تاب آوری جامعه بعد از جنــــگ

تاب‌آوری مشارکتی فعال و پویا در محیط پیرامونی اعضای جامعه است و تنها به معنای پایداری در برابر آسیب‌ها و شرایط تهدیدکننده و حالتی منفعلانه در برخورد با شرایط خطرناک نیست. در معنایی دیگر توانایی فرد در راستای ایجاد برقراری تعادل زیستی و روانی در شرایط خطرناک، تاب‌آوری نامیده می‌شود که بر اساس سن، جنسیت، مختصات فرهنگی و بافت اجتماعی می‌تواند در شکل‌های متنوعی ظاهر گردد و به‌عنوان مقیاسی برای سازگاری موفقیت‌آمیز با بحران و شرایط دشوار در طول زندگی قابل‌استفاده باشد.

بر اساس رویکردهای انسان‌شناسانه، تاب‌آوری در سیستم‌های اجتماعی ظرفیت اضافه‌ای از جامعه و انسان‌ها برای پیش‌بینی و برنامه‌ریزی آینده ایجاد می‌کند. تاب‌آوری فرهنگی اجتماعی توانایی گروه‌ها و جوامع برای مقابله با اختلالات خارجی به‌مانند جنگ‌ها و در نتیجه، تغییرات اجتماعی، سیاسی و محیطی و وزنه تعادلی است برای بهبود یا تحمل آسیب‌های اجتماعی ناشی از وقایع اجتماعی که در جامعه ظهور پیدا می‌کند.

بامطالعه نقش تاب‌آوری فرهنگی، اجتماعی در موفقیت فرایند بازسازی، بر توانایی جذب شوک‌های ناشی از تجربه جنگ باتوجه‌به خصوصیات انسان‌شناختی و هنجارهای موجود در جامعه و بهره‌گیری از فرهنگ بومی جوامع به‌عنوان بخشی از سرمایه اجتماعی تأکید می‌کنند.

از جمله متغیرهایی که با تاب‌آوری جامعه‌ای فاجعه دیده در ارتباط است؛ کیفیت زندگی، سلامت اجتماعی و روانی است.

از نظر سازمان جهانی بهداشت کیفیت زندگی به معنای ادراکی که فرد از وضعیت باتوجه‌به نظام‌های فرهنگی و ارزشی، اهداف، انتظارات و معیارهای بافتی که در آن زندگی می‌کند، دارد. این اهداف و معیارها شامل نگرش فرد به سلامتی فیزیکی، وضعیت روحی و روانی و سطح استقلال، ارتباطات اجتماعی، وابستگی‌های شخصی و تعامل با شرایط محیط است.

در رویکرد، عملی کیفیت زندگی مفهومی کلی تعریف می‌شود که تمام ابعاد زیستی شامل رضایت مادی، نیازهای حیاتی به‌علاوه جنبه‌های انتقالی زندگی نظیر توسعهٔ فردی، خودشناسی و رفاه، خوشبختی و رضایت از زندگی است و سطح کلان شامل درآمد، اشتغال، مسکن، آموزش‌وپرورش و سایر شرایط زندگی و محیط را پوشش می‌دهد.

در این رویکرد، انسان، محور اصلی توسعه قرار می‌گیرد و پرسش در مورد کیفیت زندگی می‌بایست به نیازهای افراد و ارضای آنها توجه داشته باشد. نکته مهمی که مطرح می‌شود این است که ایران دارای فرهنگی متنوع است که هرگز نمی‌توان آن را از ابزارهایی که امکان نظم اجتماعی را فراهم می‌سازد، جدا نمود. شرایط تجربه شده در جنگ نیز در این مورد و تبعات آن را برای تمام اعضای جامعه باید در نظر گرفت. مقوله کیفیت زندگی به شکل وسیعی با مفهوم رفاه ارتباط پیدا می‌کند. رفاه مفهومی است که توصیف‌کننده بهزیستی تأمین زندگی و فقرزدایی است

پس در ارتباط تنگاتنگی با مفاهیمی همچون عدالت اجتماعی قرار می‌گیرد. مفهوم کیفیت زندگی دربردارنده استانداردهای زندگی است و باتوجه‌به نیازهای افراد، به ارائه شاخص‌هایی برای بهبود کیفیت و سطح زندگی افراد می‌پردازد. سیاست‌گذاران برای ارتقای تاب‌آوری جامعه جنگ‌زده باید به کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی و ارتباطی جامعه در کنار تمام اقداماتی که باعث کاهش مشکلات جسمانی و روانی مردم می‌شوند توجه داشته باشند.

از دیگر متغیرهایی که در تاب‌آوری افراد نقش دارد، سلامت است. سلامت انسان به‌طورکلی در سه جنبه جسمانی، روانی و اجتماعی مطرح می‌شود. بخشی که در زمینه روانی مطرح می‌شود، مربوط به‌سلامت روان است.

برای رسیدن به تعادل در روزهای بعد از جنگ باید آسیب‌های وارد شده به جامعه را شناخت و نیازهای آن را در کنار راهکارهایی برای حل‌کردن آنان پیدا کرد. این راهکارها باید سبب افزایش تاب‌آوری در جامع‌هایی که جنگ را تجربه کرده شود.

سیاست‌گذاران برای ارتقای تاب‌آوری جامعه جنگ‌زده باید به کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی و ارتباطی جامعه در کنار تمام اقداماتی که باعث کاهش مشکلات جسمانی و روانی مردم می‌شوند توجه داشته باشند. توجه به این تاب‌آوری در روزهای بعد از جنگ برای مردم لازم و ضروری است چرا که تداوم و ماندگاری فرهنگی و افزایش سازگاری مردم یک جامعه رابطه مستقیمی با کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی دارد.