شاید وقتی نام اختلال در سیستم بانکی به میان می‌آید، بسیاری فقط به حساب‌های سنگین تاجران، بازرگانان یا فعالان اقتصادی فکر کنند که ارقام درشت را جابه‌جا می‌کنند. اما اگر نگاهی به اطراف خود بیندازند، افراد بسیار زیادی را خواهند دید که با هرگونه اختلال در سیستم بانکی، زندگی روزمره‌شان مختل می‌شود و چه‌بسا حتی سلامتشان به خطر می‌افتد.

تجربه تلخ

در روزهایی که چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات با اختلال مواجه شده‌اند، امور روزمره زندگی مردم به هم ریخته است؛ از یک خرید ساده در سوپرمارکت تا تهیه دارو از داروخانه، بسیاری تنها به دلیل اختلال در یک کارت بانکی با مشکل مواجه شده‌اند.

در این میان، بیماری را تصور کنید که به خدمات فوری تشخیصی نیاز دارد، اما سیستم بانکی فوریت را تشخیص نمی‌دهد و تنها «وعده و وعید» برای ازسرگیری فعالیت سامانه‌ها باقی می‌ماند.
یا بیماری که در بیمارستان فوت می‌کند، اما اختلال بانکی اجازه تسویه‌حساب نمی‌دهد و ترخیص پیکر و برگزاری مراسم تشییع به تأخیر می‌افتد؛ تأخیری که داغی دیگر بر اندوه خانواده متوفی می‌افزاید.
همراه یکی از بیماران که در روزهای اخیر با این مسئله مواجه شده، تجربه تلخ خود را برای «پیام ما» روایت می‌کند؛ تجربه‌ای که بر مراسم خاکسپاری عزیز ازدست‌رفته‌شان سایه انداخت. او می‌گوید یکی از بستگانش به دلیل بیماری کلیوی در بیمارستان بستری بود و جان خود را از دست داد، اما خانواده برای ترخیص پیکر با مانعی غیرمنتظره روبه‌رو شدند. برای ترخیص، باید هزینه‌های بیمارستان به حساب مرکز درمانی واریز می‌شد، اما حساب بانکی آنها در بانک ملی بود و به دلیل اختلال‌های ایجادشده، امکان انتقال وجه وجود نداشت.

او می‌گوید: «تمام روز تلاش کردیم پول را منتقل کنیم، اما هر بار عملیات انتقال ناموفق بود. وقتی دیدیم احتمال دارد فردا هم همین مشکل ادامه پیدا کند، ناچار شدیم مراسم تشییع و خاکسپاری را یک روز به تعویق بیندازیم.»

به گفته این همراه بیمار، خانواده سرانجام صبح روز بعد توانستند با استفاده از حسابی در بانکی دیگر، مبلغ مورد نیاز را به حساب بیمارستان واریز کنند و مراحل ترخیص پیکر را انجام دهند، اما این تأخیر فشار روحی مضاعفی را در یکی از دشوارترین لحظات زندگی به آنها تحمیل کرد.

او همچنین به مشکل دیگری که همزمان با اختلالات بانکی ایجاد شده اشاره می‌کند و می‌گوید: «کاهش سقف برداشت و انتقال وجه از حساب‌ها نیز دردسرهای فراوانی برای مردم ایجاد کرده است؛ موضوعی که حتی در صورت فعال بودن حساب بانکی، پرداخت‌های با مبالغ بالا را با مشکل مواجه می‌کند و روند تسویه هزینه‌های درمانی را طولانی‌تر می‌سازد.»

وقفه در درمان

اختلال بانکی که این روزها بسیاری از مردم ایران با آن درگیر هستند، مشکلات جدی برای نظام درمانی کشور ایجاد کرده و مردم را در این حوزه با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو ساخته است؛ مشکلاتی مانند تأخیر در روند تشخیص و درمان، اختلال در تأمین کالاهای بیمارستانی و ناتوانی در تهیه دارو به دلیل مسدود شدن حساب‌ها. موضوعی که برای آن از سوی نظام بانکی هیچ راهکار جایگزینی اندیشیده نشده و نگرانی کادر درمان و مسئولان نظام سلامت را برانگیخته است.

