امید صدیقی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست،  وضعیت کنونی تراز آب دریای خزر را نگران‌کننده توصیف کرد. وی با بیان اینکه دریای خزر طی سال‌های اخیر دچار نوسانات شدید شده است، اظهار داشت: از سال ۱۳۷۴ تا ۱۴۰۰، طی ۲۵ سال، تراز آب دریای خزر حدود ۱.۵ متر کاهش یافته بود، اما در پنج سال اخیر شاهد کاهش یک‌متری تراز آب هستیم که نشان‌دهنده شتاب گرفتن این روند است.

آمار کاهش تراز خزر؛ یک متر در ۵ سال اخیر

صدیقی با تشریح سوابق نوسانات این دریا افزود: تراز دریای خزر همواره ماهیتی سینوسی داشته و در بازه‌های زمانی مختلف، دوره‌های افزایش و کاهش را تجربه کرده است. با این حال، تفاوت شرایط کنونی با گذشته در شدت و سرعت این کاهش است. در حالی که در گذشته نوسانات سالانه حدود یک تا دو سانتی‌متر بود و در بازه ۲۵ ساله اخیر نیز سالانه حدود ۷ تا ۸ سانتی‌متر کاهش ثبت می‌شد، اکنون این رقم به حدود ۲۰ تا ۲۲ سانتی‌متر در سال رسیده است.

این مقام مسئول با اشاره به اینکه تراز کنونی دریای خزر حدود منهای ۲۸.۵ متر است، گفت: بیشترین عقب‌نشینی آب در مناطق دارای شیب کم، به‌ویژه در شرق خزر و در مناطقی نظیر خلیج گرگان، میانکاله و گمیشان رخ داده است.

چرا خزر عقب می‌نشیند؛ تغییرات اقلیمی یا دخالت انسان

صدیقی درباره دلایل این پسروی شدید توضیح داد: بر اساس پروژه‌های تحقیقاتی مشترک با کشورهای حاشیه خزر، تغییرات اقلیمی، افزایش دما و در نتیجه افزایش تبخیر، اصلی‌ترین عوامل این وضعیت هستند. وی افزود که حدود ۸۰ درصد ورودی آب دریای خزر توسط رودخانه ولگا تأمین می‌شود و سهم ایران از ورودی رودخانه‌ای تنها حدود ۵ درصد است. هرچند فعالیت‌های انسانی نظیر احداث سدها و برداشت آب نیز بر تراز دریا تأثیرگذار است، اما محاسبات نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد از شرایط فعلی ناشی از تغییرات اقلیمی و افزایش نرخ تبخیر است.

واکنش ۵ کشور حاشیه خزر و برنامه منطقه‌ای

وی با بیان اینکه کشورهای شمالی خزر، از جمله روسیه و قزاقستان، به دلیل کم‌عمق بودن بخش شمالی دریا، با شرایط بحرانی‌تر و اختلال در فعالیت بنادر مواجه هستند، تأکید کرد: این موضوع موجب نگرانی پنج کشور حاشیه دریای خزر شده و در چارچوب «کنوانسیون تهران»، تدوین یک برنامه اقدام منطقه‌ای برای سازگاری و تاب‌آوری در برابر کاهش تراز آب در دستور کار قرار گرفته است.

صدیقی در پایان از نهایی شدن پیش‌نویس این سند خبر داد و اعلام کرد که آخرین نسخه آن قرار است در هفتمین اجلاس کنوانسیون تهران (کاپ ۷) که تابستان امسال در تهران برگزار می‌شود، تصویب و پس از تأمین بودجه، اجرایی شود.