میثم خان عبدل مدیر حراست، رمضانعلی رستاقی مدیر عملکرد، سعید بهمن‌نژاد مدیر امور اداری و پشتیبانی و قنبرعلی تمسکنی فرمانده یگان اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان گلستان جمع چهارنفره‌ای بودند که به پارک ملی گلستان رفتند و در جلسه با همیاران، مشکلات معیشتی همیاران را گردن رئیس سابق پارک ملی گلستان انداختند. آنها به این نکته اشاره نکردند که تلاش مدیر سابق و همیاران پارک در کنار محیطبانان بود که یکی از پرافتخارترین جوایز حفاظت را برای این پارک به ارمغان آورد. این جمع چهارنفره همچنین به این موضوع اشاره نکردند که چرا موضوع تفرجگاه‌ها و سپردن آن به تعاونی همیاران چند سالی است که قفل شده، موضوعی که می‌تواند منابع مالی پایدار برای پارک ملی گلستان ایجاد و امنیت شغلی همیاران را تضمین کند. در پایان این جلسه و پس از گفته‌های این چهار مدیر اداره کل حفاظت محیط زیست استان گلستان، جمع 30 نفره همیاران شکسته و درهم‌ریخته از جلسه بیرون آمدند و برخی تصمیم به خروج از سیستم حفاظت گرفتند.

یکی از این همیاران که در جلسه حضور داشت و به واسطه اینکه مشکلی برایشان به وجود نیاید، از آوردن نامش در این گزارش خودداری کردیم، به ما گفت که نزدیک به 10 سال برای حفاظت از پارک ملی گلستان دوش‌به‌دوش محیطبانان فعالیت کرده است. «همه این سال‌ها به ما وعده دادند که می‌توانیم به امنیت شغلی برسیم؛ اما در نهایت در این جلسه به ما گفتند که کارتان درست نشده است.»

به گفته این همیار، جمع حقوقی که در این حدود ۱۰ سال دریافت کرده به سه سال می‌رسد. درحالی‌که به‌اندازه یک محیطبان رسمی درگیر کار حفاظت بوده است. «ما در بند حقوق و بیمه و. نبودیم؛ اما امید داشتیم که روزی نیروی ثابت حفاظتی پارک ملی گلستان شویم و امنیت شغلی داشته باشیم.»

سال قبل رضا رستگار فرمانده یگان حفاظت سازمان حفاظت محیط‌زیست سفری به گلستان داشت، او در جمع همیاران به آنها گفت راهکار قانونی برای تبدیل وضعیت آنها وجود ندارد. بااین‌حال به گفته این همیار، پس از جلسه باز به آنها امید دادند که کارشان درست می‌شود، «حتی پس از این جلسه اخیر که از اداره کل آمده بودند، باز برخی در حاشیه‌اش وعده دادند که اگر بمانید، ممکن است کارتان درست شود.»

همیاران پارک ملی گلستان از جوامع محلی حاشیه این پارک ملی هستند، آنها برای انجام وظایفشان با دامداران و شکارچیان غیرمجاز روستاهایی که ساکن آن هستند، دچار مشکل شده‌اند. «بعد از این‌همه سال باید از مدیران این‌همه حرف بشنویم. امیدوارم خدا هدایتشان کند که با سرنوشت و زندگی ۳۰ نفر بازی می‌کنند.»

به گفته این همیار در جلسه اخیر چهار مدیر اداره کل فقط برای تبرئه خودشان آمده بودند، اینکه قصد کارشکنی برای حل مشکلات همیاران را ندارند. «ما هم در این جلسه و هم در باقی جلسات بارها گفته‌ایم که به‌اندازه یک محیطبان کار کرده‌ایم و این موضوع در پرونده‌های ما مشخص است. در مقابل این خدمات انتظار داریم کار ما را درست کنند، چون ما همه توانمان را برای حفاظت گذاشته‌ایم.»

قانون فصل‌الخطاب است

سرپرست معاونت توسعه مدیریت، حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیروهای همیار را ظرفیت‌های اجتماعی حفاظت می‌داند، مقوله‌ای که با حفاظت مشارکتی سازگار نیست. اینکه از توان مردم محلی حاشیه زیستگاه‌ها بهره گرفته شود، اما در مقابل پس از یک دهه کار همچنان در بلاتکلیفی باشند. علی شاه‌نظری تأکید می‌کند که تلاش خودش را برای تغییر وضعیت همیاران انجام می‌دهد.

