پلاستیک‌ها به بخش غیرقابل حذف زندگی ما انسان‌ها تبدیل شده‌اند. پلاستیک ارزان است و می‌توان آن را در طیف وسیعی از وسایل و کارها مانند ساخت‌وساز، لوازم خانگی، ابزار پزشکی و بسته‌بندی مواد غذایی به‌ کار برد. براساس آمار، «Our World Data» میزان تولید پلاستیک از دو میلیون تن در سال ۱۹۵۰ به ۳۵۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ رسیده است.

تنها ۹ درصد زباله‌های پلاستیکی بازیافت می‌شوند

اما این محصول همه‌فن‌حریف روی تاریکی هم دارد. براساس گزارش «OECD» با نام «افزایش آلودگی پلاستیکی به‌دلیل عدم مدیریت صحیح» فقط ۹ درصد از زباله‌های پلاستیکی بازیافت می‌شوند. ۱۹ درصد آنها سوزانده می‌شود، ۵۰ درصد به محل‌های دفن زباله می‌روند و ۲۲ درصد دیگر آن از سیستم‌های مدیریت پسماند عبور می‌کنند و به محل‌های کنترل‌نشده دفن زباله می‌رسند. در این محل‌های کنترل‌نشده، این زباله‌ها یا در گودال‌های روباز سوزانده و یا وارد محیط‌های آبی و خشکی می‌شوند.

سالانه یک تا دو میلیون تن پلاستیک به اقیانوس‌ها می‌ریزد

آمار «Our World Data» نشان می‌دهد سالانه ۰.۵ درصد زباله‌های پلاستیکی وارد اقیانوس‌ها می‌شوند. این عدد شاید درصد کوچکی به‌ نظر برسد، اما همین درصد برابر با ورود سالانه یک تا دو میلیون تن پلاستیک به اقیانوس‌ها است. همچنین، باید بدانیم پلاستیک‌ها هرگز کاملاً از بین نمی‌روند و فقط به قطعات کوچک‌ و کوچک‌تر تبدیل می‌شوند؛ یعنی اگر پلاستیکی وارد محیط شود، حداقل در مقایسه با طول عمر انسان، هرگز از بین نمی‌رود.

این پلاستیک‌ها با ورود به اقیانوس‌ها جان موجودات آبزی و وابسته به آب، از ماهی‌ها و لاکپشت‌ها گرفته تا پرندگان و پستانداران دریایی را به‌ خطر می‌اندازد. این خطرات از گیر کردن در بین کیسه‌های پلاستیکی تا خوردن پلاستیک‌های کوچک‌تر و ورود آن به سیستم گوارشی‌شان را در بر می‌گیرد. همین امر و دیدن تصاویر لاکپشت‌های گیرکرده در بین پلاستیک‌ها سه فعال محیط‌‎زیست استرالیایی را به فکر آغاز کمپینی برای نجات اقیانوس‌ها از زباله‌ها انداخت.

تولد «سه زباله برای دریا بردار»

«روبرتا دیکسون-والک»، اکولوژیست دریایی، «آماندا مارچل»، مربی جوانان و «تیم سیلوروود»، فعال محیط‌زیست در سال ۲۰۰۹ در استرالیا تصمیم گرفتند گامی در راه پاکسازی سواحل و اقیانوس‌ها از زباله‌ها، مخصوصاً زباله‌های پلاستیکی بردارند. آنها این کار را به ساده‌ترین روش ممکن و با مشارکت مردم محلی آغاز کردند و شعارشان این است «سه زباله برای دریا بردار» (Take Three For The Sea). این کمپین سه وظیفه به افراد داوطلب محول می‌کند: «سه تکه زباله را با خودت از ساحل، راه‌آب و هر جای دیگر ببر؛ سه کار انجام بده که میزان مصرف پلاستیکت کاهش یابد؛ سه نفر را با خودت در این راه همراه کن.»

