌آلات تاریخی صحنه از ویژگی‌های آن‌هاست.

این مجموعه تجسم نظام نوآورانه «کاندومینیو» است؛ الگویی مبتنی بر مالکیت جمعی و تأمین مالی مشترک بخش عمومی و خصوصی که زمینه همکاری شهرداری‌ها و شهروندان را برای ساخت تئاتر در شهرهای کوچک و متوسط فراهم می‌کرد.

این نظام به شکل‌گیری شبکه‌ای گسترده از مراکز فرهنگی انجامید، فضاهایی تازه برای حضور طبقه بورژوازی نوظهور ایجاد کرد و دسترسی عمومی به هنرهای نمایشی را گسترش داد.

این تئاترها در قلب مراکز تاریخی شهرها قرار دارند و به مکان‌هایی مهم برای گردهمایی‌های مدنی تبدیل شدند؛ فضاهایی که علاوه بر اجرای نمایش، میزبان رویدادهای عمومی بودند و در شکل‌گیری افکار عمومی نقش داشتند.

دیگر آثار جهانی سال ۲۰۲۶

از دیگر آثار فرهنگی و طبیعی ثبت‌شده یا توسعه‌یافته در این اجلاس می‌توان به پارک ملی گارامبا در جمهوری دموکراتیک کنگو، گِتبول یا پهنه‌های جزرومدی کره، منطقه گسترده کوه المپ در یونان، وادی ورایه در امارات متحده عربی، محوطه فسیل‌های ماهیان استخوانی لیم‌فیورد غربی در دانمارک، پناهگاه ملی حیات‌وحش اوکفنوکی در آمریکا، چشم‌انداز مهاجرتی بوما‌ـ‌بادینگیلو در سودان جنوبی و ذخیره‌گاه دریایی عقبه در اردن اشاره کرد.

وات فرا ماهاتات ووراماهاویهان در ناخون سی تامارات تایلند، دهکده سیدی بوسعید در تونس، «روساهای سائوتومه و پرنسیپ؛ نظام کشاورزی استعماری و مهاجرت اجباری»، مدینه‌های سلطنت‌های تاریخی کومور، مجموعه گورستان‌های اشراف شیونگ‌نو در مغولستان، معماری مدرن تاشکند در ازبکستان و سبسطیه در فلسطین نیز در میان پرونده‌های مطرح‌شده در این اجلاس قرار دارند.