«آرش انیسیان»، مدیرکل برنامه‌ریزی و اقتصاد سلامت سازمان نظام پزشکی ایران، در گفت‌وگو با «پیام ما» با اشاره به مشکلاتی که اختلالات بانکی در روزها و هفته‌های گذشته برای امور درمانی ایجاد کرده، می‌گوید: «وقتی بیمار یا همراه او امکان پرداخت هزینه دارو یا خدمات درمانی را نداشته باشد، روند درمان نیز ناگزیر دچار وقفه می‌شود. بیماری که برای خرید داروی ضروری به داروخانه مراجعه می‌کند اما کارت بانکی‌اش کار نمی‌کند، قادر به تهیه داروی خود نیست. همچنین بیماری که باید هزینه بیمارستان یا مرکز درمانی را تسویه کند، به دلیل اختلال در شبکه بانکی با مشکل مواجه می‌شود.»
به اعتقاد او، این وضعیت تنها یک مشکل بانکی نیست، بلکه مستقیماً اقتصاد سلامت و چرخه ارائه خدمات درمانی را تحت تأثیر قرار داده است: «این اختلال تنها بیماران را درگیر نکرده، بلکه بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، مطب‌ها، داروخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و مراکز تشخیصی نیز با مشکلات جدی روبه‌رو شده‌اند.»

اختلال در تأمین کالاهای بیمارستانی

انیسیان که همزمان ریاست بیمارستان ابن‌سینا تهران را نیز بر عهده دارد، در توضیح بیشتر می‌گوید: «بسیاری از مراکز درمانی برای انجام تعهدات مالی روزانه خود نیاز دارند منابع را از یک حساب به حسابی دیگر منتقل کنند تا چک‌هایشان پاس شود یا بدهی خود را به تأمین‌کنندگان بپردازند، اما اختلال در شبکه بانکی این امکان را از آنها گرفته است. در نتیجه چک‌ها برگشت می‌خورند و تأمین‌کنندگان نیز از تحویل کالا یا ارائه خدمات خودداری می‌کنند.»

او ادامه می‌دهد: «تأمین‌کنندگان تجهیزات پزشکی، دارو یا حتی اقلام مصرفی مانند مواد غذایی مورد نیاز بیمارستان‌ها، با توجه به شرایط پیش‌آمده، یا پول نقد مطالبه می‌کنند یا درخواست واریز به حساب دارند. اما وقتی امکان انتقال وجه وجود ندارد، کل زنجیره تأمین دچار اختلال می‌شود. این مسئله فقط به تجهیزات پزشکی محدود نیست؛ حتی تأمین اقلامی مانند گوشت، برنج و سایر مایحتاج بیمارستان نیز ممکن است با مشکل مواجه شود و در نهایت کیفیت و استمرار خدمات درمانی را تحت تأثیر قرار دهد.»

محرومیت از تشخیص و درمان‌های تکمیلی

به گفته این مقام سازمان نظام پزشکی ایران، اختلال در پرداخت‌ها پیامدهای مستقیمی برای بیماران دارد: «اگر بیمار نتواند هزینه داروی خود را پرداخت کند، از دریافت دارو محروم می‌شود و اگر امکان پرداخت هزینه خدمات تشخیصی یا درمانی را نداشته باشد، روند درمان او به تأخیر می‌افتد. این تأخیر همیشه مربوط به خدمات اورژانسی نیست، اما در بسیاری از موارد خدمات ضروری را نیز شامل می‌شود؛ خدماتی که هر ساعت یا هر روز تأخیر در آنها می‌تواند بر نتیجه درمان اثر بگذارد.»

