عکاس طبیعت‌گــــــــرا

کوچک‌پور متولد سال ۱۳۳۴ در روستای کپورچال از توابع شهرستان بندرانزلی بود. او از پیشگامان عکاسی مستند اجتماعی و طبیعت‌گرا در ایران به شمار می‌رفت و فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۶۲ با یک دوربین ساده روسی مدل FD۵ آغاز کرد. بدون آنکه آموزش آکادمیک در زمینه عکاسی دیده باشد، با تکیه بر علاقه و پشتکار، مسیر خود را در عکاسی پیدا کرد.

نخستین نمایشگاه عکس او در سال ۱۳۶۷ با کمک زنده‌یاد کاوه گلستان در گالری گلستان برگزار شد؛ اتفاقی که نقطه عطفی در زندگی حرفه‌ای او بود. او بعدها در کتاب «تصویرگر اندوه» گفته بود که نمایش در گالری گلستان آسان نبود و کاوه گلستان پس از دیدن عکس‌هایش در جشنواره وحدت تبریز، زمینه برگزاری آن نمایشگاه را فراهم کرد.

پس از آن، آثار کوچک‌پور به مسابقات و نمایشگاه‌های بین‌المللی راه یافت و بارها مورد تقدیر قرار گرفت. او در مسابقات داخلی نیز مقام نخست را به دست آورد. از جمله آخرین افتخاراتش، دریافت تندیس بلورین و لوح تقدیر از نخستین جشنواره «فرهنگ ایران‌زمین» در رشت در اردیبهشت ۱۳۸۳ بود.

کوچک‌پور چهار دوره در مسابقات عکاسی آسیا و اقیانوسیه یونسکو در ژاپن برنده شد. او در سال ۱۹۸۹ با عکس «تاکا (پیک بهار)» در بخش «مراسم سنتی در زندگی مردم آسیا و اقیانوسیه»، در سال ۱۹۹۰ با اثر «بشنو از نی (عشق موسیقی)» جایزه ویژه گرفت، در سال ۱۹۹۱ با عکس «سراپا گوش» در بخش «آموزش برای همه» برگزیده شد و در سال ۱۹۹۶ نیز در بخش «ورزش» برنده شد.

کوچک‌پور در سال‌های فعالیت حرفه‌ای خود، بیش از یکصد هزار قطعه عکس، ۱۰ هزار اسلاید ۱۳۵، سه هزار اسلاید ۱۲۰ و ۴۴ حلقه فیلم ویدئویی از طبیعت، جنگل، آیین‌ها، آداب و رسوم مردمی و سنت‌ها و معماری ثبت کرد. گفته می‌شود او در بیش از ۴۰ سال، بیش از ۲۵۰ هزار نگاتیو و هزاران اسلاید و فیلم ویدئویی از طبیعت، جنگل‌ها، آیین‌های بومی، مشاغل سنتی و زندگی اقوام مختلف ایران ثبت کرده است.
سوژه‌های عکس او بیشتر بر طبیعت، جنگل و جنگل‌نشینان متمرکز بود، اما بازتاب این تصاویر مضامین اجتماعی و سیاسی نیز داشت. او از معدود عکاسانی بود که برای هر عکس، قصه و پیشینه‌ای داشت و مردمانی که سوژه آثارش بودند، بخشی از همین روایت‌ها را شکل می‌دادند.

او سال‌های متمادی زندگی خود را صرف عکاسی از زندگی روستاییان جنگل‌نشین استان گیلان کرد و آرشیوی غنی از چهره‌ها، آداب و رسوم، شیوه زندگی و شرایط روستاییان این منطقه فراهم آورد. بسیاری از آنچه او طی چند دهه ثبت کرد، امروز دیگر یا وجود ندارد یا در حال فراموشی است.

کوچک‌پور در طول بیش از ۴۰ سال عکاسی، علاوه بر گیلان، به استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان، گلستان، مازندران، کردستان و کرمانشاه سفر کرد و طبیعت، فرهنگ و آداب و رسوم مردم این مناطق را به تصویر کشید.

آثار او در ۱۳۵ نمایشگاه انفرادی به نمایش درآمد و همواره مورد توجه مخاطبان و منتقدان قرار گرفت. از او مجموعه‌هایی چون «دریچه سبز» با موضوع اجتماعی و آیین‌های مردم گیلان، «گیلان؛ بهشت طبیعت» و «از مه تا دریا» منتشر شده است.

کتاب «تصویرگر اندوه» که هشتمین جلد از مجموعه تاریخ شفاهی هنرمندان گیلان است، به گفت‌وگو و خاطرات شفاهی کوچک‌پور و همسرش اختصاص دارد. این کتاب تصویری نزدیک‌تر از مسیر زندگی و فعالیت‌های او ارائه می‌دهد.

محمد کوچک‌پور کپورچالی در سال‌های پایانی عمر، چند سال تبعات ناشی از سکته مغزی را تحمل کرد و سرانجام در ۷۱ سالگی درگذشت. پیکر این عکاس پیشکسوت صبح روز دوشنبه، هشتم تیرماه، در قطعه هنرمندان آرامستان بندرانزلی به خاک سپرده شد؛ جایی که حالا نام او در کنار قاب‌هایی که از زندگی مردم و طبیعت این سرزمین ثبت کرده، به یادگار مانده است.