آنها این کار را به‌عنوان سازمانی مردمی از ساحل مرکزی «New South Wales» در استرالیا آغاز کردند. با گذشت زمان و به‌تدریج، تأثیر آنها در سراسر جهان گسترش یافته است. اما آنها همچنان به همکاری با جوامع محلی، اطلاع‌رسانی گسترده درباره بحران آلودگی پلاستیک مخصوصاً در محیط‌های آبی و اینکه چگونه همکاری همه با هم می‌تواند بخشی از راه‌‌حل باشد، ادامه می‌دهند.

پیشی گرفتن از اهداف

این سازمان مردم‌نهاد از ابتدا هدف‌های خود را مشخص کرده بود و حالا گزارش آنها در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد آنها یک سال زودتر از آنچه فکر می‌کردند، به اهداف سال ۲۰۲۵شان رسیده‌اند. آنها برنامه داشتند تا در سال ۲۰۲۵ به عدد ۵۰ میلیون تکه‌زباله جمع‌آوری‌شده برسند، اما در سال ۲۰۲۴ آنها ۵۶ میلیون تکه‌زباله جمع کرده بودند. هدف دوم آنها برقرای ارتباط با ۳۰ میلیون نفر در سراسر جهان از طریق فضای مجازی بود، اما در سال ۲۰۲۴ آنها با ۶۴ میلیون نفر ارتباط برقرار کرده بودند. هدف سوم آموزش یک میلیون نفر بود، ولی آنها تا سال ۲۰۲۴ به یک میلیون و ۲۰ هزار نفر آموزش دادند. هدف آخر آنها مشارکت ۱۷۵ هزار نفر در برنامه‌ها و رویدادهایشان بود، ولی در سال ۲۰۲۴ هزار نفر بیشتر از هدف‌گذاری آنها یعنی ۱۷۶ نفر در برنامه‌ها و رویدادها شرکت کردند.

آموزش، زیربنای نجات محیط‌زیست

آموزش از ابتدا یکی از رکن‎های اصلی سازمان مردم‌نهاد «سه تا به‌خاطر دریا ببر» بوده است. همان‌طورکه در آمار گفته شد، آنها تا سال ۲۰۲۴ توانستند به بیش از یک میلیون دانش‌آموز، درباره محیط‌زیست و آلودگی پلاستیک آموزش دهند. البته این آموزش‌ها فقط در استرالیا صورت نمی‌گیرد. این سازمان مفاد درسی برای کودکان و نوجوانان را به‌صورت رایگان در سایت خود قرار داده ‌است. برای همین هر مربی و معلمی از سراسر جهان می‌تواند به آن دسترسی داشته باشد. این منابع درباره آلودگی پلاستیک، اقدامات اقلیمی، محیط‌زیست و برقراری ارتباط با مردم محلی آموزش می‌دهند. معلمان و مربیان با برنامه‌های درسی دقیق، راهنماهای تدریس، منابع جذاب و محتواهای عملی تجهیز می‌شوند تا با بهترین کیفیت به کودکان و نوجوانان آموزش دهند.

در سه ماه اول این پروژه بیش از ۵۰۰ معلم از سراسر جهان که به بیش از ۳۷ هزار دانش‌آموز دسترسی دارند، در برنامه ثبت‌نام کردند. با آنکه بیشتر معلمان از استرالیا و یا نیوزلند هستند، اما بیش از ۱۲ کشور دیگر نظیر ایالات متحده آمریکا، اوکراین، نیجریه و هند نیز از این برنامه استفاده و این دانش را به سراسر جهان منتقل می‌کنند.

پیش به‌سوی آینده

«سه زباله برای دریا بردار» اما اینجا متوقف نمی‌شود. آنها چشم به آینده دوخته‌اند و برای سال ۲۰۳۰ هدف‌گذاری‌های جدیدی دارند. آنها می‌خواهند تا آن سال، ۱۰۰ میلیون تکه‌زباله جمع‌آوری کرده، به یک و نیم میلیون دانش‌آموز درباره مسائل محیط‌زیستی آموزش داده و به‌وسیله فضای مجازی با صد میلیون نفر ارتباط برقرار کرده باشند.