آرش انیسیان درباره برخی تبعات اختلالات بانکی می‌گوید: «ممکن است پاسخ یک آزمایش پاتولوژی با تأخیر به دست پزشک برسد و تصمیم‌گیری درباره انجام یا عدم انجام جراحی به تعویق بیفتد. یا فردی برای انجام آزمایش بارداری مراجعه کرده باشد و به دلیل مشکلات پرداخت، انجام آزمایش به تأخیر بیفتد. در چنین شرایطی، فرد از وضعیت خود اطلاع ندارد و ممکن است اقداماتی انجام دهد که سلامت بارداری یا جنین را به خطر بیندازد. همچنین بیماری که به داروی ضروری نیاز دارد، ممکن است صرفاً به دلیل ناتوانی در پرداخت یا اختلال در شبکه بانکی، از دریافت داروی خود محروم شود.»

مدیرکل برنامه‌ریزی و اقتصاد سلامت سازمان نظام پزشکی با بیان اینکه مشکلات تنها به بیماران محدود نمی‌شود و داروخانه‌ها نیز در ادامه این زنجیره آسیب می‌بینند، توضیح می‌دهد: «اگر چک داروخانه برگشت بخورد، شرکت‌های پخش تا زمان تسویه داروی جدیدی در اختیار آن قرار نمی‌دهند. از سوی دیگر، برگشت خوردن چک باعث مسدود شدن حساب‌ها می‌شود و در نتیجه داروخانه، بیمارستان یا هر مرکز درمانی دیگری عملاً امکان هرگونه مراوده بانکی را از دست می‌دهد. این وضعیت به‌مرور کل زنجیره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی را با چالش روبه‌رو می‌کند.»

عذرخواهی بی‌فایده یک بانک

انیسیان همچنین از نبود راهکار جایگزین از سوی نظام بانکی انتقاد می‌کند و می‌گوید: «تنها اقدامی که انجام شد، یک‌بار تماس بانک تجارت و عذرخواهی بود، اما این عذرخواهی هیچ مشکلی را حل نمی‌کند. انتظار می‌رفت دست‌کم معادل موجودی افراد یا مراکز درمانی در بانک‌های دچار اختلال، اعتبار موقتی در بانک دیگری در اختیار آنها قرار گیرد تا پس از رفع مشکل تسویه انجام شود، اما چنین راهکاری ارائه نشد.»

مدیرکل برنامه‌ریزی و اقتصاد سلامت سازمان نظام پزشکی، راهکار جلوگیری از تکرار چنین مشکلاتی در حوزه درمان را ایجاد نظام پرداخت اعتباری در حوزه سلامت می‌داند و تصریح می‌کند: «خدمات درمانی که در سامانه‌های رسمی ثبت می‌شوند، می‌توانند مبنای ایجاد اعتبار برخط قرار گیرند تا مطالبات مراکز درمانی و تأمین‌کنندگان بدون وقفه پرداخت شود. این مدل را می‌توان مشابه سازوکار کالابرگ الکترونیکی برای مردم نیز اجرا کرد؛ به‌گونه‌ای که برای خدمات درمانی ضروری، اعتبار مشخصی در اختیار افراد قرار گیرد تا حتی در زمان بروز اختلال در شبکه بانکی نیز هیچ بیماری به دلیل مشکلات پرداخت از دریافت خدمات درمانی و داروی مورد نیاز خود محروم نشود.»

آنچه در روزهای اخیر رخ داده، تنها ضعف یک شبکه بانکی نیست، بلکه فقدان برنامه‌ای مالی برای تداوم خدمات حیاتی در شرایط بحران را آشکار می‌کند. تا زمانی که برای پرداخت‌های درمانی، تأمین دارو و زنجیره تأمین بیمارستان‌ها مسیرهای جایگزین پیش‌بینی نشود، هر اختلال مشابهی می‌تواند سلامت و امنیت درمانی شهروندان را با مخاطره جدی روبه‌رو کند.