تفرجگاه‌ها، منبع مالی پایدار برای حقوق همیاران می‌شود

سرپرست دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط‌زیست به واسطه سال‌ها خدمت در اداره کل حفاظت محیط‌زیست گلستان به‌خوبی با مسئله همیاران پارک ملی گلستان آشناست. او از برگزاری این جلسه اظهار بی‌اطلاعی می‌کند. «بر اساس تأمین اعتبار انجام شده تا پایان تیرماه قرارداد همیاران تمدید شده است.»

به گفته وحید خیرآبادی در روزهای اخیر معاونت محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط‌زیست مکاتبه‌ای با اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان گلستان داشت. «خوشبختانه بحث تفرجگاه‌ها در پارک ملی گلستان را با صندوق ملی محیط‌زیست به نتیجه رساندیم که مسئله همیاران را حل می‌کند.»

به‌نتیجه‌رسیدن موضوع تفرجگاه‌ها می‌تواند منابع درآمدی جدیدی را برای پارک ملی گلستان ایجاد کند که حقوق همیاران با آن پرداخت شود. «تا سال گذشته معمولاً به میزان حقوق دو ماه یا سه ماه از سال از محل اعتبارات پارک و آتشبان به همیاران حقوق می‌دادیم. در سال گذشته دو محیطبان پارک ملی گلستان در درگیری با شکارچیان غیرمجاز به شهادت رسیدند. در همین سال جلسه شورای راهبری پارک تشکیل شد و ظهرابی معاون محیط طبیعی تصمیم به ساماندهی همیاران برای افزایش ضریب حفاظتی پارک گرفتند.»

قرارداد همیاران به گفته خیرآبادی تا پایان اسفندماه بود، این قراردادها به مدت یک ماه یعنی تا پایان فروردین تمدید شد و پس از آن نیز معاونت محیط طبیعی با تأمین اعتبار تا پایان تیرماه تصمیم گرفت که حقوق همیاران را پرداخت کند. «حقوق همیاران به‌اندازه نیمی از اعتبارات پارک ملی گلستان است. در این راستا تصمیم گرفتیم از محل درآمدهای پارک و تفرجگاه‌هایی مانند کمپ گلزار منابع مالی برای حقوق همیاران را ایجاد کنیم تا نیازمند اعتبارات سازمان نباشند.»

کارشکنی، مانع تعیین تکلیف همیاران

یک کارشناس که ترجیح می‌دهد نامش در این گزارش نیاید، مشکل اصلی پارک ملی گلستان را کارشکنی‌های برخی افراد می‌داند. به گفته او مدیرانی در استان در مقابل هر گونه تغییر به نفع همیاران می‌ایستند. «در این سال‌ها بارها با همین سنگ‌اندازی‌ها مسئله همیاران حل نشد.»

این کارشناس معتقد است راه‌افتادن تفرجگاه و سپردن مدیریت آن به تعاونی متشکل از همیاران می‌تواند به استقلال اقتصادی پارک ملی گلستان منجر شود، مسئله‌ای که گروهی با آن مشکل دارند. «تا زمانی که این مسئله از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست حل نشود، چالش این پارک هم حل نخواهد شد.»

همیاران در انتظار اجرای تعهدات

مسئولان سازمان حفاظت محیط‌زیست از ایجاد سازوکاری برای تأمین پایدار حقوق همیاران از محل درآمد تفرجگاه‌ها و ظرفیت‌های گردشگری پارک سخن می‌گویند. راهکاری که اگر با کارشکنی برخی مدیران محیط‌زیست به سرانجام برسد می‌تواند نگرانی‌های معیشتی این نیروها را برطرف کند. برای همیارانی که سال‌ها میان‌وعده‌ها و تمدیدهای کوتاه‌مدت قرارداد سرگردان بوده‌اند، آنچه اهمیت دارد اجرای تعهداتی است که بتواند امنیت شغلی و آینده‌ای روشن برای آنان فراهم کند. باید باز هم منتظر ماند و دید انتخاب پارک ملی گلستان به‌عنوان نمونه موفق حفاظت مشارکتی در سطح جهانی، باعث می‌شود حقوق و جایگاه کسانی را که این موفقیت بر دوش آنها شکل‌گرفته در داخل کشور و از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست، به رسمیت شناخته شود یا نه!